LIL
Digitized by the Internet Archive
in 2011 with funding from
University of Toronto
http://www.archive.org/details/ecclesiaeocciden02turn
ECCLESIAE OCCIDENTALIS MONVMENTA IVRIS ANTIQVISSIMA
LONDINI kt NOVI EBORACI
APVD HKNRICVM FROWDE, A.M.
ECCLESIAE OCCIDENTALIS MONVMENTA IVRIS ANTIQVISSIMA
CANONVM ET CONCILIORVM GRAECORVM INTERPRETA TIONES LATINAE
POST CHRISTOPHORVM IVSTEL
PASCHASIVM OVESNEL
PETRVM ET HIERONYMVM BALLERINI
IOANNEM DOMINICVM MANSI
FRANCISCVM ANTONIVM GONZALEZ
FRIDERICVM MAASSEN
EDIDIT
CVTHBERTVS HAMILTON TURNER, A.M.
COLLEGII B. MARIAE MAGDALENAE APVD OXONIENSES SOCIVS VTRIVSQVE COLLEGII B. MARIAE VIRGINIS WINTONTAE OLIM SCHOLARIS
TOMVS II
OXONII E TYPOGRAPHEO CLARENDONIANO
MCMVII
OXONIl
Exitidebat Horatils Hart, A.M.
Typographus a<ade»iiats
THE II Dl£j
TORONTO 6, C/
DEC V 1
'"S IN ENQLAMD.
CANONES ET CONCILIA GRAECA AB ANTIQVIS INTERPRETIBVS LATINE REDDITA
TOMI SECVNDI
PARS PRIOR
CONCILIA ANCYRITANVM ET NEOCAESARIENSE
i
SECVNDVM INTERPRETATIONEM GALLICAM CVM EPITOME EIVS HISPANA
II ITBM SECVNDVM INTERPRETATIONEM PRISCAM
III IV V VI
ITEM SECVNDVM INTERPRETATIONES
ISIDORl ANTIQVAM CVM EPITOME FVLGENTI FERRANDI
I>IDORl VVLGATAM CVM EPITOME EIVS HISPANA
DIONYSII EXIGVI PRIOREM
EIVSDEM ALTERAM
PRAEFATIO
I. Elenchus rerum quae in hac parte continentur.
Tabula qua ostenduntur numerus et ordo canonum Ancyritanorum secundum diuersas interpretationes siue syllogas ....
Tabulaquaostenduntur numerus et ordo canonum Neocaesariensium secundum diuersas interpretationes siue syllogas ....
CONCTLIA ANCYRITANVM ET NEOCAESARIENSE : CANONES
I INTF.RPRETATIO GALLICA '. KPITOME EIVSDKM HISPANA
Canones Ancyritani .......
Canones Neocaesarienses .......
ADDENDA AI) PP 3-144, SIVE ADNOTATIVNCVLAE APPARATVI CRITICO MINVS PROPRIAE
De formis ' grados' ' partos' ' domos ' apud codices nostros in canonibus Ancyritanis ......
De uocibus ' digamus' et ' bigamus' . . . . .
CONCILIA ANCYRITANVM ET NEOCAESARIENSE : CAPITVLA PRAEFATIO CANONES NOMINA EPISCOPORVM
II INTKRPRETATIO QVAE DICITVR PRISCA
Capitula canonum Ancyritanorum Praefatio canonum Ancyritanorum Canones Ancyritani . Capitula canonum Neocaesariensium Praefatio canonum Neocaesariensium Canones Neocaesarienses . Nomina episcoporum Ancyritanorum Nomina episcoporum Neocacsariensium
CONCILIA ANCYRITANVM ET NEOCAESARIENSE : CAPITYLA PRAEFATIO NOMINA EPISCOPORVM CANONES
III INTERPRETATIONIS QVAE FALSO DICITVR ISIDORI RECENSIO ANTIQVA I
EIVSDEM EPITOME FERRANDI IV INTERPRETATIONIS QVAE FALSO
DICITVR ISIDORI RECENSIO WLGATA '. KPITOME EIVSDKM HISPANA
V INTERPRETATIO DIONYSII EXIGVI PRIOR EIVSDEM ALTF.RA
Capitula canonum Ancyritanorum Capitula canonum Neocaesariensium . Praefatio canonum Ancyritanorum Nomina episcoporum Ancyritanorum Nomina episcoporum Neocaesariensium Canones Ancyritani .... Pracfatio canonum Neocaesariensium . Canones Neocaesarienses .
VI INTERPRETATIO
P ' P 2
P 3
P 4
p 12
P 15 p 16
p 18
P *9 p 20 p 28 p 28 P 29 P 32 P 32
P 33 PP 36 37 PP 44 45 PP 48 49 PP 5° 5 1 PP 52 53 PP 54 55 pp 116 117 pp 118 119
PRAEFATIO vii
|
p |
14-' |
|
p |
143 |
|
p |
144 |
|
p |
144 |
appendix 1 Capitula interpretationi canonum Ancyritanorum Isidorianae
praefixa in codice A . . . .....
appendix 11 Praefatio supposititia conciliis Ancyritano Neocacsariensi Gan- grensi praemissa secundum codices Gallicos C K A
appendix iii Canones supposititii qui post canones Ancyritanos, tamquam et ipsi Ancyritani, in codicibus uvw inueniunlur
appendix iv Canon supposititius qui post canones Neocaesarienses, tamquam et ipse Neocaesariensis, in codice w inuenitur
II. De nouis codicum subsidiis.
1. Praeter codices quos in praefatiunculis parti i (p xi) ct parti ii (p v) tomi I praemissis iam cnumcraueram, in hac parte nonnisi tres adhibui : quorum ut aetate, ita copia ct pretio eorum quae in eo continentur, agmen ducit Remensis (unde nobis R), cuius sedes per uices continuas saeculis recentioribus mutabatur : a Iacobo enim Sirmond, ut uidetur, Parisios abductum et in Colle- gium Claromontanum Icsuitarum adrogatum, inde una cum ceteris codicibus Claromontanis primum Gerardus Meerman Batauus, deinceps Thomas Phillipps Anglus, postremo respublica Borussorum sibi adquisiuit. codicem ipse non uidi, quippe qui iter longinquum Berolinense suscipere non ualuerim (non enim cninis Jiomini contingit adire CorintJutm) nequc ut in Angliam per spatium temporis exiguum commodaretur impetrari potuit. utinam adhuc apud nos constitutum contulissem ! gratias itaque amplissimas et ago ct habco Magdalencnsibus meis, qui Berolini degentes ucl unam uel alteram codicis particulam mci causa inspexe- runt, Rcginaldo L. Poole, Arturo E. Cowley, Friderico G. Kenyon, Ioanni K. Fotheringham, Willclmo A. Pickard-Cambridge ; nccnon Alexandro Soutcr Cantabrigiensi, quem domicilii iure etiam nostrum possumus appellare. codex notam prae se fert Berol. Phillipps lat. 84: saeculo exaratus est octauo : mutilus hodie, incipit a canone Ancyritano V infra p 66 : scriptura Merovingica est et (ut cx exemplaribus phototypicis colligere licet) lectu perdifficilis.
2. Iudicio fretus Friderici Maassen (GescJiicJite dcr Qncllcn nnd der Literatur dcs canoniscJiai RecJits im Abcndlandc p 717), referentis codici bibliothecae capitularis Nouariensis lxxxiv inesse canonum Neocaesariensium interpretationcm Isidori antiquam, tandcm mense Maio anno salutis MCMII iter Nouariam feci. sed codice prolato manifestum erat interpretationcm Isidori non antiquam esse sed uulgatam. ne tamen ab incepto desisterem, prohibcbant ct actas foliorum, ad octauum enim potius quam ad nonum saeculum pertinerc uidebantur, et optimae notae textus. laetus igitur contuli et in apparatum meum sub siglo nov redegi, per incuriam autcm catalogo codicum (infra p 33 col b) iam antea confecto adscribere oblitus sum : uide igitur p 116 col a et intcr errata p xii:
3. Breuiatio canonum a Fulgentio Ferrando diacono Carthaginensi ante mcdium sexti saeculi coagmentata non est ciusdcm cum ceteris iuris canonici corporibus momenti, quippe quae, ut ipse titulus satis indicat, canones e iam
.T8
viii PRAEFA TIO
exstantibus syllogis Latinis collegerit potius et adbrcuiauerit quam ex graeco de nouo transtulerit. neque tamen nostra non magnopere interest scire quanam canonum interpretatione usa sit sexto saeculo Carthaginensis illa ecclesia, quae mox ita funditus euersa est ut codices originis Afiicanae uix ulli ad nos per- uenerint. intellexerunt iam pridem fratres Ballerini Ferrandum ex interpretatione quae dicitur Isidori pleraque hausisse: nobis autem,quibus Isidori recensionem et mcliorem et antiquiorem patefecit Fridericus Maassen, facile est uidere (et mirum quomodo ipsum Maassen latuerit) Ferrando non uulgatam Isidori sed antiquio- rem illam praesto fuisse reccnsionem. quae quamuis uulgatam et antiquitate et ueritate antccedat, numcro codicum minore stabilitur : unde libentius nouum tcstem Ferrandum adduxi, et ad imam paginam textui Isidori supponendum curaui. tribus codicibus, quod sciam, adseruatur Ferrandi sylloge : Corbeiensem sexti saeculi ipse Parisiis contuli ; Vcrcellensem, nono uindicatum saeculo, uidere adhuc non contigit : eiusdem aetatis Montispessulanum in proposito erat exami- nare, sed iter facientem impcdiebat fortuna. ne tamen nonnisi uno codice fulciretur editio nostra, per litteras adii Maximilianum Bonnet, in Vniuersitate Montispessulana professorem, uirum quidem mihi ignotum, fama tum mihi tum omnibus Christianae antiquitatis studiosis notissimum. multa de eius bonitate audiueram : nec minora expertus sum, qui totum Ferrandum manu eius de codice exscriptum acciperem.
III. De origine et patria codicum J et V.
Liceat mihi hic noua quaedam de duobus codicibus quasi per prooemium disserere, alibi ut spero fusius euoluenda.
i. Codex noster J (Bodlcianus e Mus. 100-102), circa annum 600 post Christum natum scriptus, ad celeberrimam coenobii Floriacensis ad Ligcrim bibliothccam *nono saeculo pertinuit, testc qui eo tempore titulum ad finem et initium quaternionum (ita ut in ultima cuiusquc quaternionis pagina incohatus in primam noui quaternionis producatur) inscribebat IIIC EST LIBER SANCTI BENE- DICTI abbati DE FLORIACO MONASTERII. quod coenobium cum anno demum 667 a Bathilda Chlodoucchi II uxore fundaretur, patct codicem nostrum, ut ipso cocnobio antiquiorcm, aliundc originem traxisse : neque dubito (scripturac genere, ut puto, non dissuadente) quin ex Italia ad nouam ornandam bibliothecam cum aliis pluribus exquisitus sit.
2. Codex noster V (Vcronensis lix [57]) neque octauo saeculo, ut iudicauit Augustus Reifferscheid, uir tali muneri impar, nequc septimo, ut melius Friderico Maassen placuit, referendus cst, scd posterioribus sexti sacculi annis. in eximia codicum antiquorum copia, Vcroncnsis ecclesiae decore et ornamcnto, hinc illinc coaccruanda optime meritus est saeculo octauo Pacificus archidiaconus : sed de ortu et domicilio eorum prisco parum constat. quattuor tamen codicum corpus, ciusdcm actatis, ciusdcm fere argumenti, eiusdem plerumque scripturae, uideor mihi non absurde uel ipsi Veronae uel finitimis saltem regionibus adiudicare ; scilicct (a) acta concilii Chalccdoncnsis secundum Rustici interpretationem circa
PRAEFATIO ix
annum 550 euulgatam (Vaticanum 1323, olim Vcronensem) ; (b) Facundi Ilcrmia- ncnsis librum pro dcfcnsione trium capitulorum Rustici operi coaeuum (Vero- nensem liii [51]); (c) acta cum epistulis dc Acacio Constantinopolitano dcfi- nitionis Chalccdonensis oppugnatorc conscripta (neque ab re uidetur essc in priorc huius codicis parte librum pontificalcm exstare, ubi nomcn Symmachi papae ob delicta improbatur, Laurenti aemuli eius prae uirtutibus extollitur) (Veronensem xxii [20]) ; (d) codiccm nostrum, mutilum illum quidem ct ad initium et ad fincm, cui insunt multa ad orthodoxae doctrinae pracsidium siue e conciliis siue ex epistulis pontificum congesta. prouinciac Aquileiensis ecclcsias inde a medio saeculi scxti pro fide et fama concilii Chalccdonensis acerrime Iustiniani imperatoris cdictis et Vigilii papae constituto aduersari ncmo est qui non nouerit. Veronensem ecclesiamcum Aquileiensi in acie stetissetestantur indicesepiscoporum qui conciliis Istriensibus interfuerunt, quippe anno 579 concilio Gradensi Solatius Veronensis (Labbe-Coleti vi 654 Mansi ix 926 : sunt tamen qui hoc concilium spurium esse iudicauerint), anno 589 concilio Maranensi Iunior Veronensis (Labbe-Coleti vi 732 Mansi ix 1020) ; anno 591 epistulae ad Mauricium impera- torem datae idem Iunior subscripsit (Labbe-Coleti vi 1328 Mansi x 466). credo itaque hos codices saeuiente certamine, iubentibus iis qui et ipsi in negotio impli- cabantur, descriptos esse et in scriniis ecclesiae Veronensis collocatos.
IV. De forma ' Ancyritanus.'
Quomodo constitui debeat in lingua latina nomen adiectiuum a ciuitate 'Ancyra' deriuatum, haud satis elucet : inueniuntur enim apud interprctes conciliorum et ' Ancyranus ' (Anciranus Anquiranus) et ' Ancyrensis ' (Anquirensis) et ' Ancyritanus ' (Anciritanus Anquiritanus). nequc testimonia aliunde petita ita inter se consentanea sunt ut rem expediant. quae ergo collegerim non displicebit breuiter exponere.
Tacet omnino de concilio Ancyrae habito interpretatio canonum Gallica : quae cnim siue ad illud concilium siue ad Neocaesariense et Gangrense pertinent, ea omnia sub nomine concilii Nicaeni laudat, uide pp 3-15 infra.
Formam alibi inauditam ' Ancyrensis ' praebet interpretatio Prisca : uide p 18 TITVLI (CONSTITVTA) CANONVM ANCYRENSIVM, p 20 CANONES CONSTITVTI . . . IN CIVITATE ANCYRENSE. quae tamen interpretatio cum ab homine facta sit neque admodum ' prisco ' (canones enim concilii Chalcedonensis anno 451 habiti una cum ceteris latine uertit) neque litterarum perito, iure neglegetur.
Dionysius Exiguus, tum in priore tum in altera interpretatione, nonnisi ' Ancyranus' uel ' Anquiranus ' scribit : p 37 col a CAPITVLA CANONVM CONCILII ANQVIRANI, col b TITVLI CANONVM ANCYRAXI CONCILII ; p 49 col a CANONES ANQVIRANI, col b REGVLAE AXCYRANI CONCILII ; p 115 col a EXPLICIT CANONES ANCYRANI, col^EXPLlCIT CAXOXES CONCII II anqyikani : adde ctiam (quamuis ipsi Dionysio abiudicandi sint indices episcoporum) p 51 1 2 ' Marccllus Anquiranus.'
Par erat Dionysium sequi (' Ancyranus ' enim et alibi rcperitur, uide infra), ni
PRAEFATIO
obstitisset interpretatio canonum interuallo annorum circiter centum uetustior, scilicet quac Isidoriana appcllatur. tam cnim in principali textu (' Isidori antiqua ') quam in ca recensionc quam non multo postea confecit anonymus quidam (' Isidori uulgata '), ubique ' Ancyritanus ' inucnies : Isid-ant, p 114 col a FINIT conciliym ancvritanvm; codd V Sp, p 50 ' Marcellus Ancyritanus,' p 114 Col b EXPLICIT CONCILIVM ANCVRITANVM ; codd F, p 114 col /; EXPLICIT CONCILIVM ANCERITANVM (ANCHERITANVM) • cod 0, p 48 CANONES ANQVIRI- TANI; codd S v, p 48 INCIPIT CANONES ANQVIRITANOS, p J 14 EXPL(lCIT) CAN< >NES ANQVIRITANOS, p 50 'Marcellus Anquiritanus ' ; codd C, p 48 INCIPIVNT CONSTITVTIONES CANONVM ANQVIRITANI, p 114 EXPL(lCIVNT) CANONES ANQVIRITANI, p 50 ' Marccllus Anquiritanus ' ; codd Q, p 48 INCIPIT CANON ANQVIRITANVS. quod semel, in indice scilicet capitulorum p 36, scribunt singulariter CONSTITVTA CANONVM ANQVIRENSIVM ET TITVLI codd S v, hoc Priscae interpretationis auctoritati acccptum referes : ex iis cnim quae canonibus praemissa sunt nonnulla a Prisca mutuari codices S certum est, cf pp 19 col b, 28, 48 col a, 1 16 col a.
Pendet etiam ex Isidoriana, ut uidetur, lectio 'Anquiritani canones,' apud codices nonnullos in canone XXX concilii Epaonensis, anno 517 habiti, reperta. quam lectionem falsam quidem esse iudico — ' antiqui Nicaeni canones ' pracbcnt codiccs bonae notae tres, uide p 10 col a infra — sed ipso concilio Epaoncnsi uix multo posteriorcm.
Eodcm modo distinguuntur patrum Nicacnorum indiccs in cpiscopo dcsignando qui ab Ancyra uenerat, uidc operis nostri tom 1 pp 64 6$: 'ancyrani' col I, ' ancyritanus ' col II, ' anquirensis ' col III. quorum catalogorum secundus, ut ibidcm p 95 ipsc scripseram, ' alios tam fide quam aetate superat.' similia in isto catalogo habes nomina 13 (et 20) tautitanus (tauchitanus), 22 hierosoly- mitanus, 62 gabalitanus, 73 bostritanus, 76 sodomitanus, 81 resinnitanus, 87 castabalitanus, 92 aegeitanus, 106 satalitanus, 137 standitanus, 142 doryleitanus, 152 ambladebitanus, 156 pataritanus, 159 siarbitanus, 160 aspendcbitanus, 167 corcyritanus, 169 afrodisitanus, 171 cibiritanus, 174 coropissitanus. 180 sucdri- tanus : c quibus praecipue notandum est 167 corcyritanus, propter similitudinem nominum Corcyrac et Ancyrae.
1 Anquiritanus ' igitur formam esse omnium antiquissimam in conciliorum saltcm intcrpretationibus recte iudices. neque aliter apud uernaculos latinos rei christianac scriptores rcs se habct : conferas S. Hilarii cx opcrc Jiistorico fragmcntum xv § 3 ' Pasilio episcopo tunc Anquiritano.'
Fatendum est tamen apud cthnicosscriptorcs magis propriescribi ' Ancyranus.' sic apud Corpus Inscriptionum Latiuarum III 6c,oo ( = 6058), impcrantc Elaga- balo, METROPOLis ANCYRANORVM : sic Claudianus in Eutropium ii 416, sed cogcnte mctro, ■ Ancyranique triumphi.' apud Graccos genuinam essc formam 'Aynvpav6s doccnt nummi sub M. Aurelio et Commodo excusi, (1) AYT . KAI . M . AYP . ANTQNEINOC CEB. : ANKYPANHN MHTPO. (2) AYT . K . M . AYP . ANT . KOMMO- AOC: A\HTP0T70A€UC ANKYPANQN (uide Cataloguc of Greek Coins in the Hunterian
PRAEFAT/o xi
Collectiou, Univcrsity of Glasgoiv. curante G. Macdonald, ii 569 : British Museunt, Cafa/ogucs, Grcck Coius of Ga/atia Cappadocia and Syria. curante W. Wroth, P 10).
Quod ordine praepostero hanc tomi sccundi primam partem antequam tomo primo finis datus sit in publicum emiserim, fcci ut et meis et typographorum commodis consulerem. cum enim conciliorum Ancyritani et Neocacsariensis totus fere textus et critici quem uocant apparatus pars maxima ante hos decem annos typis mandarcntur, dccreui prius quod facilius expediri possct absoluere neque uerum operis ordinem exspectare. nempe schedis iampridem tractatis atquc retractatis ultimam adducerc limam officium erat multo leuius, quam appendices tot et tam diuersas ad concilium Nicacnum pertinentes disponere emendare recensere ad exitum perferre.
Inter plurimos a quibus incepto meo uel hinc uel illinc subuentum est, singulare mihi praebuit auxilium, ut in tomo praecedenti, ita hic quoque Aluredus H. Cruickshank Wintoniensis.qui in schcdulis meis legendis poliendis adeo fraternas impendit curas ut ueterem amicitiam nouis semper documentis instauret. sed crescente indies debito, quod solui non potest commemorasse satis erit.
Oui de opere meo apud ephemeridem The Church Quarterly Rcview (mense Aprili, A. D. 1905) summa scientia, beneuolentia non minore, disputabat — nomen eius cum non ipse subnotauerit taceo — id mihi obiecit quod conciliorum interpretationibus nonnisi apparatum et adnotationes aliquantulas subiunxissem, historiographi munus declinauissem. sed consulto et egi et ago. primum enim necesse est monumentorum antiquorum ueritatem, codicum plene excusso testi- monio, ad uerbum exprimerc, deinde ex iis rerum gestarum historiam ordinem rationes colligere. adeo in incerto est super multis iudicium meum, ut uelim per nonnullos adhuc annos congerere materiam, differre sententiam.
Sed prudentior qui minora spondet in futurum. nostrum non est de complendo opere incepto nimis confidere, sed ita pro uirili parte laborare ut et de nobis dicatur illud Qaod habuit fccit.
In festo S. Gregorii Anglorum apostoli,
a. d. IIII Idus Martias Anno Salutis M CM VII.
ADDENDA CORRIGENDA
p 34 col b adde (post codices 0\'F) iwiiliam codids Nbuariensis it/ sequitur : iiov Codex Nouariensis bibliothecac Capitularis lxxxiv (54\ quoad concilium Neocaesariense ; saec. viii [fol. i a
p 88 col b in tnarg pro ' can xm ' lege ' can xim '
NVMERI ET ORDINIS CANONVM ANCYRITANORVM SECVNDVM DIVERSAS INTERPRETATIONES SEV SYLLOGAS
CONSPECTVS
I
1. TlptO&VTtpOVS TOVS
2. Ataj<6vovs Spoiws
3. Tovs <f>tvyovTas xai
4. Tltpi tcu^ rrpos 0iav
5. "Oooi Si dvrj\6ov
6. Tltpt TWV drrflXj}
7. Xltpl rutv ovvtOTtaOivTcuv
8. Oi Si Ofintpov Kai
9. "Oooi Si p.r) ytovov
10. AtStKOVOl 0001
11. Tds ptvi)OTtv$tioas
[iO. At&KOVOl OO0t~\ .
I 2. Tovs rrpo Toi/ fsamiopaTos
1 3. XaiptTTtcr/fOJrois ut)
14. Tovs iv K\rjfxp .
15. Tltpl Tttiv StatptpovTOJv
16. n*/>J tujv dkoytvoaptvaiv
17. Tovs dAo-ytvcra^fVovs
18. Ef tiks €rri'cr*orro»
19. "Ocroi vapOtviav
»3
»4
z5 26
27 28 29 30
31 32 33 34 35 36 37 38
PP
12 13 M 15 16
17 18
|
:o. |
'Edv Ttvos yvvf) |
• 39 |
'9 |
|
11. |
Tlfpl tujv yvvatKuv |
. 40 |
20 |
|
13. |
Tltpi iKovoiwv . |
• 41 |
21 |
|
•3- |
'Erri OKOvoiojv . |
• 42 |
22 |
|
24- |
Oi KaTafW.VTtv6fitvoi |
• 43 |
23 |
|
25- |
MvrjOTfvodptvus TIS . |
• 44 |
24 |
Ph
P 5 <S
03 5
2" h
•H "u
<3 <C
1 20[2lf]
2 21 [20 f~\ 2
3 22 [21 f] 3
4 23 [23 n 4 24 03/n 5
[25 R]
5 25[24/T26R] 6
6 26[25f27R] 7
7 27 [26 f 28 R] 8
8 28 [27 f 29 R] 9
9 29 [28 f 30 R] 10
10 30 [29/^31 R] 11
11 3i[3of32R] 12
12 32C3IF33R] 13
13 33 [32 f 34 R] 14 J4 34 [33 f 35 R] 15 15 35 [34 F 36 R] 16 '6 36 [35 f 37 R] '7 17 37 [36 f 38 R] 18 >8 38L37T39RJ *9
19 39 [38 f 4° R] 20
20 4°[39f4lR] 21
21 41 [40/^42 R] 23
22 42 [41 F 43 R] 23
23 43 [42 F 44 R] 24
24 44 [43 F 45 R] 25
co
12 13 14 >5 16
17 18
19
21
22 23 24 »5
9 10 11 12
13
om
'4 J5
16
■7
18
'9
om om
om 4
9
10
*3
16
17
18
'9
12
13 14 15 16
17 18
19
33
24
9
10
1 1 12 13
15 16
17 18
'9
22 23 24
9 10 1 1
J3 14 15 16
17
18 19
20 21 22 23 24 25
23
24
om 26
om 27
40
41
42 43
om
44
om
45
habcnt infra [28] 46 29 [30] om
31 32
[33]
34 [35]
36
37 38
39 40
47 5° om
5' 52 62
63 64
65
48?
49?
53
54
55
57 66
Kota apud codicem V 'ut in conciliis celeris, ita etiam in Ancyritano et Aeocaesariensi) initia canonum singulorum non numeris sed litteris tantum miniatis significari : uidetur tamen in concilio ATeocaesariensi omnimodo cum F, in concilio Ancyritano usqite ad can 16 cum Sp F, concordare. sed curn canonem Ancyritanum 16 in duas partes [contra Sp F) diuidat, canonem 17 separatim [cum Sp contra F) numeret, uiginti sex in summa canones distinguit
II B
NVMERI ET ORDINIS CANONVM NEOCAESARIENSIVM SECVNDVM DIVERSAS INTERPRETATIONES SEV SYLLOGAS
CONSPECTVS
1. TlptofivTtpos icLv yrj/jri
2. rvvr) idv yqptTjrai
3. Tlfpl tu/v n\iiaTOis
4. 'Eav itpoOrjTai Tts
5. Karrjxovnfvoi idv
6. Utpi KVO<pOpOVOT)S
7. Tlpto&VTtpov tis -ydfiovs
8. Tvvt) tivos pioix*v&ttoa
9. HpfoPvTtpos idv
10. 'Ofioiws KOl StaKOVOS
[12 'Edv vooa/v tis] .
11. TlptoPvTtpOS vpo TUJV \'
12. 'Kdi' voowv tis
[15 AtaKOVot i-md'] .
13. 'Entxwptoi Tipta&VTtpot
14. Ol b( xa>Pf'n'i<"<on01
15. Aidxovot iirrd
45 46
47 48
49
5° 5i 52
53 54
55 56
57 58
3
'3 '3
a a g
00 -3
5 3 £
3 4
5
6
7
8
9
10
1 1 13
13
'4
f
ft QQ
> S
11
1 45 [44 f 46 R]
2 46 [45 f 47 R]
3 47 [46 f 48 R]
4 48 [47 F 49 R]
5 49 [48 f 50 R]
6 50 [49 f 51 R]
7 5i[5°f5*R]
8 52L5IF53R] 8
BO
U
3 ►»3
>
M
9 53 [52 F 54 R] 9 9 9 9
10 54 [53 F 55 R] *° IO >o IO
11
11 55 [54 f 56 R] 11 11 ia 11
12 56[55f57R] 12 12 habet 12
supra
13 57[56f58R3 13 13 13 13
om 14 14
14 58[57f59R] 14 14 15 15
om om 3 4 5 6
7
om
41 [42]
43
44 [45] [46]
47
48
om 56 67 om 68 69 70 58
59
|
10 |
IO |
49 |
60 |
|
II |
I I |
5° |
7i |
|
5i |
72 |
||
|
12 |
12 |
52 |
61 |
|
13 |
13 |
om |
om |
|
14 |
14 |
habetU |
supra |
CONCILIA ANCYRITANVM ET NEOCAESARIENSE
CANONES
I
INTERPETATIONIS QVAE DICITVR GALLICA PARAPHRASIS
G Codex sylloges ' systematicae ' quae uocatur S. Germani de Pratis unicus Parisinus lat. 12444: saec. ix : canones adducit Ancyritanos i ii (in unum redactos sub titulo ' In synodo Niceno cap xxii') iii ('Nicen. xxiii *) iiii ('Nicen. xxiiii') v (' Nicen. xxv ') vii (' Nicen. xxvi ') viiii (' Nicen. xxvii ') x (' Nicen. xxviiii ') xiiii ('Nicen. xxxi') xv ('Nicen. xxxii ^ xviii (' Nicen. xxiiii,' scilicet ' xxxiiii ') xx (' Nicen. xxxvi ') xxi (' Nicen. xxxvii ') xxii xxiii (in unum redactos sub titulo ' Nicen. xxxviii ') xxiiii (' Nicen. xxxviiii ') xxv ('Nicen. xl') ; Neocaesarienses ii (' Nicen. xli') iiii ('Nicen. xliii ') v ('Nicen. xliiii') viii ('Nicen. xlvii') viiii x (in unum redactos sub titulo 'Nicen.xlviii')xi('Nicen. xlviiii') xii (' Nicen. 1 '), xiiii [xv] (' Nicen. li '), xiii (' Nicen. lii') Canonem Ancyritanum xviii (' Nicenum xxxiiii ')
adducit
bb codex Bruxellensis burgund. 8780-
8793, nunc 2493 : saec. viii [fol. 7 a
Edidit Fr Maassen Geschichte der Quellen und
der Literatur des canonischen Rechts im Abend-
lande Gtatz a.d. 1871, / 939
EIVSDEM INTERPRETATIONIS EPITOME
U Codex Veronensis Bibliothecae Capitularis lxi (59) : saec. vii-viii [fol. 13«
Z Codex Lucensis Bibliothecae Capitularis 490 : saec. viii-ix
h Codex ut uidetur Bobiensis nunc Vati- canus 5751 : saec. x [fol. 32 b
Canones adducit epitome Ancyritanos i ii (in unum redactos sub numero 'xl') iii (' xli ') iiii ('xlii') v('xliii') vii ('xliiii') viiii (' xlv') xi ('xlvi') x ('xlvii') xviiii ut uid ('xlviii' 'xlviiii') xii (' 1') xiiii ('li') xv ('lii') xx ('liii') xxi ('liiii') xxii xxiii (in unum redactos snb numero ' lv ') Neocaesariensem ii (' lvi ') Ancyritanum xxiiii (' Ivii ') Neocaesarienses viii (' lviii ') viiii x (in unum redactos sub numero ' lviiii ') xi ('lx') xiii (' lxi ') : post hoc autem epitomator siue idem siue alter canones Ancyritanos et Neocaesarienses de nouo percurrit, omissos fere omnes addidit, uidelicet Ancyritanos xvi (' lxii ') xviii (' lxiii ') xviiii (' lxiiii ' ' Ixv ') xx v (' lxvi ') Neocaesarienses iii (' lxvii *) v (' lxviii ') vi (' lxviiii ') vii (' lxx ') xii (' lxxi ') xiiii [xv] (' lxxii ')
Edidit Mansi Concilia IV {Florentiae A. D. 1759) 533 e cod Z : codices U h primus adhibui
CONCILIVM ANCYRITANVM
I
Canones Ancyritani I II
Canon
Ancyritanus
III
Interpretatio quae dicitur Gallica
In synodo Niceno capitulum XXII
Si qui presbiteri sacrificauerint ct iterum reuersi sunt ex ueritatc, qui plagas non sustcnuerunt, isti ac- cipiantur in honore, tamen" Donum
5 Dei numquam offerant. similitcr et diaconi numquam mynisterium accipiant.
In synodo Niceno capitulum xxiii Qui persecutionem fugiunt et conprehinduntur aut trad/mtur,ba- iolauerunt autcm plagas aut catenas clamantes quia christiani sunt et 5 fconcessasf res uiolenter accipe- runt que fuerant eis cblate, confi- tentcs cum lacrimis quia christiani sint, ct luctum quod euenit semper ante oculos suos habentes ; istos
loquasi sine pcccato a communione non prohibcri. sin autem aliquis prohibuerit et non communicauerit, hic iam modo communicet siue cle- ricus siue laicus.
G XXII In synodo Niceno capitulum XXII scripsi cum G (fol 20 b) : certunt est enim ium ex titulis in cod G seruatis tum e conc Epaonensis canone xxxi (uide in/ra ad can xxxviii p io) interpretem nostrum canones Ancyritanos et Neocaesarienses tamquam uere Nicaenos accepisse 2. et scripsi, cf epitomen col b : om G 6. diaconi numquam G : perperam dia- conum quam Maassen 7. accipiunt G* XXlli In synodo Niceno capitulum xxm G (fol 102 a)
2. aut traduntur scripsi e Gr rj . . . napa- boQivras : ut tradantur G 4. sunt : sint G2 6. oblate scripsi, agitur enim
de thure uel idolothytis : ablate G II.
non scripsi e Gr p.rj K<o\vto-0ai, cf epito- men col b : om G 13. hio scripsi :
huic G
Eiusdem epitome Hispana XL Presbyter diaconus qui sacrifica- uerunt et reuersi fuerint recipiantur, sed non offerant.
XLI Si cum plagas et dispolio suo sacrificauerint, recipiantur et cum- municent.
xl U Z, scilicet post XXXIX Nicaenos et Sar- U Z h dicenses : desunt numeri et hic et semper in cod h 1. Prb U sacrificauerit h
2. et : si // fuerunt Z 3. offerat U
XLl I. plagis h dispolio suo (uocem di-
spolium alibi non inueni) : dispoliusuos U 2. sacrificauerit UZ et: + nonA com- municet Z
CANONES
Canon
Ancyritanus
IIII
Interpretatio Gallica In synodo Niceno capitulum XXIIII Si quis presbiter uel clericus uiolenter sacrificauerit, et postea iterum ad idola ducti sunt et splen- didas uestes usi sunt et hilares 5 sujre/erunt quod eis positum est, placuit sancto et magno senodo ut anno uno iactent se ante ianuam catholicae aecclesiae et subiaceant tres annos et per duos alteros annos ioad orationem fidelium adviittantur \ et sic ad perfectum ueniant e/com- municent.
G xxiin In synodo Niceno capitulum xxiiii scripsi: Item Nicen cap xxiiii G {fol 102 a) I prbt G 5. susceperunt scripsi (Gr
HtTtiTxov) : subiecerunt G 9. annos et per duos scripsi e Gr vironfaeiv Se rpia ert) (vxr/s 8e fiovrjs Kniva>vr\o~ai err) 8vo, collata epitome sex annis : om G 10. admit-
tantur scripsi cum epitome : om G 1 1 .
ad scripsit Maassen : om G, sed cf can xxvii / 5 py et communicent scripsit Maassen : excommunicent G
Eiusdem epitome Hispana XLII Si quis presbyter uel clericus uiolenter sacrificauerit, scx annis ad orationem fidelium ammittatur, si alba induerit.
XLII 1. quis : om h prb U 2. sex : U Z h
vii h annis Z : annus U anii pen h
3. ammittat (fortasse ammitta/ in ras) U
4. si alba (albam Z) induerit : scilicet, si splendidas uestes usus erit, uide col a l 3
CONCILIVM ANCYRITANVM
I
Canon
Ancyritamis V (iin)
Interpretatio Gallica In synodo Niceno capitulum XXV
Si qui uiolenter ducti ascende- runt cum ueste lucubre et mandu- cauerunt cum illis toto prandio cum luctu, hi conpleant III annos in 5 poenitentia, ut sine gratia accipi- antur in oratione : si autcm non manducauerunt, post tertium annum communicent. cpiscopus autem ip- sorum habet potestatem addere aut jo minuare, qui potest scire conuer.ri- onem horum hominum.
Canon XOmittit huttc canoncm intcrprc-
Ancyritanus _ ,,. ., ,. _
vi (V) tatio uallica, testibus ct codice G et
epitome Hispana~\
Canon
Ancyri/aitus VII (vi)
In synodo Niceno capitulum XXVI
Qui letantur cum gentes loco
separato et sua cibaria toll//nt et
manducant, duos annos poeneteant
et sic communicent ; ita tamen ut
5 eos episcopus probet et alteram uitam cognuscat.
Canon \Oinittitur Iitc cauon in interpreta-
Ancyritanus u . _ _
viii (vii; tione Oauica, icstibus (j et epitome
Hispana]
G xxv In synodo Niceno capitulum xxv scripsi : Item Niceno cap xxv G (fol 102 a) 2. lucubre scripsi: lucubres G* lucubri G2 4. hi: hic u/ uidG* 10. minuare G :
forma apud scriptores Gallos inde a sexto saeculo haud infrequentcr adhibita (uide Ducange s.v.) hic scribae potius quam in- terpreii fortasse tribuenda est oon-
uersionem scripsi e Gr rhv rponov rfjr im- o-Tpn<pris : conuentionem G conuersationem coniecit Maassen 11. hominem G* xxvi In Bynodo Niceno capitulum xxvi scripsi: Item Nic cap xxvi G (fol 102 d) I. cum gentibus G2 2. et eua G : per
errorem omisit Maassen tollunt scripsi : tollant G
Eiusdem epitome Hispana xliii Si clericus uiolenter in ueste lugubri manducauerit in templo, post tres annos cummunicet.
xliiii Qui laetantur et cum gentibus epulantur absconsae, post duo annos communicent.
xliii 1. clericu U clerici // 2. lugubri M Z h
Z: lubri U* lubrica U2 lugubru h man- ducauerint h templo Z h : templus U* templu U2 3. tres : quattuor h
annus U anii Z cummunicetur U
communicet Z communicent h
XLIIll 1. Que U gentibus \J h : gentilibus Z 2. absconsae (abscunsae U)j: uide
Neue- Wagener* iii 559 et Rbnsch Itala und Vulgata pp 147 295 duo U : ii Z
duos h annus U 3. communicent
Z h : communicit U
CANONES
Canon
Aneyrittmus
VMII (VIII)
Canon
Ancyritatuts XI (X)
Canon
Ancyritanus X (VIIII)
Canon
Ancyritanus XII (XI)
Interpretatio Gallica In synodo Niccno capitulum XXVII Qui non soli fuerunt sed alios suaserunt fratres, ipsi magis culpa- biles sunt : III annos peneteant et sic habeant locum ad orationem, et 5 X annos conpleant et sic ad per- fectum pcrueniant.
[In synodo Niceno capitulum XXVIIl]
Canonem hnnc nou laudat codex G,
sed uide epitomen Hispanam {col b)
In synodo Niceno capitulum xxviiii Diaconi quotquod sunt ordinati et testati fuerint quia non possumus sine uxores permanere, et duxcrunt uxores, iam uacent a ministerio.
[In synodo Niceno capitulum xxx] Canoncm hunc 11011 laudat codex G, sed uide cpitomen Hispanam (col b)
Canon \Omittit hunc canonem interpretatio
xm(iu)US ' Gallica> testibus et codice G et epi- tome Hispana\
G XXVII In synodo Niceno capitulum XXVII scripsi: Item Nic cap xxvii G {fol 102 b) 2. culpabilis G* 3. anfi G 5. ann G xxvmi In synodo Niceno capitulum xxvilll scripsi: In Niceno capitl xxviiii G {/ol27b)
Eiusdem epitome Hispana XLV Qui et alios suaserunt lacLuri, xill annos penetea//t.
XLVI Sponsata si rapta fuerit, sponso reddatur, etsi corrupta fuerit a raptore.
XLVII Diacunus ante ordinationem si testatus fuerit sine uxore non posse esse, deponatur.
L Qui ante baptisma sacrificauerunt, in clero admitendi.
XLV 1. et : om U alius Z (U?) suaserunt U Z h U : suaserint Z suaserit h 2. xii ann h peneteant scripsi cnm Gall : peneteat U Z pen h
XLVl 1. Si sponsa rapta h 2. etsi: et h
currupta U 3. rapturae U
xlvii 1. Diacunus U : diacones Zh ante ordinationem U : ante ordinatione Z ; om h si : qui h 2. testatus fuerit U : testati sunt Z h uxore Z : oxore U
uxoribus h possesesse {fortasse pro
posse se esse) Z
L De canonibus XLVIII XLVllll uide infra ad can Ancyrit xvim (xvill) p 9 col b 1. sacrificauerint h 2. in clerum h
8
CONCILIVM ANCYRITANVM
I
Canon
Ancyritanus Xiin (XIII)
Interpretatio Gallica In synodo Niceno capitulum xxxi Qui in clero sunt presbiteri aut diaconi et abstinent se a carne, placuit sancto et magno synodo ut gustent primum et sic si uoluerint 5 abstineant se : si autem spernunt uel olera quae cum ipsa carne coquntur non manducant et non ^audiunt canoni, conpescant se ab ordine clericorum. In synodo Niceno capitulum XXXII Si quis episcopus presumpserit de ecclesiasticis rebus ubi non sunt presbiteri et uendiderit, primum restaurare oportet ecclesiae suae et 5 sic in iudicio episcopali decet ut auferatur honor.
Canon [In synodo Niceno capitulum XXXlIl]
Ancyritanus ,- r j j * j r*
xvi (xv) Canonem htinc non laudat codex Lt, sed uide cpitomen Hispanam (col b)
Canon [Canonem httnc omittit (tiel praece-
xvu7xvi)S denti coniungit) interpretatio Gal-
lica, testibus codice G et epitome
Hispaua']
Canon Ancyritanus xv (xiiii)
G xxxi In synodo Niceno capitulum xxxi scripsi : In Nic cap xxxi G (fol 23 a) I. prbi G 8. obaudiunt scripsi cum
Gr vndicoifi' tco Kavovi : audiunt G xxxii In synodo Niceno capitulum xxxn scripsi : Canon Nicen cap xxxii G (fol 7 a)
Eiusdem epitome Hispana Ll Clericus qui non manducat con- taminatum, deponatur.
lii Episcopus si uendederit rem ecclesiae, qui non fecit aumentum ecclesiae, deponatur.
LXII Si quis cum animalibus uel proximis se cummiscuerit, XX aut xxx annos peneteat.
li 1. non U (Z* ?) : om Z2A(***Z) con- U Z h taminatum Z /; : comitato U ; codicum lectionetn ne immutcs uetat epitome Isidori Hispana (p 87 infra) ' Presbyter diaconus contaminatum manducent '
LII I. si : qui h 2. eccl Z feoit U :
ficet Z* fiet Z2 fecerit // aumentum
U2 (aute*entum U*) Z, cf aumento ' italice (citat Neue-Wagener* ii 550 ' aumenta- tim') : augmentum h 3. eccl Z ad ec-
clesiam U* ?
De canonibus Llll usque ad lxi uide infra ad cann Ancyrit XX (xviin)-xxilll (xxill) Neocaes II viii-xi xm,pp 10-15
lxii U: LXlllZ 2. commiscueritZmis-
cuerit h 3. anii h penet U pefi h
CANONES
I
Canon Ancyritanus XVIII (XVll)
Interpretatio Gallica In synodo Niceno capitulum XXXIIII Si quis episcopus fucrit ordinatus et non rcccptus fucrit ubi ordinatus est, requirat altcram parrochiam. si autcm fuiolenter uolucritf ct 5 rixas concitaucrit aducrsus illos, hic exsecrandus est. si autem uoluerit ibi esse, non auferatur ei dignitas presbiterii.
[In synodo Niceno capitulum XXXv]
Canon Ancyritanus
xviiii (xvm) Canoucm hunc 11011 laudat codex G, sed uide epitomcn Hispanam (col b)
XXXIIII In synodo Niceno capitulum xxxmi scripsi : In Nice cap xxiiii G (fol 5 b). hunc canonem sub titulo Canon N icenses adducit (inter alios canones ad ordina- tionem episcoporum periinenies,uide Maas- sen p 873, et confer operis huius tomum primum, p 196 col a) cod bb (Bruxell- ensis 2493,70/ 7 a)
l. ordenatus bb 2. receptus fuerit
scripsi ex epitome Hispana (Gr pq 8(xdev- t(s) : recipiatur Afaassen; omQbb orde- natus<W 3. requiraturalteraparrochia^ 4. uiolenter uoluerit G bb : jHovXoivto . . .
$ia£€0~8ai toxs Ka0(aTo>Tas Gf 6. exe-
crandus G 7. ibi esse G bb : fortasse
addendum ubi prius erat prcsbiter e Gr (v6a qaav npuT(pov np(o~l$vT(poi 8.
dignetas bb
II
Eiusdem epitome Hispana LXIII Episcopus ubi ordinatus fucrit si receptus non fuerit, in aliaecclesia ordinctur.
LXIIII Si quis confessorem se pro-
fessus fuerit, si non conpleuerit
inter bigamos habcatur. LXV Deuotam in domum suarn pro
sorore nullus habeat. xlviii Puellae qui se uouerint et
maritos acceperint, per multos annos
peneteant. XLVIIII Duplicati matrimonium in
clero non admitendi.
lxiii : lxiiii Z 1. fuerit: est h
eccl Z LXIIII : lxv Z 1. confessore U se :
sed Z 2. conpluerit Z 3. uigamus U*
bigamus U2 Z biganos h LXV : lxvi Z 1. Deuota U Deuotum Z
in domum suam Z : in domo sua U in
domo sua h 2. sorore h : soro.rore U
sore Z habeatur h xlviii XLVllil : hos canones ideo huc trans-
tuti, quia a/teram canonis Ancyritani
xviii 1 [xvill] interpretiitioncm praebere
uidentur XLVIII U : post canonem sequentem trans-
ponunt Z h 1 . se : + deo h uouerent U
2. maritus U acceperit U multus annus U2 multus tempus U* ised corr m p)
3. peneteant Z : pcnctcat U penitentiam agant (agat h*) h
XLViill U : XLVIII ( ide ad canonem prae- cedentem) Z 1. matrimonium U :
matrimonio Z //
2. UZ/4
IO
CONCILIVM ANCYRITANVM
I
Canon
Ancyritanus xx ^xvim)
Canon
Ancyritanus xxi ^xx)
Canones Ancyritani XXII xxm (xxi XXII)
Interpretatio Gallica
In synodo Niceno capitulum xxxvi Si alicuius uxor moechata fuerit aut ipse moechatus fuerit, VII annos peneteat. In synodo Niceno capitulum xxxvil De mulieribus qui fornicate sunt et occiderunt infantes et festinant aborsus facere, priores canones ordi- nauerunt in morte eas communicare. 5 modo autem misericordie ordina- uimus x annos eas poenitentiam agere. In synodo Niceno capitulum xxxvm Qui homicidium uoluntarius fe- cerit, semper subiaceat ad ianuam aecclesiae catholice et ad mortem communionem mereatur. si uero
G xxxvi InsenodoNicenocapxxxviG (70/550) 2. annos peneteat scripsi: an penet G xxxvn In synodo Niceno capitulum xxwn scripsi : In Nic cap xxxvii G (fol 7oo)
I . qui scripsi cnm G, collata Hispana epi- tome 5. misericordie G (Gr<pi\avQpu>- 7r6T€pov),guam lectionem, cumfalsa aduerbii
forma pro misericorditer esse possit, non ausus sum mutare : misericordia Maassen ;
fortasse legendum misericordius 6.
annos scripsi : ann G 7. agere
Maassen (cf canonem sequentem) : age- runt G xxxviii In senodo Niceno cap xxxviii G (fol 53 a). hunc canonem respicit canon xxxi concilii Epaonensis anno 5 1 7 habiti ( uide Monumenta Germaniae Historica : Legum Sectiol II Conciliai [Hanno7'erae A.D. 1893] p 26) De paenetentia homicidarum qui saeculi leges euaserint, hoc summa reue- rentia de eis inter nos placuit obseruari quod Anquiritani canones decreuerunt, ubi taincn pro Anquiritani debuerat poni cum optimis codicibus antiqui Nicaeni I. fecerit Maassen (cf epit Hisp); om G
Eiusdem epitome Hispana Llil Qui moechatus fuerit. vn annos penetea/: similiter et mulier.
LIIII Mulieres qui aborsum fecerint uel filios natos occiderint, in finem cummunicent aut X annos pene- teant.
LV Si quis humicidium uoluntarius fecerit, ad mortem cummunicet :
Llll 1. annus U anh Z 2. peneteat TJ Z //
scripsi : penetea U penit Z peh h
Lllll 1. Mulieres/; : mulieris U2 (sedmp) Z mulier U* fecerit U 2. filius natus U occiderent U in fine Z 3. annus U peneteant // : penedeat U* peneteat U2 peniteat Z
LV 1. uoluntarius Z (cf ipsam interpreta- tionem Gallicam col a) : uoluntariae U ; om h 2. ad mortem Z : ad morte U in
finem ad mortem h cummunicit U
CANONES
ii
I
Canon
Ancyritanus XXIIII (XXIII)
Canon
Ancyritanus XXV (xxiiii)
Interpretatio Gallica jsine uoluntate homicidium fcccrit, priores canones septem annos ius- scrunt poenitentiam agere, secundus canon quinquc annos conplcre iussit. In synodo Niceno capitulum xxxvmi Qui sc dicunt diuinare et consue- tudines gentilium secuntur aut in- ducunt aliquos in domum suam quasi malum mittant foras mundati. 5 quinque annctf peniteant. In synodo Niceno capitulum XL
Qui sponsauerit puella et iuncx-
erit se ad sororem eius, et postea
sciuit quod stuprata est collum
sibi ligauit ; qui consrii fuerint, XI
5 ann<?j- peniUant,
G xxxvim In synodo Niceno capitulum xxxviin scripsi: In Nic cap xxxviiii G O/71 a)
4. quasi malum G : quasi . . lum Maasscn
5. annos peniteant scripsi: ann pent G XL In senodo Nic cap xl G {fol 70 b)
l. puella G, cum epitome Hispana 2.
postea sciuit quod : fortasse supplendum quae ante sciuit 4. conscii : constii G
xi annos (guasi e'i/Se/caeTi'a pro iv StKaeriq) G, cf Prisc infra p 27 5. annos
peniteant : ann penit G
Eiusdem epitome Hispana
qui sinc uoluntate, VII annos aut V pcnetcat.
LVii Qui diuinos interrogant uel au- guria respici/mt, v ann<?s peneteant.
LXVl Si quis sponsauerit puclla et postea germanam illius acceperit, si exinde humicidium factum fuerit, XI annos penetentiam agat.
3. qui usque ad peneteat : om\J*, supplet U Z h manus safis antiqua (notandum est hic folia 14 15 codicis U ordine praepostero esse compacta) qui: om h* ; qui uel c\xi h2 vii annos aut v scripsi: vii annos aut quinque U v annos aut vii Z v aut vii anii h 4. peneteat : pen h
Post can LV addit Z LVI Qui homicidium uoluntarie fecerit aut casu homicidium fecerit qui duas uxores habet
Canonem LVi infra p 12 inuenies
LVII : LVIII Z : canonem omittit h 1. diui- nas U interrogamus Z agurias
U* augurias U2 (fortasse recte, cf epit Hisp p 113 infra) 2. respiciunt scripsi : respicit U respicent Z annos : annus U ann Z peneteant Z : peneteat U
Lxvi : lxvii Z 1. puella U //, cfcod G § h
(col a) : puellam Z 2. postea : posteus ad U germana U illius : eius h
3. homicidius factus Z 4. anii Zh
penetentiam agat U h : peniteat Z
C 2
12
CONCILIVM NEOCAESARIENSE
I
Canon Neo- caesariensis I
Canon A'eo- caesariensis II
Canon ATeo- caesariensisWl
Interpretatio Gallica \Canonem Jiunc omittit intcrprctatio Gallica, testibns codice G et epitome Hispaua]
In synodo Niceno capitulum XLI
Mulier que duxerit duos fratres
usque ad mortem abstineatur : in
mortem uero propter misericordiam
dabitur ei gratia ; si uixerit, agat
5 poenitentiam.
[In synodo Niceno capitulum XLIl] Canonem hnnc non landat codex G, sed uidc epitomen Hispanam (col b)
CanonNeocae- jn SynocJo Niceno Capitulum XLIII sariensis Ilil ...
Si aliquis temptatus fuerit a de-
siderio mulieris ut habeat eam et
ueniat ad eam, sin uero recogita-
uerit et non fecerit, saluatus erit a
5 gratia.
Canon Neocae- In synodo Niceno capitulum xliiii
sariensis v 0 . . ...
bi caticuminus mtrauent m do- minicum, stet in locum suum, postea inuentus fuerit quia peccat, ex animo genua figens lacrimetur et peneteat : 5 si autem iterum peccauerit, proici- atur de aecclesia.
G xli In Nic cap xli G (fol 70 b)
xliii In senodo Niceno cap xliii G (fol 54 b)
4. a gratia scripsi (Gr vnb rrjs xt*PlT0S) '
ad gratiam G XLim In Nic cap xliiii G (fol 71 b)
2. stet : fortasse praemittendum et 3.
peccat ex scripsi : peccat et ex G 4.
lacrimetur G, quasi e Cr baKpvio-dut pro
uKpoatrdu)
Eiusdem epitome Hispana
LVI Mulier qui duos fratres maritos habuerit, uel unus qui duas sorores, usque ad mortem peneteat.
LXVII Qui multis nuptiis inruunt, pe- netentiam agant.
[Canonem Neocaesariensem IIII omittit cpitome Hispana: sed uide codicem G(cola)]
LXVIII Caticuminus si peccauerit, peneteat : et post penitentiam si peccauerit, ab ecclesia abiciatur.
duo ^ UZ/i 3. ad
lvi: lvii Z 1. duos UZ
maritus U 2. qui U : om Zh morte U penedeat U* pen h
lxvii : lxviii Z 1. inruunt Z Us :
inrunut ? U* irruit // penetentiam
agant Z : penet U* (add agat m 2 ut uid) penitentiam agat h
lxviii : lxviiii Z 2. penetea U* peii h
pospenitentia. U si peccauerit ab
eoclesia abiciatur : ad ecclesiam admi- tatur (cet om) h 3. eclaesia U
CANONES
13
I
Interpretatio Gallica Canon Neocae- [In synodo Niceno capitulum XLV] sanensis vi Canonon Intnc uou laudai codcx G, scd uidc epitotnen Hispanam (col b)
CanonNeocae- [In synodo Niceno capitulum XLVl]
saricnsis VI I fj , , , ,
Itcm canoucm liuuc uou laudat codcx G, scd uide cpitomcn Ilispanam {col b)
CanonNcocat- In synodo Niceno capitulum XLVII sartotsts vin ^j uxor iajcj fornicauerit et pro-
batum fuerit, hic ad ministerium Dei accedere non potest. si autem dum ordinatus est fornicauerit, di-
5 mittat eam ; si coniuncxerit cum ea, amoucatur de ministerio.
In synodo Niceno capitulum XLVIII
Presbiter si carnale peccatum
habeat et promoueatur et confessus
fuerit quia peccauit antequam ordi-
natus est, non offerat: si autcm
5 falteri,t peccata dixerunt pcnitus manus inpositione d/mitti.
Similiter autem et diaconus si in ipso peccato inuentus fuerit, sub- diaconi ordinem accipiat.
Canones Neo- caesarienses
VII II X
G xlvii In synodo Niceno capitulum xlvii scripsi: Canon Niceni cap xlvii G (fol 22 b) 4. dimittat scripsi : demittat G 5. oon- iuncxerit : fortassc legendutn conuixerit cum Gr o-v£jj 6. amoueatur scripsi :
admoueatur G XLVlli In synodoNiceno capitulumxLVlll scripsi: Item Niceno cap xlviii G (fo/220) I. Prbt G 5. alteri Glfortasse sup-
plendum alteriusmodi peccatum habuit offerat, cetera enim peccata etc e Gr pivaiv tv rols Xoinolt 8ia rr)v SXXrjv o~novdqv' ra yap Xoina AfiapTrjfiara k.t.X. dixerunt
scripsi e compendio dixer G (Gr tcpacrav) : dixerit Maassen 6. inpositionem G
dimitti scripsi (Gr acpi(vai) : demitti G 7. diac G 8. subdiaconi scripsi cum
Maassen et Gr tov vntjpfTov : subdiac G
Eiusdem epitome Hispana i.wiiii Mulicr cnixa si uolucrit per- cipcrc, perdpiat
LXX Presbyter bigamus non ordinetur.
LVIII Si alicuius laici uxor fornicata fuerit, in clero non admittatur : si de clero, dimittat eam.
lviiii Presbyter diaconus si confcssus fuerit criminale peccatum, non of- ferat ; diaconus uero subdiaconus sit.
LXVizil : Lxx Z 1. nixa U uoluerit : U Z /j
+ communionem h percepere U LXX: LXXlZ 1. Prb UZ2 prboZ* bi-
gamus U2 : uigamus U* uiganus Z pi-
gamus h lviii : lviiii Z I. Si usque ad in olero :
om Z laico? U* oxor U forni-
cauerit h 2. in clerum h »i de . .
eam : om h LVIIII : LX Z In cod U nonnulla de hoc
canone (offeraX, sii) uix legi possunt I,
Prb U confessus fuerit : conuersi
fuerint h 2. offerant h
M
CONCILIVM NEOCAESARIENSE
Interpretatio Gallica CanonNeocae- In synodo Niceno capitulum XLVIIII
sariensis XI _. , .
rresbiter ante XXX annos non
ordinetur : etsi satis sapiens fuerit,
sub oculis custodiatur. Dominus
enim noster in xxxm0 anno bapti-
5 zatus est, et sic coepit docere.
CanonNeocae- In synodo Niceno capitulum L
sariensis xn 0. . . ... ,• , ,.
bi quis in uahtudine baptizatus fuerit, ad presbiterii dignitatem non potest uenire . . . fides illa data est sed ex necessitate : si forte postea 5 fides et conuersatio eius probata fuerit, diaconus ordinetur. CanonNeocae- In synodo Niceno capitulum LI
sariensis TN. . . , ,
XIIII ,xv\ Diaconi tantum septem debent
esse, si in grande est aecclesia : in Actibus apostolorum legimus apo- stolos sic ordinasse.
XLVIIII In synodo Niceno oapitulum xlviiii scripsi : In Nic hr xlviiii G (fol 21 b). de hr id est hera (scilicet numerus uel capitulum) uide Ducange s v Aera
1. Prbt G 4. enim scripsi : autem G L In synodo Niceno capitulum L scripsi :
Item Nic hf 1 G (/0/21 b)
2. prbrii G 3. fides illa usque ad pro- bata fuerit diaconus ordinetur : haec postrema pars canonis XII (quam penitus neglexit Maassen) in cod G ad finem canonis xim (post uerba apostolos sic ordinasse) viale transponitur : notaueris tamen nihil superesse quod Craecis ovk *Vc npoaip(o~€u>s yap respondcat illa cod : fortassc legendum illi (Gr 17 irlo-Tit avrov)
4. si forte . . . diaconus ordinetur G, sed collato graeco textu (tl pf] Ta\a 816. tt\v . . .) et epitome Hispana (uide col b) legendum esse suspicor nisi [uel ni] forte . . . probata fuerit (omissis uocibus diaconus ordinetur) LI Canonum XIIII (xv) XIII ordinem inuertit G : In synodo Niceno capitul li G (fo/27 b) 2. si G : fortasse scribendum etsi cum Gr Kav 4. ordinasse : de iis quae in cod G sequuntur uide supra ad can XII / 3
Eiusdem epitome Hispana LX Presbyter ante XXX annos non ordinetur, aut certae sub oculo seruetur.
lxxi In necesse baptizatus non sit presbyter, nisi conuersatio eius probetur.
LXXII In grande ecclesia VII tantum sint diaconi.
LX : LXI Z Item de hoc canone nonnulla U Z k
in cod U (annuj non ^rdinetur, ocuta) uix legi possunt 1. Prb U ante : aute
h annos Z (cum cod G, uide col a) :
annorum h 2. oculis U2 3. ser-
uitur U*
I. In necessitate h conuersio h 3.
lxxi : lxxii Z 2. prb U prbo Z prouetur U
lxxii : lxxiii Z septem Z h 2.
1 . eccl Z sit U
vii U:
CANONES
*5
I
Interpretatio Gallica Canon Neocae- In synodo Niccno capitulum Lll
sariensii XIII n ... , .„
rrcsbiter dc uilla, pracscntc epi-
scopo aut presbitcro ciuitatis, in
aecclesia offerre non potest ncquc
panem dare, nisi ubi solus uocatus
5 fuerit.
G lii In synodo Niceno capitulum scrifsi : In Nic cap lii G (fol 22 a) I. Prbt G 2. prbro G
Lll
Eiusdem epitome Hispana
LXI Presbytcr de uilla in ciuitate absque iussione episcopi uel pres- byteri non ministret nec offerat.
LXI : LXII Z 1. Presbyter (PrbrZ Pbr h) U Z/4 Zh: Prbi U in ciuitate U 2. prbi
U 3. ministrent Z offerent Z
De formis ' grados ' ' partos ' ' domos ' apud codices nostros in canonibus Ancyritania
1. Vocis gradus accusatiuum pluralis numeri casutn praebent interpretationes nostrae
Prisca cann xviiii / 5 (/ 26), xx / 8 \p 26), xxii i 4 (p 27), xxiii l 8 (p 27), xxiiii / 8
(/27) Isidori antiqua cann xx / 4 (/ 106), xxi / 9 (/ 108), xxiii / 5 (/ 110), xxv / 8 (/ 114) Isidori uulgata cann xx / 4 (/ 106), xxiii /5 (/ 110) Dionysii I cann xviiii / 5 (/ 107), xx / 9 (/ 109% xxii /5 (/ m), xxiii / 7 (p 113), xxiiii / 8
Dionysii II cann xviiii /5 (,/ 107), xx / 8 (p 109), xxiii /7 (p 113), xxiiii / 8 (/ 115) formam gradus adhibet maior pars codicum ; grados nonnisi hi
Prisca cod I semper : cod ] can xxiii / 8 (ubi, consentientibus ambobus codicibus, in textum
necessario recepi) Isid-ant cod f can xx / 4, can xxv / 8 : cod G can xx / 4 (exstat hic tantunC
Isid-uulg codd T u can xx / 4 : codd 0 V F Z oi« xxiii / 5
Dion I fo/ B can xviiii / 5
Dion II <rw/ a semper: cod Cr-w* ter (excepto scilicet can xxiii / 7) ; C0</ £* ca« xxiii / 7 :
<W7 ca« xxiiii / 8 uide etiatn Rbnsch Itala und Vulgata / 261 ; NeuelVagener Formenlehre der lateinischen Sprache 3 i 781 (laudat ex ethnicis nonnisi duo exempla, ex ecclesiasticis Itinerarium Burdigalense, Suipicium Seuerum Vita S. Martini, Sermonum Arriatwrum fragmenta, codiccm Bezae [Act xii 10]).
2. Vocis partus idem casus inuenitur apud Isid-ant et Isid-uulg can xxi /2 (/ 106; nccnon in eiusdem canonis titulo secuiuium codd C S v, / 42) ; apud Dion I et II can xx /// et l 2 (p 107 ; necnon in indice titulorum p 43).
formam partos quam in textum nusquatn recepi, quamuis aptid Isid ttulg codices et multi et antiqui ei suffragentur) adhibent apud Isid-ant codd f R ; apud Isid-uu/g codd BTCSXY F/, et in titulo (p 42) codX ; apud Dion II cod a (tit p 43, tit et l 2 p 107), cod /3* (tit et l 2 p 107), c od 7 J 2 p 107). iie hac fortna silent libri grammatici.
3. Contraformarum domos domus crebra est uarietas. exempla apud codiccs nostros habes Isid-ant can xxiiii / 2 (p 112) ; Isid-uulg can xxiiii //46 ,/ 112); /J/om I can xxiii // 3 6 (p 113) ; /?/<?// II can xxiii /3 (/ 113). interpretationis Dion I codices atnbo domus bis praebent : alibi tamen formam domos in textutn recepi, codiccs hos secutus (1) Isid-ant codd f A W ; (2) Isid-ttulg l 4 codd V C K X Z F/(domibus e Q,), / 6 codd V C K (deficientibus ¥ f) ; (3) Dion II codd ut uidehtr omnes.
ADDENDA
siue adnotatiunculae apparatui critico minus propriae
(De formis gTados partos domos uide sis paginam praecedentem) De uocibus 'digamus' et 'bigamus'
1. Qui latine loquebantur neque digamus neque bigamus dicebant, scd circuitu per ntpitppaoiv agcndum erat ('qui secunda matrimonia contraxerunt ' uel similia).
(a) exempli gratia habes leges Romanas:
Valentinianus Valens Gratianus (a. d. 371 : Cod. Theodosianus III vii 1) 'uiduae intra uicesimum et quintum annum degentes . . . in sccundas nubtias non sinc patris scntenlia conucniant.'
Gratianus Valentinianus Theodosius (A.n. 381 : Cod. Theodos. III viii 1) ' si qua ex feminis perdito marito intra anni spatium alteri fcstinarit innubere . . . ' : iidem anno sequenti (ib III viii 2) ' fcminae quae susceptis ex priore matrimonio filiis ad secundas transierint nubtias . . .'
Arcadius et Honorius (A. I). 398 : Cod. Theodos. III viiii 1) 'statim post secundas nubtias mulicri uolumus inminere iacturam ..."
Honorius et Theodosius 11 (a. d. 412 : Cod. Theodos. 111 viii 3) 'mulieres .. . etiamsi ad secundas nubtias . . . forte migiauerint . . .'
item ipsius Codicis Theodosiani (A.D. 438) tituli m viii ' De secundis nubtiis,' III viiii ' Si secundo nubserit mulier, cui maritus usumfructum reliquerit.'
(b) similiter nonnulli e scriploribus ecclesiasticis :
Ambrosiaster in 1 Cor vii 40 ' a deo primae nuptiae sunt, secundae uero permissae sunt ' : in 1 Tim iii 2 ' quamuis sccundam numero uxorem non sit habere prohibitum, ut tamcn quis dignus ad episcopatum sit, etiam licita debet spernere.'
S. Ambrosius Mediolanensis ep. lxiii § 64 ' cognoscamus . . . patres in concilio Nicaeni tractatus addidisse neque clcricum quemquam debcre esse qui secunda coniugia sortitus sit ' (respicit, ut uidetur, sauctus docior canonum interpretationem Gallicam ; cott/er epitomen cius pp 9, 13 stipra: ' XLVIIII Duplicati matrimonium in clero non admitendi,' ' i.XX Presbyter bigamus non ordinetur ') : de Officiis i 50 § 257 ' in ipso ergo coniugio lcx est non iterare coniugium nec secundae coniugis sortiri coniunctioncm.'
Concilium Toletanum (a.d. 400) can. 1111 ' subdiaconus autem defuncta uxore si aliam duxerit . . . remoueatur . . . qui uero terliam (quod nec dicendum aut audiendum est) acceperit, abstentus biennio postea inter laicos . . . communicet.'
Innoccns I papa Romanus ep. ii, ad Victricium (a. d. 404) § 6 ' ne is qui secundam duxerit uxorem clericus fiat.'
Leo I papa Romanus ep. iv (\t nobis gratulationcm : A. D. 443) § 2 ' quosdam etiam quibus fuerint numerosa coniugia . . . ad sacrum ordincm . . . fuisse permissos ' : ep. xiv (Quanta fratcrnitaii tuae : a. d. 446) § 3 ' secundae coniugis maritus ' : ep. clxvii (Epistolas fraternitatis tuae : A. D. 458 uel 459) inquisitio 6 ' duplicatio coniugii.'
Statuta ecclesiae antiqua (Caesario Arclatensi fortasse tribuenda) i ' si secunda matrimonia non damnet,' lxviiii ' eum qui uiduam aut repudiatam uxorem habuit aut secundam.'
2. Iam autem qui primus fere religioncm Christianam indies cresccntcm, graecis usque ad id temporis incunabulis inuolutam. latino ttestirc indumento conatus cst, Tcrtulliantim dico.tamquam utriusquc linguat peritus patrii scrmonis cgcs/ati e diuitiis graccorum mcdebatur. qui ctim in tribus tractatibus dc secundo matrimonio dissereret—scilicct ad uxorem, qucm adhuc catholicus scripsil ; de exhortatione castilatis, in quo Priscae prophetias laudat ; dc nionogamia, ubi plcnam spirat Montani doclrinam—non solum omtns latinorum suorum locutiones repetebat (' unicae nuptiae ' ' secundae nuptiae ' ; ' unae nuptiae ' ' duae nuptiae': ' unum matrimonium,' ' matri- monia duo,' ' secundi matrimonii immo et pluiimi' (monog. 11), ' et tertio et quarto et usque septimo forsitan matrimonio' (monog. 16), ' duplex matrimonium,' ' matrimonii iteratio ' ; 'iterare coniugia ' ' iterare connubium ' ; ' duabus maritari,' ' nubcrc semel,' 'dcnuo nubere '), uerum etiam alia el noua templabat tum latina tum graeca :
(a) latina. ' matrimonii indiuiduitas ' (monog. 5): ' numerosus maritus' (monog. 8): ' unio coniugii ' (monog. 4) : 'uniuira' (ad ux. i 7, monog. 8, 17: 'uniuira' ' unouira ' 'tiniuiria' nonnumquam in syllogis epigraphicis inuenies) : ' uniuiratus ' (ad ux. 1 8, ii 1): 'uniiugus' ('haheset Ioscph uniiugum ' monog. 6).
(b) graeca. 'digamus' ad ux. i 7 : monog. 6, 8, 12, 17. ' monogamia ' exh. cast. 1,5: monog. tit. et passim. ' monogamus' monog 5,6,8, 11, 12. ' digamia ' monog. 6. [nusquam quod sciam inuenitur ' trigamns ' ' tiigamia,' qtiamquam graece Hippolytus Philos. ix I 2,fol 1150, habet Siyapoi tcat rpiyap.oi\.
pauca c phuimis laudare sat est :
ad uxorem i 7 ' quantum obstrepant sanctitati nuptiae secundae, disciplina ecclesiae et praescriptio apostoli declarat, cum digamos non sinit praesidcre, cum uiduam adlegi in ordinem nisi uniuiram non concedit.'
de exhort. cast. 1 ' prima species est uirginitas a natiuitate ; secunda, uirginitas a secunda natiuitate, id est a lauacro . . . tertius gradus superest monogamia.' ib 5 'de uno matrimonio censemur utrobique,
et carnaliter in Adam, ct spiritaliter in Christo. duarum natiuitatum unum est monogamiae praescriptum : in utraque degenerat is qui de monogamia cxorbitat. numerus matrimonii a maledicto uiro coepit : primus Lamech duabus maritatus tres in vnam carnem effecit.'
ADDENDA 17
de monogamia 6 ' non placent qnibnsdam monogami parentei Adam et Noe . . . a<l Ahraham denique piouo- cant . . . cognoscitis nempe quia qui ex fidc isti sunt lilii Abrahac. qnando C&EDIDIT AIiraiiam DXO KT Dl I ■% TATVM KST H IN [VSTITIAM ! opinor, adhuc in monogamia, quia in circumcisione nondum. qnodti postea in utrumque mutatus cst, et in digamiam pcr ancillae concuhinatum et in i ircumcisionem per testaniditi hignaculum . . . si posteriorem Abraham [>atrcm sequeris, id est digamum, recipe et circnmcisnm : si reicis circumcisum, ergo recusabis ct digamum . . . digamus cum circunicisione csse orsus cst, monogamus cum praeputiatione. recipis digamiam ? admittc et circumcisionem. tueris praeputiationem ? tcncris et monogamiae . . . monogami Abrahac filius es . . . si digamiam tibi intuleris, non cs illius Ahrahac filius cuius fidea in monogamia pracccssit.' 7 ' denique prohibet eadem [sc lcx Mosaica] sacerdotes dei.uo nubere . . . saccnlotcs sumus a Christo uocati, monogamiae debitores." 8. ' ct Chiistum qindem uirgo enixa est.semel nuptuia ] ost partum, ut uterque
titulus sanctitatis in Christi censu dispungeretur, pcr malrem et uirgincm et uniuiram.' ib ' 1'ctrum solum
inuenio maritum pcr socrum, monogamum praesumo per ecclesiam, quae su[>er illum aedificata omncm grnduin ordinis sui de monogamis erat collocatura.' ii ' cx hoc capitulo |i Cor vii 39] dtfcndunt licenti.im
secundi matrimonii (immo et plurimi, si sccundi) . . . si secundas nuptias permittit, qnaeab initio non fuernnt, quomodo adlirmat oninia ad initium rccolligi in Christo? si uult nos iterare coniugia, quomodo SEMEN nostium IN ISAAC osmel marito auctore defcndit ? quomodo totum ordinem ccclesiae de monogamis disponit, si ron haec disciplina praecedit in laicis ex quibus ecclesiae ordo proficit ?' 12 ' quot enim et digami praesident
apud uos, insultantes utique apostolo? ' 14 ' noua lex abstulit repudium . . . noua prophetia secundum
matrimonium.'
3. S. Hicronymtts itt prioribus scriptis, Ciceronianus adliuc, lalina tantttm uerba agttoscit ; cttm tamen aduerstts louittiani a'e ttirginitate el mtptiis sententias contenderet, Tertulliani et argumentandi et loquendi rationem imitatus est. excmpla habes :
A.D. 384, ep. xli ad Marcellam (de Montanistis) § 3 ' nos secundas nuptias non tam adpetimus quam concedimus . . . illi in tantum putant scelerata coniugia iterata, ut quicumque hoc fecerit adulter habeatur.'
A.D. 393, ep. xlviii ad Pammachium (de tractatu suo aduersus Iottinianum scripto). § 3 ' uirgines et
continentes, mariti quoque et digami.' § 8 ' ruisus monogamiam digamiae comparat [sc apostolus], et
quomodo nuptias subdiderat uirginitati ita digamiam nuptiis subicit. ' ib ' de secundo hic et de tertio
et quarto (si libet) matrimonio disputauimus, non de primo . . . cum omnis nobis quaestio de digamia et trigamia fueiit . . . non damno digamos, immo nec trigamos et, si dici potest, octogamos.'
A.D. 394, ep. lii ad Nepotianum \dt uita clericorttm et monachorum). § 16 'qui de monogamia sacerdos
est, quare uiduam hortatur ut digama sit ? '
conferas etiam Ptlagittm {secunditm /ectiones codicis Karoliruhensis Aug. cxix, cuius lectiones humanissime me- cum commttnicattit A. Souter) in 1 Cor vii 40 ' hinc incipit de digamis et uiduis . . . conceduntur illi etiam secundae nuptiae' ; in 1 Tim iii 12 'non ut si non habuerint ducant, sed ne duas habuerint : si enim digniorem facit uxor, cur non magis et digami et trigami ordinentur ? ' : et Caelcstinum papam ep ii, ad episcopos 1'iouinciae (auiio 42S) § 6 ' nnllus ex laicis, nullus digamus, nullus qui sit uiduae maritus aut fuerit, ordinetur.'
4. Graccas igitttr ttoccs digamus digamia, monogamus monogamia, ineunte tertio sacculo primttm apttd scrmonem christianorttm latiiutm inductas, ante finem saeculi quarti ius ciuitatis ibi accepisse satis apparct. e contrario bigamus, hybrida, ttl ita dicam, ex origine et uernacula et peregrina dcrittata, ante initiiim quinti saeculi exstitissc certis indiciis colligi non potest.
primtts qttod sciam adhibuit anno 414 lunocens papa cp. xxii, ad episcopos Maccdoniae § 2 ' deinde ponitur[5c in epislula ad Innocentem datd] nondici oportere bigamum eum qui catechumenus habuerit atque amiserit uxorem, si post baptismum fuerit aliam sortitus.' item anno 418 Zosimus papa ep. i,ad Hesychium Salonitanum
§ 3 ' hac tamen lege seruata, ut neque bigamus neque paenitens neque uiduae maritus ad hos gradus possit admitti ' {quat omnia e Zosimo repetit Sacramtntarium Gelasianttm 1 xcv, ed. II. A. IVilson, p 144).
alittm e quinto saeculo testem non habto nisi epistttlam Lupi Treccnsis et Euphronii Augustodunensis Talasio Andegauensi datam (Labbe-Co/eti Concilia v 71, Afattsi Concilia VII 942) ' de clericis uero bigamis usque ad ostiarios ecclesia permittit et patitur.'
quod ad concilii Valentini canonem 1 attinet, Jtttctuant codices inter digamus et bigamns ; sed ctim concilium isittd iam anno 374 celebratttm sit, ittre editores diga.mws pracltt/erunt : ' neminem . . . de digamis aut internuptarum maritis ordinari clericum posse.'
5. His omnibtts satis cotigruum est codicum nostrorttm festimonium , uide/icct in canone Nicaeno V 1 1 1 biyajxoi s koivcu- vtiv, Ancyritano XVlill [xvjm] tov twv hiyafxwv opov, Aeocaesariensi VII eis fdfiovi oiyafiovvTcuv, fifrdvotav aWovvros rov Sifdftov : adde sistitit/ttm XVII Canonum Apostolorttm. quae quartum sapittnt saeculum intcipretationes, scilicet canonum Nicaencttm Ingilrami et Gallica, antiqttum seqttunlur tnoretn : ' secundis nuptiis communicent ' ' his qui secundas nuptias cognoucrunt communecent ' [ttide tom 1 pp 125,202). quae omttium postrcmae sttnt, Trisca et Dionysianae, p/erumque bigamus introditcunt : Can Aposttit xvn (1 //> 4, 15), Nic VIII (I // 1 25, 262\ Anc xvmi [xvm] (infra pp ib, 105), Ntoc \TI {Prisc et Dion II, infrapp 30, 127: dig&mus tameu Diott I, citm codd f* / Dioti 11). ctttrat interpretationes quittlo sacculo fere refertndae sttnt, et tttrumque loqticndi morem misccttl atqtte confundttitt. ' Isidorus' cnittt, qui Romae inter anttos 419 et 451 in interpretandis cottciliis e/aborauit, scribit tum ' sccundas nuptias' (1 / 203, ittf p 126) tttm ' digamorum ' ucl ' bigamorum ' (ittf p 104 col a : fluctttant efiam utt/gatae recensiottis codices inter ' digamos ' et ' bigamos,' sedadditatiicttto adiecto ' ld est qui ad secundas nuptiastransiemnt '). primus Attit tts anno ^iqcodicutn cons, iisu omnium ' higamus ' scribcbat (I / I 24^ : de actate enim epitomes Gal/icae (' bigamus '// 9, 13 supra, deficiente utrobiqtte ipsa intcrprelatione Gailicd) dubitari potest. sane si recte textutn Caeciliani constittti ' communicare bigamis ' (I 124^1, antiquius habeas testimonittm : scd 'dygamis,' opinor, debueram cttm codd f \\ /epere. de ttxtu ' Isidori, p 104 ittfra, ditt haesitatti, itt /sid-ant eiiim codices bonr.t notat f W, itt Isid-uulg rodices optimae notae 0 V P, praebeul ' bigamorum ' ' bigamos ' : ueri simi/itts taiiicn uisitm est digamus in bigamus esse deprattatatii, antiqttiorem ttocem in recctiliorcm, qttam 'bigamus' in ' digamus.'
II D
CONCILIA
ANCYRITANVM ET NEOCAESARIENSE
CAPITVLA PRAEFATIO CANONES NOMINA EPISCOPORVM
II
INTERPRETATIO QVAE DICITVR PRISCA
I Codex Ingilrami Teatini nunc Vaticanus Reginae 1997 :saec. viii-ix [foll. 1 b, 5 a
J Codex Christophori Justel nunc Oxoniensis Bodleianus e Mus. 101 : saec.
vi-vii: nonnulla e Dionysio mutuatur, uide titt p 18 Ancyritanos x (xiiii ?) xviiii,
p. 28 tit Neocaesarienscm xii [foll. 1 a, 8 a
Ediderunt Chr Justcl Bibliotheca Iuris Canonici Veteris (Lutetiae A. D. 1661) I 277 e cod
],et fratres Ballerini S. Leonis Magni Opera III {Venetiis A.D. 1757) 481 ( = Migne
Patrologia Latina lvi 747) post Justel, habita etiarn interdum [tton tamen tam frequenter
ut oporluit) ratione codicis I
[iN NOMINE DOMINl]
INCIPIT TITVLI CANONVM ANCYRENSIYM
I De praesbyteris qui inmolauerunt in persecutione.
II De diaconibus qui inmolauerunt.
III De his qui per ui paganizauerunt. IIII De his qui multifariae cum pa-
ganis conueniunt.
I J IN NOMINE DOMINI I : Oltl J
Titvli I : Constitvta J ; Capitvla coniece- runt B ,11, cfp 28
II diaconibus I : diaconi J qui inmo- lauerunt : similiter I, sed cf can ii p 20
III per ui I, cf can vii / 2 (p 22 infrd) : per uim J paganizauerunt, cf tit v et can v / 2 p 22: ucrbutn alibi non inueni antc sacculutn octauum
11 II qui . . . conueniunt : qui * idolotitum manducauerunt \,fortasse recte, sed cf can iiii p 21
I J ANCYRENSTVM I
1 praesbitcris I
immolauerunt I
V De his qui timori paganizauerunt.
VI De his qui in idolorum loca come- derunt.
VII De his qui saepius immolauerunt.
VIII De his per quos et alii coacti immolauerunt.
Vllll De diaconibtts qui inordinatione de nubtiis contestati sunt.
v per timorem I, sed cfcan v p 22 paga- nizauerunt I : lapsi sunt J, sed cfp 22
vi idolorum loca I : idolis J : fort leg idoliis, sed cf can vi p 22 comedunt J
vil saepius : se pessime (sc saepissime) I
VIII De his qui et alios suadent idolis im- molarent J, sed cfcan viii p 23
vnii diaconibus : diaco I his ],sed cf can \\\\\p 23 de nubtiis . . . Bunt:
nubtias contestantur J, sed cfp 23
vim nuptiis I
CAPITVLA PRAEFATIO
J9
II (Prisca)
X De puellis quae sponsatae sunt et ab aliis stupratae.
XI De cathccuminis praeuaricatis.
XII Vt nullum liccat ordinare corepisc.
XIII De clericis qui abstincnt a car- nibus.
xmi De his qui in opus ecclesiae uenundantur.
XV De his qui in animalibus sunt for- nicati.
XVI De his qui in animalibus uel in masculis aut corrupti sunt aut cor- rumpunt.
XVII De ordinatis episcopis et non susceptis.
xviii De his qui uirginitate promit- tunt et quasi sororibus fingunt com- morare.
X De disponsatis puellis et ab aliis corruptis ( = Dion, p 39 infrd) J
XI praeuaricatis I : lapsis J {fortasse e Dionysio, uide canonit Nicaeni xiiii titulum, totn \ p 251)
XII De corepiscopi (tantum) I
XIII clericis I : his J
xilll De distrahentibus res eclesiasticas (cf Dion, p 41 infra) J
XV sunt fomicati : coierunt J, sedcfcan xv P2$
XVI De his qui . . . corrumpunt scripsi cum can xvi/25 : Vt supra aut in masculis uel corrupti sunt aut corrumpunt J De his qui cum masculis animalibus faciscunt (de uoce faciscunt pro fraciscunt uide can xvi /2, /25)1
XVII De ordinati episc et non suscepti J xvill uirginitate codd: legendum fortasse
uel uirginitatem uel uirginitati se (cf p 26) quasi : om I, sed cf can xviii p 26 fingunt commorare I (de forma actiua commorare uide Neue-lVagener3 iii 66): commorantur J, scd cfp 26
XVii hordinatis I
his
qui
inuicem
adul-
xviiii De tcrantur.
XX De eas qui [ex fornicatione] natos interficiunt.
XXI De homicidiis.
XXII De extra uoluntate homicidio.
XXIII De filactcricis uel diuinis. XXIIII De consciij corruptionis uirgi-
num.
[explicit capitvla canonvm ancyrensivm
incipit constitvta eivsdem concilii]
Isti canones priores quidem sunt Ni- caenis canonibus expositis : sed [tamen] Nicaeni primo scripti sunt propter auctoritatem sanctae et
5 magnae synodi quae facta est in Nicaea.
xviin Qui adulteras habent uxores (cfDion, \ j p 43 infra) J
XX eas I, cf can xx p 26 : his J ex
fornicatione J, cfp 26 : om I tr inter- ficiunt natos J
XXli extra : non I, sed cf can xxii p 27
XXlll De filactericis uel diuinis I : De diuinantibus uel maleficiis J
XXlin De consciis corruptionis scripsi, cf p 27 : De conscii corruptionis J De cor- ruptores I
EXPLICIT . . . CONCILII J \ om I, cf p 27
Hanc praefatiunculam habent etiam codd S v (uide p 48), qui in omnibus cum J potius quam cum I consentiunt
tr sunt canones priores quidem I ex-
positis (tu>v fv NtKo/a €KT(8tvTa>v KavovavGr) J S u : expositi I v ; om iv tamen : om I scripti I (scilicet ' scripti ' ad caput syl- loges canonutn Graecae, cf Isid et Dion 1 1 fp 48 49) : accepti J S v sanctae et magnae synodi quae facta est in Nicaea I : sancti et magni concilii quod (que u w) factum est in Niciam (Nicea iv ) J S v
1. nicenis I Y 3. niceni Y
D 2
2. kanonibus Y expostis J I J
4. autoritatem S 6. Nice. Y 1? u v
20
CONCILIVM ANCYRITANVM
II (Prisca)
CANONES CONSTITVTI A SANCTIS
PATRIBVS QVI CONGREGATI SVXT
PER SANCTVM SPIRITVM
IN CIVITATE ANCVRENSE
TITVLI XXIIII
I De praesbyteris qui inmolauerunt
in persecutione.
Praesbyteri qui inmolauerunt et iterum resipuerunt et reluctauerunt, ncque per remedium aliquem sed ex ueritate, neque ante per con- 5 positum ea quae egerunt firmantes, ut ostenderent se quasi suppliciis missos, ut uideantur et credantur per scemate offerri eis ; istos placuit honorem quidem quae secundum 10 cathedram habere, offerre autem eos aut /ractare aut agere aut sacro ministerio ministrare non liceat.
I J tr SVNT CONGREGATI I TITVLI : praem ID EST I, scd cf p 28 XXIIII : VIGINTI
QVATTVOR I 1 parbeeutione : + reluctauerunt {iniuriaut puto transpositum, uide /2 inf) I I.
Praesbyteri I : praebb J, unde forsitan praesbyteros legendum sit cutn Gr npeafiv- repovs (cf Jsid p 54 col b) 2. resipiscerunt J et reluctauerunt : om I, sed uide
ad titulum supra tr neque reluctaue-
runt J 3. remedium (Gr uedoSov, sc
circumuentionem) : ita ueteres interpretati sunt pedooia Eph. iv 14, vi 11, uide Ronsch Itala und Vulgata p 323 8. eis I : seis J (fort leg se eis) istos I (Gr tovtovs) :
de istis J 9. quae I (Gr Tip"s t~s
KUTn): om J 10. habere : praem eos (uide / 8) J 11. tractare conieci (Gr bpCkeiv) : praecare J pactere ut uid I* patere I2 ; pascere coniec Ball, sed mi/ti magis placet ucl tractare uel praedicare (cfcan ii / 5)
I J I praesbiteris I immolauerunt (tit et 1 1) I
I. praebb J praesbiteri J 5. aegerunt I 8. scematae J scaemate I ofTeri J
II De diacones qui immolauerunt.
Diacones similiter qui immola- uerunt et post hoc resipuerunt, dignitatem quidem suam habere, et cessare eos a sacro ministerio
5 panis et calicis, non portare neque pracdicare. si autem aliqui episco- porum, istorum scientes laborem aut humilitatem mansuetudinis habere, uoluerint plus aliquid dare aut mi-
10 nuere, in eorum esse potestatem.
III De his qui in fuga tenti et per uim paganizauerunt.
Oui fugientes tenti sunt aut a domesticis suis traditi sunt aut substantia sua perdiderunt, passos autem supplicia aut in carcere 5 missos clamantes christianos se esse tentos adque in manibus f ferro f uiolenter mittentes, et escam pa- ganis//// necessitate acceperunt, con-
11 De diacones I : De diaconi J 1.
Diacones (Diacc J) . . . immolauerunt : om I per homoeoteleuton 2. post hoc
I (cfcan viiii / 4 : Gr p.era Tavra) : postea J resipiscerunt (ut in can i) J 3. dignitate J 6. praedicare I (Krjpvaaetv Gr) : ministrare J 7. istorum I (Gr toCtois) : ipsorum
(sc episcoporum) J laborem aut I
(Gr KcipMTov Tiva fj) : laborare eos J 8.
humilitatemj (GrTa-neivwaiv): humanita- tem I 9. uoluerunt I dare : + eis J
aut I : uel J 10. potestate I
iii in: om I 1. ad domesticis I 2.
sunt : om I 3. substantia sua (Gr
tl\ inrapxovra) codd : iamcn cum in v / 2 gracco T<bv virap\6vTu>v respondeat substan- \.\a.c, fortasse et hic legendum substantiam suam 6. tferrot codd: lcctionem
corruptam esse suspicor; tts riis \elpas npos fiiav e'p,j5aW6vTa>v t<ov ^ia^opevutv Gr J.
paganismi scripsi,scribit enim paganis/to; paganismum cod J can iiii //'/ (uide infra): paganis I cum paganis (fortasse recte) J
II 1. diacc
III 6. atque I
6. aepiscoporum I
8. acciperunt I
CANONES
21
fitentcs quia sunt christiani, ct
10 luctum de hoc quod cuenit scmpcr ostendentes cum omni humilitatc ct sccmatc bonitatis et sacculi huius humilitate; istosquasi forisa peccato factos de communione non priuari.
15 si autem priuati sunt ab aliquibus ut possent plus probari, et ab aliquos f . . . f, mox suscipi. haec autem similiter aput clericos et laicos. discussum est ut, si possibile, et lai-
20 ci tali necessitate subiccti ad pro- uectionem honoris possunt uenire ? placuit ergo et istos quasi nihil pec« cantes (ut antca inueniatur recta uita eorum) ad ordinationem uenire
25 cleri.
IIII De his qui multifariae paganismum egerunt.
De his qui per uim immolauerunt, qui et aput idolis cenauerunt,quanti et scemate inlustri asccnderunt et ueste usi sunt praetiosa et acceperunt
5 ex praeparata cena diuers^, placuit
II (Prisca)
eos audir^ et subiacere eos tres annos, orationi simul communicarc eos bicnnio.et sic ad perfcctum ueni- re. quanticumque ucro asccnderunt
10 cum ueste in luctu, et recumbentes comcdcrunt cum tristitia et lacri- mis, si conplcucrint subiectum trien- nium, sine oblatione recipiantur. si autem non ederunt, biennio subiecti
issint et tertio anno communicent sine oblatione, ut perfect/*/// quarto anno accipiant : episcopi autem habere potestatem, mores conuer- sionis eorum probantes, humaniter
20 agere aut amplius addere tempus : tobiensf autem et uita qui anteced/t et qui sequitur probatur, et sic hu- manitas supernumeretur.
14. de communionem J 16. possint I
ab aliquos t . . . t : lacunam notaui, eo quod excidisse uidetur propter ignorantiam uel similia : Gr r) *ui tivcov dyvoia 18.
cleros J* et I (Gr nai) : uel J 23.
ut conieci, quasi dicatur ' eopacto ut ' : aut codd Illl paganismum egerunt I (uocetn paga- nismus^r//«#.y quod sciam adhibet M. Victo- rinus Afer in Gal iv 9 ' reprehendit illos etiam ad paganismum esse conuersos ') : aegerunt paganis J I. De his (ntp\ tcov
Gr) : otn J 2. quanti J (Groo-oi) : qui et ante I 3. inlustri I (Gr <t>ai8poT(pcp) :
inlustrati J 5. diuerse scripsi cutn Gr
abiaqbopm (8ta<pupa>s) : diuersi J diuersis I
12. scematae J scaematae I
20. tale J 22. istos : stos J
2. apud I caenauerunt
3. scematae J scaematae I
10. eueni I
18. apud I
I II I aegerunt I
5. cacna I
6. audire (audiri I) et subiacere eos I: I J om per homoeoteleuton J ; Gr (hol\(v eviavTov aK.poao~6ai Kai, sed pro ('viavrdv legit fortasse avrovs noster 9. quanticumque :
incipit can V Gr ; cum Prisca consentiunt Dion I II (necnon Isid-uulg codd Sv, qui tatnen Priscam fortasse secuti sunt) 10. cum ueste et in luctu I (sed ptra ('adrJTos nevdiKT)? Gr) 11. tristitiam J 12. si :
sic I conpleuerunt I 12. subiectum codd: fortasse legendum subiecti ut in 1 14, sed Gr tov tt)s vnonrcoa «os rpKTr) %p6vov 14. non : otn J 15. sint : sunt J
1 6. perfeotum conieci e Gr t6 Ttkeiov : perfecti codd: archetypus ut conicio per- fect 17. episcopi codd: e Gr tovs 8e
(TTio-Konovs forte coniciendum episcopos (episcc) 20. agere suppieui e Gr
(piXavflpcoTreveadcu : otn codd 21. obiens codd : Grtrpo ndvriov : interprcs aut scripsit omnimodis uel oxx\x\\x\o,aut airavra>v ex dnav- Tuo> male intcllexit antecedit scripsi :
antecedet codd 22. probatus J et 20 J (Gr Kai) : ut I
8. bennio J* cedet I J
14. aederunt I 21. ante- j j
22
CONCILIVM ANCYRITANVM
II (Prisca)
V De his qui timori paganizauerunt.
De his qui per minas et timorem
paganizauerunt, per supplicia et sub-
stantiae perditionis aut transmigra-
tionis immolauerunt, et usque ad
5 praesente tempore non penitucrunt neque conuerterunt, et nunc extra tempore synodi supplicantes et in sensum conuersionis uenientes; pla- cuit eos usque ad maiorem diem ad
io audientiam suscipi, et post maiorem diem subiacere triennio, et postea communicare sine oblatione, et sic uenire ad perfectum, ut tempus sex annorum conpleant : si autcm aliqui
i^ante synodum suscepti sunt ad penitentiam, ab illo tempore nu- merari eis principium annorum sex. si autcm aliqui periculus et mortis expectatio ab infirmitate aut al-
20 terius occasionis, oportet istos sub hora suscipi.
I J V timori paganizauerunt : in ras I (sed m p) I. per : propter I 3. per-
ditionis aut transmigrationis codd : genitiuus e Graeco fonte pendet dcpaipi- <rt<os vtrapxdvT<ov r) ptrotKias 6. Conuer-
si sunt J 7. et in . . . uenientes :
om per homocoteleuton J 1 3. ueniret I
1 8. aliqui J (Gr ns) : om I et : suppleui e Gr ttak : uel Ball : om codd
19. alterius occasionis : genitiuus, ut supra, e Graeco tK vdaov i) aXXrjs Ttvds Trpo<pa<Tf<os 20. oportet codd : Gr avpdairj, quod tamen cum praecedentibus (kivSwos k.t.X.) coniungi haud intellexit interpres sub hora ^ sed Gr M 5p<o, non M <opa 21. suscipi J (Gr 8fxOr)vat) : suscipere I
I J V pagan|nizauerunt I
5. paenituerunt I 14. compleant I 16. paenitentiam I 18.
periculos I II. ora I
VI De his qui in idolorum loca com- ederunt.
De his qui simul edunt in festiui- tate in locis abominandis gentilium etsuam escam,defendentespollutam, comederunt ; placuit eos biennio 5 subiacere et sic suscipi, quia oportet post oblationem unumquemque epi- scopum probare et uitam singulo- rum cognoscere.
VII De his qui saepius immolauerunt.
Qui secundo et tertio immola-
uerunt per ui, quattuor annis sub-
iaceant et duo sine oblatione com-
municent et septimo ad perfectum
5 suscipiantur.
VI comeduntj, c/ tit p 18 1. qui : quae I simul edunt I ( Gr t<ov o-vvtoriadtvTw) : tr post gentilium J in festiuitate in locis scripsi (Gr t'v topTtj tdvtKrj tv t6jt<o) : festiuitati in locis I in festiuitate locis J 3. defendentes . . . subiacere : de sub- iacere (omissis fortasse duabus lineis) I. uocabulum defendentes si cum pollutam construxeris — quasi reicientes pollutam — sensum Graeco congrueniem inueneris : deferentes (collato Gr firiKopio-aptvoiv) con- iecerunt Ball, ita ut legatur suam escam deferentes, pollutam comederunt, quae sententia toti canonis huius rationi con- traria cst; «/7 deferentes legere placet,ne- cesse est uocetn pollutam omittat 5. oportet : + et I 6. post oblationem codd : sed Gr p.tra rrjs npoo<popas, non pfra Tr)v jrpo<T<fcopdv episcopum : + eos J 8. cognoscere I : agnoscere J
VII saepius : * multotiens I : habebat fortasse in exemplari suo se pessime
— uide titulum p 18 — scriba codicis I : quae cum non intellexisset, aliquid canoni magis congruum inseruit 2. per ui J,
cf tit iii p 18 : per uim I
vr 1. aedunt I 5. suscepi I
CANONES
23
II (Prisca)
VIII Dc his pcrquos et alii coacti sunt immolare.
Quanti autcm non solum apo-
statarunt sed et fratres sollicita-
ucrunt ct rei fuerunt pro hoc quia
sollicitati sunt, hi tribus annis locum
5 audientiac suscipiant, in aliisautcm
sex annis locum eo quo decidcrunt,
alium autcm annum communicent
sine oblatione, ut decem annos con-
plentes pcrfcctum suscipant : in hoc
10 autem et eorum custodirc uitam.
VIIII De diaconibusqui in ordinatione
de nuptiis contestati sunt.
Diacones qui sunt ordinandi, ante
ordinationem si contestati sunt et
dixerunt oportere se nubere, non
posse sic manere, hi post hoc nu-
5 bentes sint in ministerio pro quod
viii 3. pro J, c/ can viiii / 5 e t canonem Neocaesariensem viiii / 4 p 30 : in I 4.
hii I 6. deciderunt : + uacent J, sed Gr %tt\ piv rpia rbv Trjs aKpodattas St^dadaaav rditov, iv bi a\\rj i£a(Ttq rbv Tr/s vnonTaiatojs 7. communicent J (Gr Kotvo)vrjadTo>aav) : communionem I 9. perfectum sus-
cipiant scripsi cum Gr tov Tt\tiov pttd- a\o>aiv : perfectae suscipiantur I perfectum suscipiant locum J 10. et: ut et J
viiii diaconibusj: diaconis I I. DiacJ tr si contestati sunt ante ordinationem J, sed Gr nap avrfjv Tqv KaTaaraaiv tl tpaprv- pavro 4. posse : + eos J hii I
pracccptum cis cst ab cpiscopo. si autem aliqui tacuerunt et placuit eis in ordinatione pcrseuerare [in- nuptis], et postmodum uenerunt ad lonuptias, ccssarc cos a ministcrio diaconii.
X De puellis quae sponsatae sunt et ab aliis fdistipulataef sunt.
Quae sponsatae sunt puellae et
post hoc ab aliis sunt raptae, placuit
post hoc eas rcddi cui ante despon-
satae sunt, etiamsi et uim ab eis
5 aliquid perpessae sint.
XI De his qui cum catecumini essent immolauerunt.
Qui ante baptismum immolaue- runt, postea autem baptizati, placuit eos ad officium uenire sicut eos qui et baptizati sunt.
VIII 6. dccederunt I
7. tacuerunt : pracm contestati J 8. I J
innuptis scnpsi: in nuptiis J* innupti J2 ; om I : Gr ovtus 10. eos : + omnino J 11. diaconii I (Gr rr)s diaKovias) : dia- conis J
X De puellas I tit et 1. sponsatae J: di- sponsatae I, sed c/p 19 supra tdisti- pulataet : /ortasse legendum stupratae, c/ p 19 1. puellae et post hoc I (Gr Kopas Ka\ ptra tovto) : et (tantum) ] 5. sunt I
XI catecuminissent J* tr essent cat. I 3. sicut eos qui et baptizati sunt I (Gr ok dno\ovo~apti>ovs, quasi o>s rovs ano\ovaa- uivovs) : sicut et ceteri J
X 3. disponsatae I
XI cataecuminis 1* cathaecumini I'
IJ
24
CONCILIVM ANCYRITANVM
II (Prisca)
XII Vt non sine episcopo liceat qucm- quam ordinar/ ab his qui dicuntur corcpiscopi.
Corepiscopp non licerc praesb aut diac ordinare, sed neque praesb ciuitatissine iussione episcopi ; cum litteris eundi ad singulas parro-
5 cias.
xin De clericis qui abstinent a car- nibus.
Qui in clero sunt praesbytcr/ uel diacon^ abstinentes a carnibus, placuit ut tangerent ; et si sic non obaudierint canonem, placuit ces-
5 sare eos de ordine.
I J XII episcopo I : episc J quemquam J :
clericum I ordinari scripsi : ordinare
codd ab hie : ab his ab his J et de his I i. corepiscopp J (sc corepiscopis
uel corepiscopos) : tnale exscribit corepi- scoporum I praesb aut diao J : ex-
scribit praesbiterum aut diaconem I. haud tatnen constal scripturam breuiatam episc praesb diac non nisi singularetn numerum significare : confcras exempli gratia can viiii /i, ubi cod ] habct diac non diacc pro plurali (diaconi uel diacones) : /tic quoque nescio an scribendum sit potius praesbyteros aut diacones cum Craeco npfafBvTfpovs r/ dtaicuvnvt 2. praesb
ciuitatis J : praesbiterum ciuitatis I 3. episcopis J* cum litteris I (Gr p(ra ypnppATcw) : sed cum eisdem litteris (for- tasse pro eisdem cum litteris) J Xlll clericis I : his J 1. praesbyteri :
praesb codd 2. diacones : diacc J diac I 3. et si sic I : et si J ; nonnulla
tamen omisit uel scriba uel interpres 4.
obaudient I
IJ XII ordinarc I J 4. parrochias I
XIIII De his qui in opus ecclesiae uenundantur.
De his qui adpertinent dominico si qua, dum non esset episcopus, praesbyteri uenumdauerunt, reuo- care adque repetere dominicwm : 5 et in arbitrio episcopi esse si opor- tucrit recipcre praetium, siue \. . .f multoticns reditus quae sunt uenun- data reddere in his ipsis praetium.
XV De his qui in animalibus sunt for- nicati.
De his qui animalitcr in anima- libus tale aliquid committunt, qui 11011 amplius quam uiginti annorum
xn 11 qui in opus ecclesiae uenundantur I, ut p 19 supra : qui temere res eclesi- asticas distrahunt J I. De his qui I
(Gr ntp\ tS>v) : Quae J 2. qua dum I
(Gr oaa pfj ovtos) : quando J esset :
+ aut nesciens (glossema esse uidetur) J episc J 3. praesbb J reuocare
adque repetere dominicum scripsi cum Gr avaKa\(~io-6ai ro Kvpwicov, cf l I supra et cann Neocaes v / 1 (p 29) xiii /2 (p 31) infra (de uoce dominicum uide Koffmane Geschichte des Kirchenlateins, Vratisla- uiae, A. D. 1S79, pp 29 30 50) : reuocare adque repetere dominicam I reuocare ad- que reddere conpelluntur J 5. episc J
si : om I 6. siue codd : Gt (trt ku\ p.rj 8ia t<>, unde lacunam sigttificaui 7. mul-
totiens I (Gr ttoWokis) : otn J quae I
(sc eorum quae ; Gr rfjv npoo-obov tuv 7T(npap.(va)v) : qui J
XV 1. De his I (Gr n(p\ tS>v) : om J 2.
qui : quia J ? 3. non amplius scripsi
cum Gr npiv : amplius codd ; forte legen- dum prius (cum Ball) uel potius ante, et
xiiii 2. episc J uenundauemnt I
3. praesbb J praesbiteri 1
CANONES
25
1 1 (Prisca)
fucrunt ct hoc peccauerunt, quin- 5 decim annis subiaccant et commu- nione;;/ mcreantur quae orationum, et in hoc perdurantes annis quinque tunc oblationis adtingant. requira- tur autcm eorum uita quaesit adhuc 10 subiacentibus, et sic mcreantur hu- manitatis : si autem incessanter ad peccandum perseucrarint, longam habeant penitentiam. quanti ta/e;« supemjnt aetatem, et si uxores 15 habentes inruerunt in hoc peccato, uiginti quinque annis subiaceant, ita ut post quinquennium com- munionem orationis mereantur. si
omittendum et post fuerunt 4. fuerint J
peccauerunt I (Gr ijpapTov) : commi- serint J 5. et : + sic J com-
munionem mereantur : communione- mereantur codd 6. quae scripsi cum
Gr TT)t rfs rus npoatvxds, cf can i / 9 P 2° : quae sunt I ; om J 8. oblationis codd :
genitiuus e Graeco pendet tt)s npoa(popas f(paTrreo-d(oo-au requirantur I 9. tr
quae uita I 10. humanitatis I2
(rvyxaviTwav tt)s (pikavSpamias Gr) '. hu- manitates I* humanitate J 13. quanti
talem scripsi cum Groaoi . . . tovttjv: quan- titate codd 14. supereunt conieci e Gr imtpfidvTts (uerbumpaene inauditum habent codices Lucreti m 1031 ac pedibus salsas docuit superire lacunas, sed si cui hoc dis- plicet, legat superant) : supersunt I super- fuerint J 15. inruerunt in hoc peccato I (GrntptirfTTTUiKacri TaapapT^pari) : peccaue- rint in hoc delicto J 16. subiaceant, ita ut post quinquennium J : om I, sed cf Gr imcmtaovTts Koivuvias rvyxavtTwaav tt)s tls Tas npoo-fvxds, tira tKTtXtaavTts irtvTt tTT) 17. communionem (communione J) ora- tionis mereantur codd: sed Gr iv ttj
XV 4. quindecim: xv I 12. perseuerauerint
I 13. habea I* (corr m f) paenitentiam I 16. uiginti quinque : xxv I
II
autem et aliqui et uxores habcntes 20 et amplius quinquaginta annorum pcccantcs, in exitum uitae suae mercantur uiaticum accipere.
XVI De his qui in animalibus ucl in masculis aut aliquando corrupti sunt aut corrumpunt libidini.
Pro his qui in animalibus ut ani-
malia fraciscunt ucl in masculis, et
leprosi efficiuntur,dchis praeceptum
est ut cum eis qui tempestate;«
5 patiuntur orare.
XVII De his qui in episcopatu sunt probati et non suscepti.
Qui in episcopatum consecrati sunt et non suscepti a parrocias in quibus sunt nominati, ct in aliis uoluerint ire parrociis et per 5 uim obprimere ibidem constitutos et lites contra eos f . . . f : ipsos perpelli et alienan. si autem uo- luerint in praesbyterium in quo
*ou'uii'(i tu>v tvx&v TvyxavtT(i>o-av tt)s npon— I J (popiis 19. et i° codd : fort /eg essent uel erunt et 2°: om I 21. peccantes : praem hoc J
XVI I. ut: aut I, sed r/animaliter can xv / I 2. fraciscunt ],sc fracescunt (quod idem est ac putrescunt) : faciscunt I, ut in titulo, uide supra p 19 3. leprosi :
prosi J efficiunt I 4. tempestate
codd 5. orare codd: pendet e Graeco
TTpoo-fTa£tv . . . tvxto-dai
xvil 1. episcopato I 2. a parrocias I
(Gr im6) : in parrociis J 3. et : + si J
6. t . . . t : lacunam significaui, excidisse enim uidctur ucrbum quod graeco re- spondeat (ardatis) Kivdv 7. perpelli
I, cf can Neoc i / 3, p 29 : pellere J alienari scnpsi citm GrTovrovs dqbopifyadai :
XVII episcopato I alicnare I J
apparocias I
8. praesbiterium I
IJ
26
CONCILIVM ANCYRITANVM
II (Prisca)
fuerunt primum sedere ordine ut io praesbyteri, non eos pelli. si enim uoluerint resultare eis qui ibidem sunt constituti episcopi, expelli eos censemus et de ordine praesbyterii, et fieri expraedicatos. XVIII Dc cos qui in uirginitate se pro- mittunt et quasi sororibus fingunt commanere.
Ouanti uirginitati se promiserunt et euacuantcs promissum, bigami constitutionew sectantur. ^ui au- tem conueniunt uirgines aliquibus 5 sicut sororcs, uctamus. XVIIII De his qui adulteras habcnt mulieres aut ipsi adulterant.
Si alicuius uxor adulterata fuerit
IJ alienare codd 9. ordine: ordinemj;
om\ 10. praesbyteri J : praesbiteros I 13. et: om} ordinem J praesbyterii I (Gr tov np«jftvT(ptiov) : neque repugnat praeb lectio codicis J. Justellum, cui codex I praesto non erat, exscripsisse presbyte- rorum non mirum est : mirum sane fratres Ballerini codicem istum in manibus habentes Justelli erratum sequi 14. ex- praedicatos I [Gr ('kkt]pvktovs) : exprae- dicatores J
xviii se : + permanere J promittuntj,
cfp 19 supra : promiserunt I 2. bigami : uide Addenda supra p 16 3. con-
stitutione codd qui scripsi : cui codd
autem I : uero J ; Gr uivroi 4. con-
ueniunt I (Gr o-vv(p\ou(vas) : conuenerint J
xvmi aut: at J 1. fuerint I* 2.
I J 10. praesbit. I
13. presbiterii I
aut adulterium aliquis commiserit, septem annis oportet eum subici et postea perfectum mereri secundum 5 gradus quae praecedunt.
XX De eas quae gerunt ex fornicatione et interficiunt natos.
De mulieres quae sunt fornicatae et interficiunt quae nascuntur et festinant abortiuum facere, primum constitutum usque ad exitum ueta- 5 uit : itt huic definito humaniore aliquid consequantur, constituimus eos decennio tempore secundum gradus qui sunt constituti.
XXI De homicidiis.
De uoluntariae homicidio, subia- ccnt quidem omni tempore ; et de
aliquis I (Gr rtt) : uir suus J 4. per-
fectum scripsi: perfectum communionem I perfectam communionem J ; Gr tov t(\(Lov (cf cami iiii // 8 16 v / 13 vii / 4 viii / 9), unde uocem communionem glossema esse de margine in textum receptum conicio ; codex I ut solet ueritaii propius accedit quam J 4. mereri J (Gr tv\("iv) :
mereatur I 5. gradus quae : ita codd
procedunt J
XX De eas I : De eus J gerunt conieci: gemunt codd inficiunt J I. De mulieres quae sunt fornicatae et I (Gr irtpi tq)v yuiiaiKcbv tu>v (KTropv(vovau>v Kai) '. quae (tanticm) J 2. interficiunt J (Gr avaipovaoiv) : interficerint I quae nascuntur I (Gr ra y(vpu>p.(va) : natos J 3. abortum I* 4. ut usque I ueta- uit I, cf can Neoc ii / 6 (infrap 29), Luc xi 52 apud cod d introeuntes uetastis, Hermae Pastorem Sim ix 6 de montibus illis adferri lapides uetauit (uide Neue- Wagener* iii 376) : uetuit J 5. ut scripsi cum can xxii / 5 ut fiat : et codd huic definito codd; sed Gr tovtoi o~vvrid(VTat, non tovtco o-vvdiuaTi 6. consequentur J
XXI I. homicidio : + admisso J
XVIIII 5. grados I (et xx 8 xxii 4 xxiii 8 xxiiii 8)
CANONES
27
II (Prisca)
pcrfccto ad fincm uitae mcreantur uiaticum.
XXII De cxtra uoluntate homicidio. De homicidia extra uoluntatc
commissa, primum constitutum in septem annis praecepit pcrfecti dignum esse sccundum gradus con- 5 stitutos ; ut fiat scauidum, quin- qucnnium censemus perficere.
XXIII De his qui diuinant.
Qui diuinant et consuetudines gentium sequentes aut introducentes aliquos in domibus suis ad requi- sitionem maleficiorum diuinando 5 qualibet causa, si de clero sunt abiciantur, si uero saeculares in canone iaceant quinquennii secun- dum grados constitutos definitos.
XXII 1. De homicidia I: om per homoeote- leuton (legerat enim de homicidio, uide notam sequentem) J 2. commissa I :
admissoj 4. esse coniec Ball : est codd
Becundum gradus oonstitutos ut fiat secundum conieci e Cr Kara tovs wpia p.evovs PaOpovs, 6 8e 8evrepos, collato can xx / 5 supra : tr ut fiat secundum gradus con- stitutos (constituti J) codd, omisso secun- dum altero per homoeoteleuton
XXIil De his qui : + quoquo modo J I .
diuinant et I ( cum Gr) : om J consue- tudines J (Gr rolf o-wrideiais) : consuetu- dinem I 4. maleficiorum diuinando
qualibet causa I (Gr (pappaKeiwv r) Ka\ Kadiipo-et) : diuinando qualibet causa aut maleficiorum aut incantantium J 8.
constitutos definitos I : definitos (tantum) J ; Gr wpto~fievove
xxiiii De his qui conscii sunt cor- ruptioni uirginum.
Si desponsatus aliqui puellam, corrupit sororem eius ut grauet cam, nubscrit autcm quam dcspon- sauit, postmodum qui corrupta est
5 laqueo se suspendit : hi qui conscii sunt praecipiuntur undecim annis sus«p* intcr constantcy secundum gradus qui iam ordinati sunt.
[explicit constitvta canonvm ancyrensivm]
xxiii 7. quinquenii J
XXIIII I. desponsatUS (Gr fxvrjO-Tevo-afxevos) I J codd : uerbum deponens a/ibi non inueni aliqui I (cf Neuc- Wagener* ii 476) : ali- quis J puella I 3. autem :
om J ? 5. suspendi I hii I 6.
undecim annis codd: Gr e'v deKaerla, quae uerba in unum redegit (evheKaeTia) interpres noster 7. suscipi inter con- stantes conieci e Graeco 8exdr)vai th rovs avveo-Tu>Tas, pluries enim Graeco 8e\6r]va\. respondet Latinum suscipi, uide cann v // 10 15, vi s, vii / 5, viii / 5 : suspendi constanter codd: constantes pro usitatiore consistentes ponitur 8. gradus qui
iam: bis J ordinasti J
Episcoporum Ancyritanorum nomina, qu<ie canones in cod J sitte interuallo sequuntur, ad finem canonum Neocaesariensiutn cum cod I ideo differenda putaui ', quia et in aliis codd (scilicet VP et in archetypis tutu codicis 0 tum codicum f\\ ') itidues < tt/to simul occurrunt ; ita arcte apud primos canonum siue editorcs siue intetpretes conexa sunt duo ista concilia
EXPLICIT . . . ANCYRENSIVM J : 0111 I, cf p 19
xxiiii corruptione I 3. disponsauit I IJ
E 2
28
CONCILIVM NEOCAESARIENSE
II (Prisca)
[INCIPIT CAPITVLA CANONVM NEOCAESARIENSIVM]
I De praesbyteris lapsis.
II De nuptias duorum fratrum.
III De his qui multum nubserint.
IIII De his qui constituunt fornicari et uetantur.
V De cathecumenis peccantibus.
VI De praegnantibus baptizandis.
VII In nubtiis bigamis praesbyteray non orare.
VIII De his qui adulteris mulieribus sociantur.
vmi De his qui ante ordine peccant.
1 J INCIPIT . . . NEOCAESARIENSIVM J : 0))l I Codices Isidoriani syllogarum Sanblasianac (S P X Y) et Vaticanae (u w) in indice capitulorum nonnulla de interfiretatione nostra mutuantur, uidelicet titt v vill vmi X XII XIII XIIII : cfpp 44 46. in omnibus cum codice J concinunt
II De uirgine corruptam a duobus fratribus I, sed uide can ii / 29
III multum : plurimis mulieribus J, sed c/ can \\\ p 2) nubserunt I, sedc/p 29
illl De his qui per occasione a fornicatio liberantur I, sed c/can iiii p 29 forni-
cariae et J
v peccantibus I : lapsis J S v, sed uid can v
VI Mulieres praegnantes quae sunt cathecu- minas baptizandas J, sed uide can vi p 30
VII In : De I bigamis \,c/ can\\\ p 30, Dion II iit li [vii] p 45, can li [vii] p 127 in/ra : bigami J praesbyteros non orare scripsi e can vii p 30 : pbr non orare I praesbyteri orare non debent J
vim his : prb I ordinem I peccant: + et postea confitentur J S v, sed c/ can viiii^ 30
I J I presbyteris labsis I III nupserunt I V cathecuminis I vii nuptiis I pbr I
X De diacones similiter.
XI Vt ante triginta annorum non liceat ordinari.
XII De grauattales.
XIII De praesbyteris parrociae. XIIII De numero diaconorum.
EXPLICIVNT TITVLI
[iNCIPIT TESTVS EIVSDEM CONClLIl]
Et isti canones secundi quidem sunt Ancyrensium, qui in Neo- caesaria sunt expositi ; de Nicaenos autem primi sunt.
TITVLI XIIII
X diacones I : diaconis J (P in ras) diaconos S diaconus X Y u diacono w
XI Qua aetate debeant clerici in ordine promoueri J
XII De grauattales (' grabatalis' de ' graba- tus,' id est ' clinicus ') I : De his qui in aegritudine baptizantur J, c/ Dion I p 47
XIII De parrociales praesbiteros I
xiiii diaconorum : + Et subscripserunt I
TITVLI I : CAPITVLA NEOCAESARIENSIVM J
INCIPIT . . . CONCILII J : om I
Eliam hanc prae/atiuncu/am ex interpreta- tione nostra mutuantur codd Isidoriani S v, uidc p 116
1. Et isti . . . titvli XIIII : transponit ante capitula I Et I , con/er cetcras inter-
pretationes pp 116 117: om J Sv sunt canones secundi quidem I : canones secundi sunt (om quidem) J Sv qui in Neocaesaria J S v : qui in Neocaesariam et eorum qui i Neocaesaraea I de
Nicaenos autem primi sunt I (Gr rS>v 8e iv Nticma ■npoytvioTtpoi) : et hi (hil S v) priores sunt Nicaenis J Sv sunt: +
sed in Ancyrenses constituta sunt (quae quid sibi uelint nescio) I
titvli xiiii (xilll in ras ut uid I) I S v: om J
XIII praesbit. I Xilll diaco I
CAPITVLA PRAEFATIO CANONES
29
I De pracsbyteris labsis.
Praesbyter si nubserit, deponi
eum de ordinem : si autem fornicatus
fuerit aut adulterium fecerit, perpelli
eum a communione, ctiam et ad
5 paenitcntiam adduci ccnscmus.
II De nubtias duorum fratrum.
Mulier si nubserit et a duobus fra- tribus corrupta fuerit, expellatur usque ad mortem : tamen in hora mortis uiaticum accipiat si agno- 5 uerit errorem ; et si iam corrupta uetauerit nubtias et egerit peniten- tiam, perfectum mereatur. si uero moriatur mulier in talibus nubtiis posita aut uir talis corruptor, diffi- locilis qui remanet paenitentiae re- mittatur.
II (Prisca)
III De his qui multum nubserint.
De his qui plurioribus nubtiis in- ciderunt, tcmpus quidem agnitus qui institutum est : conuersatio autem et fides eorum pcrincidit tempus. IIII De his qui constituunt fornicari et uctantur.
Si disposuerit aliquis et dcsiderans
mulierem alienam dormire cum ca,
et constituerit ei et non ueniat ad
dispositum suum, apparet quia
5 gratia Dei liberatus est.
V De cathecuminis peccantibus.
Cathecuminus si in dominico cathecumin^rum stat in ordinem, iste autem pareat peccans, si genua fiectens et audiens iam non pecca-
I 1. praesbyter : + * * (? et ) I 2. de 1 ordine I 3. adulterium fecerit I
(Gr r) finixtva-r}) : in quolibet adulterauerit J perpelli I (Gr t£u6t~adai) : pelli J
II 4. mortis I (Gr iv davdra) : + sui J (for- tasse per dittographiam mortissuiuiaticum) 5. corrupta codd (cf l 2 corrupta / 9 cor- ruptor) : Gr vytdvaaa, e quo cor.icias forte corroborata ; noster tamen interpres ioium canonem male intellexit 6. uetauerit codd: uide quae adnotaui ad can Ancyr xx /4 (supra p 26) 7. perfectum mereatur I, cf can Ancyr xviiii / 4, p 26 : perfectam mereatur communionem J 1 o. qui remanet : praem eorum J pae- nitentiae codd : fortasse legendum paeni- tentia cuui Gr dva\tp>)s tw p,tivavrt r) fifravota
I presbyteris I 1. praesb J nupserit I
II nuptias I (et 1 6) fratruum J 5. herrorem J 6. paenitentiam I 8. nuptiisl
111 nubserit I* 1. De his I (Grntpl to>v) : I J hi J plurioribus codd, cf Io vii 31 codf; alios (sed perpaucos neque ante saeculum post Christum quartum) inuenies testes apud Neue-Wagener" ii 208 2. agnitus qui : masculinus e Graeco xpdvos pendet 4. perinoiditi GrawTtpvti) I : perincidet J ; uerbum perincidere alibi non inueni
IIII I. disposuerit I (Gr npodrjrat): dispo- nens J desiderant I 2. ea : eam I
v 1. dominico cathecuminorum scripsi cum I dominico cathecuminum et Gr tls KvptaKov iv tt) Tutv KaTrjxovpivoov T(i£ti aTrjKfl : dominicum (tantum) J 2. in : om I 3. tr si pareat peccans J pareat peccans J (Gr (pavfj apapTiivuv) : parcat peccandum I : de uerbo parere = apparere uide Rbnsch Itala und Vulgata/ 374 si : + autem
I (fortasse legendum quidem cum Gr fitv) 4. flectens et audiens iam non pecca-
iii 1. nuptiis I 1 1 1 1 fornicare I
2. agnitos I
IJ
3°
CONCILIVM NEOCAESARIENSE
I (Prisca)
5 uerit, conscquaturgratiam: si autem audicns adhuc peccat, expellatur.
VI De pregnantibus.
Mulierem grauidam oportet bap- tizari quandoque uoluerit : nihil enim in hoc communicat qui nasci- tur, quoniam singuli propriam 5 uoluntatem ad confessionem osten- dunt.
VII In nubtiis bigamis praesbyteros non orare.
Praesbyterum ad nubtias bigami
non comedere : quia paenitentiam
petcns bigamus, qui erit praesbyter
qui propter conuiuium conponat
5 nubtias?
VIII De his qui mulieribus adulteris sociantur.
Mulier cuiusque adulterata, laico constituto, si arguatur, talis ad ministerio uenire non potest. si autem postquam ordinatus fuerit 5 adulteretur, dimittere eam debet : si autcm conuiuere cum ea uoluerit,
M
Uerit I (Griav fitv y6vv KKivatv aKpodadu) firj-
Ktri (ifxapTiivwv) : flectat et hoc cum audierit
desinat peccare J VI De pregnantibus : + mulieribus J I.
Muliere I baptizari (Gr qb(OTi(tadai) I :
baptizare J vn In : praem Vt I bigamia I, uide ad
tit vii p 28 supra : bigami J 2.
paenitentia J 3. qul erit . . . qui
(Gr tIs Zorai 6) I : quis ausus est . . . ut J viii 2. arguatur (Gr iXeyxdfi) I : doceatur J
ad ministerium J 7. adtingere J
1 J vi praegnantibus I
vn nuptiis I praesbb J presbyteros I 1.
praesb J nnptias (et l 5) I 3. praesb J
presbyter I VIII 6. conuiuirc J
non potest contingere quod ei credi- tum est ministerium.
VIIII De his qui ante ordine peccant. Praesbyter si ante peccauiw^ cor- pore probetur, et confiteatur quia peccauit antequam ordinaretur, non offerat, permanens in reliquis pro 5 alia quae festinat nwig^rare : quia reliqua peccata dixerunt multi per manus inpositionis posse dimitti. si autem ipse non confiteatur, et argui palam non potuerit, insuper
10 hoc facere potest.
X De diacones similiter.
Similiter diaconus si in hoc ipso peccato inciderit, ministerii locum non habeat.
Villl ordinem I 1. peccauisse scripsi
(Gr npor)fiapTr]Ka>s): peccauit codd (fortasse e peccaui) 2. confiteantur J 3.
ordinetur I 4. pro alia quae I, cf
cann Ancyr viii / 3/23, viiii / 5 / 23 : pro aliquae J 5. festinat morigerare
conieci e Graeco 8ia ttjv aWriv arrovorjv : usitatius passiiacm morigerari, quod si uis legas, sed actiuum apud Plautuvi inucni- tur : festinantur migrare codd, sed si arche-
OR typiscribam lineas ita diuisisse FESTINATMI GERARE conicias, lectio codicum facile de- ducitur 8. non : om I 10. hoc facere : sc offerre, quamquam Graeca uerba «V airui tntunp noulaffai tijv igovaiav hanc interpreta- tionem uixferre possunt
X dlacones scripsi, cf titulorum indicem supra p 28 : diacc J diac I I. Simili-
ter : om per homoeoieleuton J hoc ipso peccato diaconus J
tr si in
VIII I 1. praesb J presbyter I X d acc J diac I 1. diac J
CANONES
31
II (Prisca)
XI Quando oportcat ordinare pracs- bytcrum.
Praesbytcr antc triginta annorum
non ordinctur, etsi forsitam sit
homo dignus, sed obseructur in co
hoc : quia Dominus in tricensimo
5 anno baptizatus d^cerc cocpit.
XII De his qui aegroti baptizantur. Si quis aegrotus baptizatus fuerit,
in ordine praesbyterii uenire non potcst, quia non ex uoluntate fides eius accessit sed ex necessitate, 5 nisi forte f enim postmodum eius festinantiam fidei et hospitalitate hominum erogata. f
XIII De praesbyteris locorum.
De aliquibus locis praesbyteri in
XI Quando oporteat ordinare praesby- terum I : Qua aetate debeant o**nes (ordines uel omines ?) promoueri J i. annorum I {Gr npb . . . tT&v) : annos J
2. forsitam : uide Ronsch Itala p 457 Neue- Wagener Formenlehre 3 ii 605
3. sed obseruetur in eo hoc I {Gr «XXa a-noTrjptiarOto) : tamen hoc in eo obseruari debere J 4. Dominus I {Gr 6 nupios 'Irjo-ovsXpio-Tos) : + N ( = noster) J 5. baptizatUS J {Gr icpwiadt} uu) : Ottl I docere scripsi : discere codd
XII aegroti I: in aegritudine ],c/Dionp 135
4. eius : ei I 5. nisi forte scripsi cum Gr ti /U17 Ta^a : si forte codd, quam lectionem habet etiam Gall p 15 supra enimpost- modum usque ad finem : lectiones codicis I recepi, quippe qui textitm minus quam J deprauatum praebeat ; neque tamen ipsius I textus sensum praebet neque Graeco re- Spondet ti pr) rd\a 8td tt)v ptiii ravra uvtov anov8t)v Kat rrio-Ttv Kat 8td andvtv dvdpconav
XI pbresbyterum I 1. prsb I 2. forsiia I 3. set I tricesimo I 5. caepit I
XII 2. praesbiterii I 6. fidaei I
triginta : xxx I 4. trincensimo J
dominico ciuitatis offerre non pos- sunt pracscntc episcopo aut praes- bytcro ciuitatis, ncque panem dare
5 in oratione neque calicem. si autem absentcs sint et in oratione uocatus fucrit qui de locis est solus dat. quia corcpiscopi sunt quidcm de forma septuaginta.ct sicut commini-
10 strantes proptcr curam pauperum offerent, honorantes eos.
Xllll De numero diaconorum.
Diaconi septem debent essc secundum canonem, etsi fortiter magna sit ciuitas : sed ut crcdas, inquire a uolumine Actuum apo- stolorum.
eius I {Gravrov) : om J 6. festinantiam I J I , quatn uocem laudant e Paulino Nolano Benoist-Gelzer {locum inuenire non potui), e latina Actorum SS. Tarachi et Probi in- terpretatione, ' quos ut uidimus a militibus adduci . . . cum festinantia posuimus nos . . in media fissura petrarum,' Forcellitii-de Vit : feruentiam J et I {Gr Kai) : aut
J 7. erogata : + probetur J
xiii locorum I : diocensium J 1. praes- byteri J ( Gr (mxuptot npeo-PvTtpot) : praes- byteris {e praesbb ?) I 5. in oratione
J {Gr iv (v\fl) '• in orationem I 7. de
locis est {respicit ad initium canonis tmx^ptoi) I : de eo loco est corepiscopus J 8. de forma scripsi cum Gr els rvnov rcov o : tr forma de codd 11. honorantes:
orantes I
xiiii 1. Diacones I
XIII presbiteris I
7. corepisc J Xllil 1. diacones I
3. episc au praesb J pbro I I J 9. cumministrantes I septe J
32
CONC ANC ET NEOC NOMINA EPISCOPORVM
II (Prisca^
Et subscribserunt qui conuene rant in synodo Ancyre ciuitatis Vitalis Marcellus
Agricolaus Lupus
5 Basilius Philadelfus Eustolus Heraclius Petrus
10 Nunechius Sergianus Epidaurus Narcissus
anthiociae
ancyrae
caesariae
tarsi
amesais
iuliopolis
nicomediae
zenoniae
iconii
laodiciae
anthiociae pisidae
perges
merodiades
I J subscripserunt I qui . . . ciuitatis : om
J, uide quae adnotaui ad finem canonum Ancyritanorum, p 27
I. Ordinem nominum ad fidem cod J redegi (c/ indices codicum hidorianorum V Sp p 50, et Dion-H p 51) : cui adsentit cod I tiisi quod ad primum locum transponit Sergianus anthiociae pessidae e l 11
4. tarsiae J tharsi I
5. amesays J
6. Filadelfus iuliopoli I
7. nicomaediae I
8. Eraclius I Hereclius J zaenoniae I
9. iaconiensis J yconii I
10. Nunachius J
II. pisidae scripsi: pessidae I pisid J 12. Ephidaurus I
Et subscripserunt qui conuene- rant in synodo Neocaesariae
Vitalis
Lupus
Leontius
Basileus 5 Gregorius
Longinus
Heraclius
Amphidon
Sebius 10 Erytrius
Sanctus
Valentinus
Xarcissus
Dicasius 15 Alphius
Germanus
Gerontius
Stephanus
Salaminos 20 Leontius
EXPLICIT CONSTITVTA CANONVM NEOCAESARIAE
Et usque ad Neocaesariae J, cf col a : In Naeocaesariaequi subscribserunt I
Ordo nominum in codd nostris conscntit cum cod V interpretationis Isidorianae, uide p 52 col a infra
2. Tjupus : Paulus J
5. Graegorius I
8. Amphidon scripsi : Amphition J Anphi- don I
9. Saebius I
10. Eritrius I*
1 1. Sanctus : Xantulus J
12. Balentinus I
15. Alphius I, cfp 52 colaetcolb : AlphionJ 19. Salaminosl: Palminon J* PhalminonJ*
CONCILIA
ANCYRITANVM HT NEOCAESARIRNSE
CAPITVLA PRAEFATIONES NOMINA EPISCOPORVM CANONES
III
INTERPRETATIO QVAE FALSO DICITVR ISIDORI SECVNDV.M FORMAM ANTIQVAM
f Codex Prisingensis nunc Monacensis lat. 6243 : saec. viii [foll. 19 a, 22 a
A Codex Lugdunensis postea Parisinus Claro- montanus nunc Petropolitanus F 11 3: paginarum suprema pars igni corrupta est, unde lacunas sigillis r ^ significaui : saec. vii : habet canones Ancyritanos tantum, non Neocaesarienses : capitulorum indiccm inuenies in Appendice I p 142 infra
[fol. 178 *
R Codex Remensis postea Parisinus Claro- montanus 561, deinde Hagensis Meer- manianus 576, et Cheltenhamensis Thomae Phillipps 1743, nunc Berolinus Phillip. lat. 84 (inde ab Ancyr. can. v [xxiiii]) : saec. viii [foll. 1 a, 4 a
W Codex Wirceburgensis bibliothecae Vni- uersitatis (olim bibliothecae Capitularis) Mp. th. f. 146: saec. ix [foll. 31 b, 350
G Sylloge ' systematica ' codicis S. Germani de Pratis nunc Paris. lat. 12444: saec. ix ineunt. : canones adducit Ancyritanos xvi xviiii xx [foll. 32 a, 54 b
M
Z, Codex Paris. lat. 1454 (ante syllogen Paschasii Quesnel dictam) : saec. ix-x : canonem adducit Ancyritanum xvi [fol. 5 b
Edidit Fr. Maassen Geschichte der Quellen und der Literatur des canonischen Rechts im Abend- lande (Gratz \. D. 1870) // 929-934 e codd fW : codices A Kfrimus ad/iibui
EIVSDEM EPITOME APVD SYLLOGEN FVLGENTI FERRANDI CARTHAGI- NIENSIS
Adducuntur canones omnes exceptis Anc. x [xxviiii], xii [xxxi], xxv [xliiii], Neoc. iii [xlvii] C Codex Corbeiensis nunc Paris. lat. 1 2097 : saec. vi [fol. 1440
trec Codex Trecensis nunc Montipessulanus bibliothecae Vniuersitatis 233: sacc. ix
[fol. 113 6
II
Edidcrunt Petrus /'it/1011 Fulgenti Ferrandi Cartha- ginensis ecclesiae diaconi Brcuiatio canonum (I.utctiac, A.D. 1588) e codice Trecensi, et /'. F. Chifflet Fulgentii Ferrandi Carthagincnsis eccle- siae diaconi Opera (Diuione, A.D. 1649) p 1 e cod C
IV
INTERPRETATIO
QVAE FAI.SO DICITVR ISIDORI
SECVNDVM FORMAM VVLGATAM
fc> Codex Veronensis bibliothecae Capitularis
lx (58) : saec. vii-viii [foll. 55 b, 42«
V Codex Veronensis bibliothecae Capitularis
lix (57) : saec. vi [foll. 2340, 240 a
F Consensus codicum Y f, scilicet :
F codex S. Mauri Fosratensisnunc Paris.
lat. 1451 : sacc. viii-ix [foll. 46/', 49 a
f codex Engolismensis nunc Vaticanus
Reginae 1127: saec. ix [foll. 60 a, 63 a
Sp Sylloge Hispana conscntiente codice et
editione infra scriptis :
E codex Ambrasianus ad Enipontum
nunc Vindobonensis 411 : saec.
ix-x [fol. 8 b
Sp-ed Collcctio canomtm ecclesiae Hispanae
edente F. A. Gonzalez (Matriti
A.D. 1808, p 18) : adhibiti sunt co-
dices nonnisi Hispani, id est
aon codex Aemilianensis nunc Es-
curialensis I D 1 : saec. x exeunt.
alv codex Alueldensis nunc Escu-
rialensis I D 2 : saec. x exeunt
csc codex Escurialensis I E 1 2 : saec.
x-xi ger codex Gerundensis bibliothecae Capitularis (nusquam tamen ad- duciturnisi ad Ancyr. cann. xxii, xxiii) : saec. xi viat codex Matritensis bibliothecae publicae P 21 (inde a medio can i) : saec. x-xi tol 1 codex Toletanus bibliothecae
Capitularis xv 16 : saec. xi tol 2 codex Toletanus bibliothecae Ca-
pitularis xv 1 7 : saec. xi urg codex Vrgelitanus bibliothecae Capitularis : saec. x-xi 1
34
CONCILIA
S Consensus codicum sylloges dictae S. Blasii :
S codex Augiensis postea Sanblasia- nus nunc coenobii S. Pauli apud Carinthios xxv & : saec. vii-viii
[foll. II a, 19 //
P codex bibliothecae Thornae Phil- lipps Cheltenhamensis 1 7849 : saec.
viii-ix [foll. 7 b, 12 b
X codex origine ut uidetur Treueren-
sis nunc Paris. lat. 3836 : saec. viii
[foll. 7«, 11 a
V codex Coloniensis bibliothecae Capi- tularis ccxiii : saec. viii [folL 19 a, 25 a
7. codex Lucensis bibliothecae Capitu- laris 490 : saec. viii-ix [fol. 237 b
Codicum duae familiae distingui possunt, S Z (y) et X Y : P iam cum his, iam cum illis, facit : uera sylloges S lectio nonnumquam apiul S Z [ut Anc. tit i ' inierunt,' tit v ' minis' ; Anc. can xvi 1 4 'possumus'], saepius apud X V [ut Anc. can iii 1 23 ' a communione,' 1 30 ' causas,' xv 1 10 ' reddidisse,' xvi 1 2 ' e ce alogionunon,' xviiii 1 6 ' nonnullis,' xxi 1 4 ' conceptos'; Neoc. can i 1 1 'ab ordi- ne(m),' iil 4 'siiissacramcntis,' viii 1 2 'cum essct '] inuenitur
v Consensus codicum u v w uel u w (nonnulla de interprctationc Dionysii prima mutuaturv) :
u codexFarfensis nuncVaticanus Bar- berinus .\iv52 : saec. ix [foll. 23 a, 27 <$
v codexVaticanus 1342 (quoadconcilium Ancyritanum : de concilio Neocaesa- riensi uide interpretationem Dionysii priorem) : singulares eius lectiones practermisi : saec. ix [fol. 27^
w codex Florentinus Laurent. bibl. aedil. cccl. 82 : saec. x [foll. 15 b, 18 a
C Consensus codicum Gallicorum C K A :
C codex Corbeiensis nunc Paris. lat. 1 2097 : saec. vi [foll. 2 b, 9 a, 1 2 a K codex Coloniensis bibliothecae Capi- tularis ccxii : saec. vii ineunt.
[foll. i6oa, 163 * A codex Albigensis olim bibliothecae Capitularis nunc publicae 2 : canones omittit Ancyritanos x xi xiii xiiii xv, Neocaesarienses i ii iiii vii viii xi-xiiii : saec ix x [foll. 37 b, 40 a
Q, Consensus codicum sylloges dictae Paschasii Quesnel : O codex Einsiedlensis ob i 191 :
sacc. viii-ix [foll. 19 a, 22 a
n codex Francisci Pithou Trecensis nunc Paris. lat. 3S4S A : sacc. ix
[foll. 6b, 11 b
2 consensus codicum gemellorum Paris. lat. 1454 <olim G. Sacheri foll. -)6a, 580, et Paris. lat. 3S42 a, utrinsque saec. ix-x : dissentiente alteri altero, quod raro fit, eam lec- tionem commcmoraui qnae archetypo propior uisa est
T codex Vindobonensis 2141: sacc. ix [foll. ioa, 12 b
4> codex Vindobonensis 2147: saec. ix-x [foll. 27^,30/"
¥ codex S. Vedasti nunc Atrebatensis 644 : saec. ix [foll. 20 b, 2\b
Sylloges Q codicum duae familiae distingui pos- sunt, OZT»? et IIT*: uera sylloges Q, lci-tio iam apud O 2 ^T1') V [ut Anc. can iii 1 22 'ab aliquibus,' xviii 1 14 ' presbyterii,' xxiii 1 4 ' communioni ' ; Neoc. can iii 1 3 '<|uod'], iam apud II T * [ut Anc. can viii 1 7 ' communionis,' xx 1 2 • in paenhcntiam,' xxi 1 6 * remoui,' xxv 1 4 ' desepta'] adser- uatur f Sylloge ' systematica ' codici f ^Monacensi lat. 6243, uide p 33 supra) adnexa: canones addacit Ancvritanos xi xx, Neocaesariensem viii : saec. viii exeunl. [foll. 192^, 194/'
G Sylloge ' systematica' codicis S. Germani de Pratis nunc Paris. lat. 1 2444 : canones adducit Ancyritanos xiii [sub titulo xiiii] xv [sub titulo xvi] xviii xviiii xx xxii et xxiii, Neocaesarienses i xi et canonis xiii poste- riorem partem [sub titulo xiii] : saec. ix in- eunt. [foll. 11 a, 20 a, 25 b, 31 ^, 53«, 54^
EIVSDEM EPITOME APVD SYELOGEN HISPANAM O MPENDIOSAM
quae tamcn ob spatii angustias in tcrtia columna sub interpretatione Dionysii prima imprimitur
U Codex Veronensis bibliothecae Capitularis lxi 59) : saec. vii-viii [foll. 18 a, 19 a
Z Codex Luconsis bibliothecae Capitularis 490: saec. viii-ix [fol. 291 b
h Codex Bobiensis nunc Vaticanus 5751 : saec. x [fol. 33 b
Epitomcn Ancyritanam primus cdidi : epitomcn Neocacsarienscm cdidit Mansi Concilia II 549 c cod Z
ANCYRITANVM ET NEOCAESARIENSE
35
V
INTERPRETATH) DIONYSIl EXIGVI PRIMA
IN I KKPRKTATIONI.M VK.I. ISIDORI VYLGATAM
(TZXTVM SCIUCKI CODICVM ©V)
VK.I. QVOD RARIVS FIT) IsIDmKI ANTIQVAM
AI) GRABCAM VKKlTAll M I MINDANS
.1. Codex Morbacensis nunc Gothanus I "5
(deficit post canonem Ancyritanum xv 1 21,
uide p 99) : saec. vii [fol. 119«
M Codex Moguutieusis nunc Vaticanus
Palatinus 577 : saec. viii exeunt.
[foll. 18 a, 28*
B Codex Bobiensis nunc Mediolanensis bibliothecae Ambrosianae S 33 sup. : saec. ix exeunt. [foll. 15 b, 39 £ I
7' Codicis Vaticani 1342 secunda manus, quoad concilium Neocaesariense : saec. ix
[fol. 9 a
v Ilaec sylloge (de qua uide supra p 34 col a) interpretationi Isidori uulgatae lectiones Dionysianas nonnumquam immiscet, uide apparatum nostrum
Ilauc intcrprctationem primus edidi
VI
INTERPRETATIO DIONVSII EXIGVI
ALTEKA
A CodexLugdunensis posteaParisinus Claro-
montanus nunc Petropolitanus F II 3 :
codex ad summum cuiusque paginae male
exustusest : lacunas sigillis r T significaui :
saec. vii [foll. 30, 50 a
a Codex Andegauensis nunc Paris. lat. 3S37 :
saec. ix ineunt. [foll. 33, 19 a
j Codex olim Christophori Justel nunc Oxoniensis Bodleianus e Mus. 103 : saec. x [foll. 30, 15 /5
/ Codex apud Lombardos meridionales (Capuae fortasse uel Beneuenti scriptus nunc Vaticanus 5845 : saec. viii
[foll. 2 a, 13 a
m Codex Colbertinus nunc Parisinus lat. 3845 (habita etiam ratione codicis gemelli Colbertini nunc Parisini lat. 1536, foll. 52 /•, 55 b, ita fere ut nonnisi ea laudentur quae apud utrumque inueniuntur) : saec. x
[foll. 16 a, 23 b
v Codex olim Sessorianus basilicae S. Crucis lxiii nunc bibliothecae Victoris Emma- nuelis 2102 : sacc. viii exeunt. [fol. \"j a
H Consensus codicum sylloges ab Hadriano
Papa ad Carolum magnum a. I). 774
missae :
a codex Augiensis ut uidetur postea
Sanblasianus nunc coenobii S.
Pauli apud Carinthios 6 (34) :
saec. ix ineunt. [foll. 28«, 36 a
/3 codex Bellouacensis nunc Parisinua
lat. 8921 (inde ab Ancyr. can. iii) ;
saec. viii exeunt. [fol. 8a
7 codex S. Germani de Pratis nunc Parisinus lat. 11 710: scriptus a.d. 805 [foll. 4«, 22 b
o codex Bernensis 89 : saec. viii-ix
[foll. 19*, 473, 65 b
%, codex Wirceburgensis bibliothecae
VniuersitatisMp. th. f. 3 : saec. viii-ix
[fol. gb
v codex Coloniensis bibliothecae Capi- tularis cxvi : saec. ix ineunt.
[foll. 1 1 a, 14 a
A codex Coloniensis Libliothecae Capi- tularis cxv : scriptus ante A.D. 819
[foll. 3 b, 32 b, 36 b
Cr Cresconii Breuiarium Canonicum, consen- tiente codice et editione infra scriptis : Cr-w codex Wirceburgensis nunc Oxoniensis Bodleianus Laud. misc. 436 : saec ix ineunt.
Cr-ed editio Christophori Justel (Bib/io-
theca Iuris Canonici Veteris I app. p
xxxiii, Lutetiae, A. D. 1661 = Migne
P. L. lxxxviii 829)
Edidit secundum syllogen Iladriani paf-ae loanncs
Wendelstinus Canones Apostolorum : Veterum
Conciliorum Constitutiones: Decreta Pontificum
Antiquiora (Moguntiae A. D. 1525) fol. 17, et
post eum Franciscus Pithou Codex Canonum
Vetus Ecclesiae Romanae (Lutetiae Parisiorum
A. d. 1609)/ 23 : edidit e cod j Christofhorus
y«^/CodexCanonumEcclcsiasticorumDionysii
Exigui lut.tiae, A. D. 1628) // 7 49, et Hiblio-
thccaluris Canonici Veteris (lutetiae A.D. 1661)
I 103 119 = MiglU V.\.. l.wii 151 : uidc ctiam
labbe-Coleti Concilia I 1493 151 3, Mau.i
Concilia II 521 543
I z
36
COXCIUVM ANCYRITANVM
IV Interpretatio Isidori uulgata {capitula non kabent (-)Y)
secundum codd F
INCIPIVNT CAPITVLA (ONCILII APVD ANCERAM
i De presbyteris qui immolauerunt.
n Item de diaconibus.
iii De his qui inuiti ad immolandum ducti sunt.
mi De his qui in templis idolorum cenaue-
runt. v De his qui ascenderunt templa cum ueste
lucubri.
I prsb F prbis/
II item : +et/
III inuitati/ imolandum F
secundum codd Q (n Y *)
INCIPIVNT CAPITVLA CANONVM ANQVIRITANENSVM
i Si presbiter immolauerit idolis.
ii Vt diaconi qui immolauerunt et postea sunt reuersi, a sacro mysterio cessentur.
iii Qui tempore pcrsecutionis se christianos esse proclamauerunt.
iin De laicis qui inuiti immolauerunt.
v Qui tcmplis idulorum sacrificauerunt.
vi De his qui in templo ueste lugubri manducauerunt.
Indicctit titulorum ante canones habcnt codd n T *, omittttnt (fortasse rcctc) O 2 H' : eosdcm titulos singnlis canonibus piacftxos habentomnes codiccs (nonnullos ctiam ibi omittit 2) : tamcn ut cttiit ccfcris indicibtts ftcilitts conferatui hunc typis mandaui, ob spatii angustias p 54 seqq illos Oinisi
ANQVIRITANENSIVM <I> : ANQVIRITANVM n
I prbt n prb T *
II diac n T * immo/aucrunt in ras T ni pcrsequutionis II
V idolorum n
vi /w;'«bri in ras T lygubri *
secundum cod C
INCIPTVNT CAPITVLA CONSTITVTIONIS (ANONVM ANQVIRITANI
I De his qui immolauerunt et postea certamen enierunt.
II De diaconibus qui immolauerunt et postea reluctati sunt.
iii De his qui fugientes tempore persequu-
tionis conpraehensi sunt : et rehqua. 1 11 1 De laicir. qui in similis necessitatis
incederunt. v De his qui sacreficarc coacti sunt uel in
templis idolorum cenaucrunt. vi De his qui ascenderunt in lempla in ueste
lucobri : et rehqua.
Desunt capitula apud codd K A III relq C VI relq C
secundum codd S ( — Z) v
INCIPIVNT CONSTITVTA CANONVM ANQVI- RKNSIVM ET TITVl I
I De praesbyteris qui immolauerunt et postea certamen inierunt.
II De diacones qui immolauerunt et postca reluctati sunt.
iii De his qui fugientes tempore persecu- tionis conpraehensi sunt et cle laicis qui in similes necessitates incedcrunt.
iiii De his qui sacrificare coacti sunt et qui ascenderunt templa in ueste lugubri et recumbentes inter alios manducaue- runt flentes.
CONSTITVTA . . . TITVLI ! CAP ANQVIRITANI CON- CILIIZ> CANONVM : Oltl Z ANQVIRRNSIVM : ANQVIRITANRNSIVM w ; om Y KT : om Y Z w titvli : + xxiin (sed desunt ipsitituli) Z
I praesbiteris S praesbyteriis Y certamen : om u 7V*; locum ccrtaminis v inierunt S v : iniecerunt P X Y
II relucrati Y persecutions X
similis X
III hiis Y et : om Y incidcrunt S
Iin hiis Y lugobrae S
conprehcnsi X necessitatis X
in ueste
flentes : 0111 u
(AriTVLA
37
V
Interpretatio Dionysii prima
INCIPIT CAPITVLA CANONVM
CONCILII ANQVIRANI
NVMKRO XXIIII
i Dc praesbiteris qui temporc pcrse- cutionis idolis immolarunt.
n De diaconis qui similiter immo- larunt.
III De his qui pcr uim ritum gcntilium pertulerunt
I II I De his qui ob diuersas causas ritus gentilium pcrpctrarunt.
/E M B Orthograp/iiam secundum cod M (et usque ad can xv cod /E) constitui Praem INCP CAKONES ANQVIRANI Canones Anquirani priores quidem sunt Nicaenis sed ideo Nicaeni praelati sunt propter auctoritatem ipsius uenerandi concilii (quac i/erba potius ad /> 49 locum /inbcnt) AL INCPvEM CAPITVLA^M: TITVLI
( = Dion II) B canonvm concilii
anqvirani : om E canon M tr
ANQVIKANI CONCILII (= Difln II) B ANCVKANI M NVMERO JE B : III .L. M
I £M 15, scd Cflllatis interpretationibus Isid- antiqua et Dion II suspicari licet ipsum Dionysium moneris XXI etc usum esse
111 qui : + ex fuga conpraehensi sunt et (= Dion II) B ritum gentilium :
pagani ritus gentilium a.\\qu\d (cfDion II) B
iiii ritu JE
/E M I presbiteris /E 11 diac JE
persequutionis M
VI
Interpretatio Dionysii altera
[NCIPIT TITVLI CANONVM
ANCYRANl CONCILII
X X 1 1 1 1
xxi [1] Dc pracsbytcrisqui immolaue-
runt tcmpore persccutionis. f/0/3 « A
1 xxii [11] Dc diaconis qui immolaue-
runt. xxiii [111] De his qui ex fuga con-
praehensi sunt et per uim pagani
ritus aliquid pcrtulerunt. XXIIII [iin] Dchis qui diuernsiscausis §/0/3 b a
rgentilitatis ritus aliquid1 perege-
runt.
Titulos om < K a / 1 /11 s
INCIPIT : INCIPIVNT a ; om \ j TITVI.I : a 7 5 C A TITVLVS y REGVLA / CANONVM : CAN-
NONVM A CANS m ; om l ANCHYRANI A ANQVIRANI a ANCVRANI / ANCHERANI ;// ANCIRANI y ANCYRANNI K XXIIII
(tantum) \j l m: nvmero (nvmervm y) XXIIII a s y 8 XXI /: I codd rell, et simiiiter usque adfincm : pracm in i cap e! in ii cap et similiter usque adfinem y
XXII [11] diaconibus /
XXIII [ill] uim : om j (unde pro pagani scribit paganos j"1) m ritu / ritum (* pertulerunt : + similiter de clericis et de ceteris laicis in ipso capitulo y
xxilll [illl] qui : +af diuersas causas
gentilitatis ritu/2
xxi [ij prbs A pbris /
xxii [11] immolarunt f
xxni [111] ex fuga reffuga / \cfp e,ginfra)
prehensi /
A/
38
( ONCILIVM ANCYRITANVM
IV (Isidori uulgata)
secundum codd F vi De his qui miwis cesserunt.
vii De his qui festis diebus gentilitatis interfuerunt.
viii De his qui secundo et tertio sacri-
ficauerunt. miii De his qui discesserunt fide fratrisque
conpolerunt. x De diaconis qui protestantur.
xi De disponsatas pucllas.
xii De his qui ante baptismum sacrificaue- runt.
\ I minis : mimis codd
VII inttef/
VIII tercio/
vi iii descessernnt/*
\ diac 1-
secundum codd Q (n r <i>) vii Qui a fide errauerunt quomodo recipi-
an lur. viii De his qui festis diebus paganorum
conuiuiis interfuerint. viiii Qui sccundo et tertio sacrificauerunt. x De his qui a fide dominica deuiarunt.
xi Diaconi si uxores duxcrint a ministcrio uel clero cessari.
xn Disponsata puella si ab alio rapta
fuerit, placuit restitui. xiu Qui ante baptismum sacrificauerunt.
vil recipiaii n recipia T recipiam *
VMI pacanorum T conuiis n interfue-
runt IP xi <Hac n T diaco * xii si ab : sub * restitnit T *
secundum cod C
vii De his qui moenis tantum cessauerunt
uel territi a fide errauerunt. vi ii De his qui frstis diebus paganorum
remotis eorum locis conuiuium inter-
fuerunt. viiii De his qui secundo et tertio sacrefica-
uerunt. x De his qui non solum a fide domineca
deuiauerunt,insuperet alios persuaserunt. xi De diaconibus cum ordinantur si pro-
testati sunt se habere uxorei- neque se
posse continere. xn De disponsatas puellas postea ab aliis
raptas. xiii De his qui ante baptismum sacrifi-
cauerunt et postea baptismum consecuti
sunt.
VIU qui : otn C XI uxorc C
tistis ("
secundum codd S ( — Z) v v De his qui minis tantum cesserunt. vi De his qui cum festis diebus paganorum
conuiuiis interfuerunt. vn De his qui secundo et tertio sacrificaue-
runt. vin De his qui non solum a fide dominica
deuiauerunt sed et aliis persuaserunt. viiii De diacones qui cum ordinantur in
ipsa ordinatione protestati sunt dicentes
uelle se habere uxores. \ De disponsatas puellas et ab aliis raptas. xi De his qui ante baptismum sacrificaue-
runt.
v hiisV moenisPX' (menisX*, stdcorrmji) Y
vi hiis Y conuiuis Y
vn hiis Y saecundo Y
VIII hiis Y a: aii S iv dominica : domini 70
viiii ordinatnr w ordine u protesti v
prostrati w uelle : nel S* habire X X desponsatas X \i hiis Y
( AriTVLA
39
V (Dionysii I)
V Dc his qui timorc idolis immola- runt.
VI De his qui in locis idolorum con- uiuia cclcbrarunt.
VII Dc his qui frcqucntcr idolis immolarunt.
VIII Dc his per quos ct alii coacti sunt immolarc.
VI iil Dc diaconis qui tcmpore ordi-
nationis suae dc nuptiis contcstati
sunt. x De disponsatis puellis et ab aliis
corruptis. XI De cathecuminis qui idolis immo-
larunt.
M M B v timore : +ritus gentilium (c/ Dion II) B vn tr idolis frequenter B viii quos : quod M immolare : im-
molarent M viiii suae MB : om (cum Dion II) AL
JEUl i caelebrarunt M
VI (Dionysii II)
r XXV [v] De his1 qui timorc ritus gcn-
tilium peregdYunt."1 \ XVI [vi] De his qui in locis idolorum
manducaucrunt. xxvii [vil] Dc his qui frequentcr
idolis immolaucrunt. xxvin [VIII] Dc his qui ct aliis sacri-
ficandi causas attulerunt. XXVIIII [villl] Dc diaconis qui tem-
pore ordinationis dc nuptiis adtcs-
tati sunt. xxx [x] Dc disponsatis puellis et ab
aliis corruptis. xxxi [xi] De his qui cum essent
caticumini idolis immolauerunt.
XXV [v] timore : more a timore uel minis y \ aj l m s xxvi [vi] in Iocis idolorum manduc in ras \a 1 s C ^
(sub ras frequenter idolis immol e can vii :
corr m p) xxviii [viii] et : non solum ipsi sed (<>m
et) y sacrificandis / causis A
xxviiii [viiii] diaconibus A sunt: +uelle
se copulari y
XXX [x] ab : om A j m corruptis : + aut.raptis y
XXXI [Xl] Tit om (* essent : sunt uel sint a* (sed corr m p) cathecuminis / tr immolarunt idolis h immolarunt
xxvi [vi] idorum 7
XXVIII [vin] attolerunt A
xxviiii [viiii] diac 7 ordenationis A
XXXI [Xl] cathecumin. /
\l
4°
CONCILIVM ANCYRITANVM
IV (Isidori uulgata)
secundum codd P xin De uicarios cpiscoporum. xiiii Dc carncs contingendas.
xv De presbyteris si res ecclesiae uindi-
derint. xvi De his qui cum pecodibus uersantur.
xvii De episcopis qui non suscipiuntur in
sua. xviii De his qui uirginitatcm profitentur.
XIII uicarios scripsi XV prsbis F prbris/ xvi pecudibus F*
uicarius cocLi
secundum codd Q (n y *) xiiii Vicariis episcoporum non licet ordi-
nationes facere. xv Prcsbiter uel diaconus qui a carnibus se
abstinere uoluerint, eas inmundas non
iudicent, nec holcra in qua cocuntur
polluta non dixerunt. xvi Si res ecclesiae presbiter uindiderit,
restituantur. xvn Qui more pecorum cum propinquo
sanguine incestu commixti sunt, quo-
modo peneteant.
xvm Si episcopus alterius ecclesiam uolue- rit occupari aut seditionem facere.
xviiii Qui uirginitatem polliciti sunt, postea praeuaricantur.
xv prbnT diacnT
dixerint n2 xvi ecel n T ♦ prb n T *
xvii conmixti n xvi ii eccles n T * XVIUI preuaricantur T
pullnta T* uendiderit n
secundum cod C xiiii De uicarios episcoporum. xv De presbyteris uel diaconibus absti-
nentibus a carnibus. xvi De presbyteiis qui praesumserunt ubi
episcopus non est res ecclesiae uindere. xvn De his qui cum propinquis incesto
more pecodum sanguine commixti sunt. xvi ii De episcopis qui non sunt suscepti a
sua diocise in qua fuerant nominati. xvmi De his qui uirgenetatew polliciti
praeuaricati sunt.
xvi prebis C xviii i uirgenetat C
secundum codd S ( — Z) v xn De uicarios episcoporum.
xiii De his qui in clero sunt praesbyteri uel diacones.
xiiii Si qua de rebus ecclesiae cum epi-
scopus non est praesbyteri uendiderint. xv In hoc titulo grega uerba sunt. xvi De his qui in pecudes aut in masculos
aut olim putrefacti sunt aut hactenus hoc
uitio corrumpuntur. xvn De episcopos qui suscepti non sunt
a sua dioccse in qua fuerant denominati. xviii De his qui uirginitatem polliciti prae-
uaricati sunt professione contempta.
xiii hiis Y prbi S diacones PX« w :
diaconi S dicones V diacc v xi m aecclesiae Y epo S episc P praesbiteri
S presbyteri X praesbyterii Y uendederint S
uendiderunt u XV Titulos xv xvi diucrsos habct v graeea P
greca X sunt : +de his qui inrationabiliter
cum pecoribus fomicati sunt W xvi hiis Y pecudis S pecodes Y ollim Y
actenus S Y xvii episcopos P: cps S episcopus X episcopi-
scopis Y episcopu v diocesse P* diocissac
Y fucrunt V v denominatus? X xvin hiisY piacuaricate S preuarieati X
( APITVLA
4<
V (Dionysii I)
XII Ouod non oporteat a corepi- scopis clericos ordinari nisi tantum in agris et uillis.
XIII Ue clericis qui esum carnium omniuo diffugiunt.
X I III De distractis rebus ecclesiae eo tempore quo ecclesiae uiduantur uel priuantur episcopis.
XV De his qui inrationabiliter cum pe- coribus fornicati sunt aut incestum cum proximis sanguineperpetrarunt uel se cum masculis pollucrunt.
xvi Item de his qui in pecudibus et in masculis aut olim contaminati sunt aut hactenus hoc uitio cor- rumpuntur.
xvn De his qui ad episcopatum pro- moti sunt nec recepti.
XVIII De his qui uirginitatem pro- fitentes cum aliquibus quasi sub
AL M B xil a corepiscopi AL clericus B* et :
+ in M" uillulis ( = Dion II) B xm qui: qj M carnis AL omnino
diffugiunt M : omnimodis fugiunt AL
omnimodo diffugiunt B xiiii rebus * * * * ecclesiae B eo B in
ras uideantur B* priuantur M B :
probantur AL
XV incertum B* sanguinem M
XVI et : aut * * (aut et ut uid B*) B olim M B : aliut AL
M xii chorepiscopis M B xm aesum Al
xim aecclesiae (J>is) M episcp AL xvi pecodibus M olym M actenus M xviii uirginitate AL
II
VI (Dionysii II)
xxxil [xil] Quod non oporteat cor-
episcopos ordinare clcricum nisi in
agris et uillulis. XXXIII [xill] Dc his qui esum car-
nium in clero constituti diffugiunt. xx xi iii [xiiii] De rebus ecclesiasticis
eo tcmpore distractis rquo ipsae H /*' 3 * A
ecclesiae uiduantur episcopis. xxxv [xv] De his qui fornicantur
inrationabiliter, id est qui miscentur
pecoribus aut cum masculis pol-
luuntur. xxxvi [xvi] De his qui in pecfudes § foi6 a A
ruel in masculos aut olim pollutP
sunt aut actenus rhoc uitio ta-
bescunt. xxxvn [xvil] De1 his qui ad episco-
patum promoti sunt rnec receptiP XXXVIII [xvm] De his qui uirgini-
tatem professi sunt et de his quae
xxxn [xii] corepiscopos : corepis aj\\ajlms coreps n, quae compendia quemlibet casum a 7 S £ A significare possmit ordinare clericos s
clericos ordinare H uillulis : + sine
iussione episcopi ciuitatey
xxxim [xnil] ecclesiasticis : ecclesiae 8 tr distractis eo tempore 8 uideantur
y* m ( episcopis : + seu et in alio
tempore uel de ipso praetio dato y
xxxv [xv] qui miscentur pecoribus : om l
xxxvi [xvi] pecudas a in 2° : om a
xxxvii [xvn] qui : om A recepti : re-
ceptis / ; + uoluerintquae alias occupare parrochias y
XXXVIII [XVIII] Tituiutn om j* , supplet in margine f- quae : qui /
ipse
xxxil [xn] chorepiscopos l s h
xxxiiii [xiiii] ribus A aecclesiasticis /
ajlmyh aecclesiae /
xxxv [xv] masculus a
xxxvi i_xvi] (pec)odis A ptcudas a actinus A xxxvii [xvn] epistum A
A/
42
CONCILIVM ANCYRITANVM
IV (Isidori uulgata)
secundum codd P
xvim De his qui adulterium committunt. xx De mulieribus quae fornicantur.
xxi De his qui uoluntariae homicidium
faciunt. xxn De his qui non uoluntate sed casu
faciunt. xxiii De his qui auguria aut somnia reci-
piunt. xxiiii De his qui sponsas habent sororibus
incurrunt.
XVIHI comituntur/
xxi omicidium F
xxni respiiunt F* respiciunt F*
xxmi habent F : hab/
secundum codd Q (n y *) xx Qui adulterium commisit vii a.nnis
paenitet. xxi Mulier qui fornicator et partum suum
occidit. xxn Qui uoluntarius homicidium facit.
xxin Qui non uoluntate sed casu. xxnii Qui auguria aut somnia obseruant.
xxv Qui sponsam habet et sorori eius intulerit uiolentiam.
XX annis scripsi: anfi n an T ♦ (fortasse legendum paeniteat)
paenet n
secundum cod C
xx De his qui adulterium commiserunt. xxi De mulieres quae furnecantur et partus
suus necant. xxn De his qui uoluntariae homicidium
fecerunt. xxiii De his qui non uoluntate sed casu
homicidium perpetrauerunt. xxiiii De his qui augoria auspiciaque siue
diuinationes quaslibet obseruant. xxv De his qui sponsas habent sororibus
earum intulerunt uiolentiam.
FINIVNT CAPITVLA
xxi mulieris C xxi iii agoria C*
nationis C* xxv qui scripsi: om C
aulspiciaquae C diui-
secundum codd S ( — Z) v xvmi Si quis adulterium commiserit.
xx De mulieres quae fornicantur et partus
suos negant. xxi De his qui uoluntariae homicidium
fecerint. xxn De his qui non uoluntate sed casu
homicidium perpetrauerunt. xxni De his qui auguria auspicia uel diui-
nationes quaslibet secundum more gen-
tium obseruant. xxiiii Si quis sponsam habens sorori eius
forsitan intulerit uiolentiam.
EXPLICIT TITVLI
xvim conmiserit P X
xx mulieribus Y qui u v partos X
partii suo u necant Y w negantur v
xxi hiis Y uolumtariae S uoluntarie Y
fecerint PXw (cfp 108) : fecerunt SY«»
xxn hiis Y cassu Y
XXIII hiis Y augoria S diuinalionis X
quoslibet S more gentium obseruant : om u more Y : morem S P w mori X mores v
xxilll sorore X forsitam S uiolentia P
Duos titulos XXV De his qui penitentiam in infir- mitate petit xxvi Penitentes qui in infirmitate uiaticum acceperint addit w, utde App III / 144
TITVU : CAP v ; om S
CAPITVLA
43
V (Dionysii I) sororis habitu commorantur.
XVIIII Dc his qui uxorcs habent adul- teras uel ipsi adulteri conprobantur.
XX De his qui partus suos ex fornica- tionc diucrsis modis interimunt.
xxi De homicidiis.
XXII De his qui non sponte homicidia perpetrarunt.
XXIII De his qui diuinos uel sorti- legos expetunt.
XXIIII De his qui corruptionibus uir- ginum conscii conprobantur.
JEM B xviii Bororis JE : sopres M susoris B
XX 8U09 JE B : om M, sed c/ p 107
XXI homicidiis JE B : homicidis M XXIIII corruptionis M* (sed corr m p)
M xvrni conbrobantur JF.
xxii exponte (cf \ Dion II) JE. nxiii sortilogos JF.
VI (Dionysii II)
sub sororis habitu cum aliquibus
commorantur. xxxvilll [xvilll] De his qui adulteras
habent uxores uel si ipsi adulteri
conprobentur. XL [xx] De his quae partus suos ex
fornicatione diucrsis modis interi-
munt. XLI [xxi] De homicidiis. XLii [xxn] Dc his qui non sponte
homicidium commiserint. XLIII [xxill] De his qui diuinationes
expetunt. XLIIII [xxilll] De his qui uirginum
corruptionibus conscii sunt. % fol6a \
sororibus a sorori 8 cum aequalibus p A aJ ' ** *
commorantisy2 commorantes m
xxxviiii [xvnn] h&bent a/sH(=£>t'on I): habuerint Ay2 m habuerity* si : om
l X (= Dion I) ipsi adulteri : ipsaul- teri j* ipsis adulteri / conprobentur
\ajms(\: conprobantur / a y 8
XL [xx] quae \j l s : qui a m H ( = Dion I : cfp 107) fornicatione : + necant 8
XLi [xxi] de homicidisade homicidiisuolun- tariae y
XLll [xxn] homicidium commiserint : om propter defeciutn codicis j commiserint \ a l* : commiserunt /2 (sed m p) m s H (cfDion I)
xliii [xxiii] diuinitates s expetunt :
exposcunt 8*
xliiii [xxiin] uirginum : uirginitatem /* sunt : + et laquaeo se peraemit y
EXPLICIVNT TITVLI SEQVENTI CANONIS AN- QVIRITANI a
7»C*
xxxvilll [xvilll] oxores A adnltiri A
xl [xx] partos a
XLP [xxil] exponte (sed con tn t) A* : cf JE
Dion I xliii [xxm] diuinaciones A
\l
G 2
44
CONCILIVM NEOCAESARIENSE
IV (Isidori uulgata)
secundum codd F
INCIPIVNT CAPITVLA CONCILII NEOCESARIENSIS
i De presbytero si uxorem duxerit.
ii De muliere si duobus fratribus nupserit.
iii De his qui frequenter uxores ducunt.
iiii De his qui concupiscunt mulieres.
v De caticumino si peccauerit. vi De prignantibus.
vn De presbyten? secundarum inter non esse.
I prsbro F
II II concupescnnt F
vi peregrinantibus (cf col b) F
vii prsbt F prbis/
secundum codd Q, (y *)
1NCIPIVNT CANONVM CAESARIENSIVM
i Si presbiter uxorem duxerit, degradctur. ii Mulier si duobus fratribus nupserit. iii De his qui sepius nubunt. iiii De concupita muliere.
v De cathecuminis. vi De pregnantibus.
vn In secundarum nuptiarum conuiuio presbiter esse non debet.
Titulos codicum n et 2 (qtiod signum hic pro Paris.
lat. 3842 A tantnm usurpatur) non an/c canones
sed cum canonibtts inttenies I prb T * vii saecundarum T prbt *
secundum ccd C
INCIPIVNT CAPITVLA SYNODI CAESARIENSIS
I De presbyteris qui uxores duxerunt uel qui adulterium commiserunt.
II De mulieribus qui duobus fratribus nupserunt.
iii De his qui frequenter uxoris ducunt
uel quae saepius nubunt. iiii Si quis concupito mulier<? et concubitus
eius desiderium habeat. v De catecuminis. vi De peregrinantibus. vii Presbyterum conuiuio secundarum
nuptiarum interesse non debere.
SIS
CAESARi (cetcra,
incp C captl C
pagina praecisa, desunt) C illl concupite mulieri ut C, sed uide p 122 inf VII presbyrm C
secundum codd S ( — Z) v
INCIPIT NEOCAESARIENSF.M SYNODVM
I De praesbytero qui uxorem duxerit.
II De muliere si duobus fratribus nupserit. iii De his qui plures uxores ducunt.
iiii Si quis concupita muliere concubitus
eius desiderium habeat. v De cathccuminis lapsis. vi De pregnantibus quia oportet eas bap-
tizari quando uolunt. vii De praesbyteris ut conuiuio secundarum
nuptiarum interesse non debeant.
INCP CAP CANNV NEOCESARIENSVM P NEOCAE- SARIENSEV NEOCESSARIENSEM Y SYNODVM Y: SYDONVM CVM TITVLIS SVIS S SINODVM X SYNODI ( + INCIPIVNT ll) CAPITVLA V
I De prbis (pibos w) qui uxores acceperunt et fornicati sunt v praesbyteris . . . duxerint P* M' '
II mulieresi : mulieres qui u v mulieribusquae7o fntribus in ras P nupserit : «luxerit S
III Post hunc tit ad Dion I transil v hiis Y uxores : om P* habet post ducunt V duxerint S
n 11 Si quis : De his qui u concupi**a Y
mulierem v concubitus : concupitus X de-
8iderium : + eius « habet X
VI prignantibus Y eos S* ut uid baptizare X
vil praesbyteris : prae Y conuiuium v se-
cundnm S nubtiarum P dibeant X
CAPITVLA
45
V (Dionysii I)
ITF.M CAPITVLA CANONV.M
SINODI XEOCESARIENSIS
XIIII
I De praesbiteris qui uxores acciperunt
ucl fornicati sunt.
II De his quae duobus fratribus nuptac fucrint uel qui duas sorores uxores accipcrint.
III De his qui multis nuptiis obli- gantur.
I III De his' qui fornicari proposuerint
et uetantur. v De cathccuminis peccantibus.
\T De cathecumina grauida quod
debeat baptizari. vn Quod non oporteat in nubtiis
bigamorum orare praesbiteros.
M B Nota cod JE cum ad canones tum etiatn ad canonum capitula concilii Neocaesari- ensis non exstare ITEM CAPITVLA usqitc ad NEOCESARIENSIS M : INCIPIVNT TITVLI PROLATI IN NEO- CAESARIENSI CONCILIO B XIIII : XIII M (uide tit xi\ip 47) nvmero xiiii B
I praesbiteris : presb M
II quae : qui B* fuerunt B acciperunt B IIII Inde ab hcc titulo ad interpretationefn
Dion I accedit cod v : tamen index eius, aim tiiulos canonibus praemissos hic quo- que repraesenlet, nihil ad rem nostram confert : uide ergo p 123 seqq vii tr bigamorum nuptiis B psbiteros M
pbris B
VI (Dionysii II)
1 INCTITT TITVLI CANONVM
NKOCAESARIENSIS CONCILII
NVMERO XIIII
XLV [1] Dcpraesbyterisquiuxoresac-
ceperunt uel fornicati sunt. XLVI [11] De his quae duobus fratribus nupserint uel qui duas sorores uxores accepcrint. XLVTI [111] De multinubis.
XLVIII [1111] De his quP proponentes § /W6 b \
fornicrari uetantur. xlviiii [v] De cathec^uminis peccan-
tibus. L [vi] De cathecumina pregnante.
Li [vil] Quod non oporteat in bigamis nuptiis orare praesbyteros.
INCIPIT: INCIPIVNTa; omjms TITVLVS A aj l tn s y CANONVM : CANON / ; om a NEO- a 7 ? £ A
CAESARIENSE a NEOCESSARIENSES/ NEO- CESARIENSIS a NEOCAESARIENSIVM y ( NEOCESARIENS 8 CONCILII : 0»l a
NVMERO : NVMERVM y ERA 8 ; Otn j m
xnil : xill /; 07>i C Xhvj : I coddrcll: et similiter usque adfinem :
praein in primo cap (et similia usque ad
finem) y uxorem / xlvi [11] quae : qui m y 8* fratribus :
om j* (corr m p) uxores : om a l
acciperunt m xlvii [111] De multis nubis j* De multis
nuptiis / m 8 LI [vil] bigamis A a : bigamiiy' bigami / m s
H orare praesbyteros : presbiterum
prandere y praesbyteros A / m X :
praesbyteris a j* praesbyterumy'2 s H
xlv [1] pbris /
xlvi [11] nubserint /
L [vi] caticumina A* praegnante /
Ll [vil] prbos A prbris a pbros / prbs X
A/
46
CONCILIVM NEOCAESARIENSE
IV (Isidori uulgata)
secundum codd P
vin Si cuius uxor adulterium commiserit.
vim De presbytero qui ante ordinatione
peccat. x Similiter et de diaconis. xi De presbyteris ordinandis.
xii De his qui in egritudine baptizantur.
xiii De presbyteris qui conregionales non
sunt. xiiii De uicarios episcoporum. xv De diaconis vii.
EXPI.ICIVNT CAPITVI.A
vi iii prsb F prbro/ pecat/
X diac F
XI prsbis F prbris/ xiii prsbis r prbis/
xn ii uicarios/: uicariis F xv diac F explicivnt: epl F
secundum codd Q (y *) viii Cuius uxor adulterium commisit cum
esset laicus, in ministerio ecclesiastico
adiungi non debere. viiii Si presbiter ante ordinationem suam
conmisit corporale peccatum et postea
confessus fuerit, ab officio altaris priuetur. x Diaconus similiter. xi Quamuis probabilis, ante annos xxx
presbiter non ordinetur. xn In aegritudinem baptizatus presbiter
ordinari non debet. xiii Presbiteri extranei coram episcopo
aut presbiteris ciuitatis oflferre nec panem
dare non poterunt. xim De uicariis episcoporum. xv Diaconi vii esse debe«t.
VI II adiungi : ad con scripscrat primis curis T VIIII prb T prbt *
XI prbT prbt *
XII prb T prebitcr ♦
XIII prbi T praesbiteri ♦ aut : a ♦ xv debent : debet T *
prbis T
secunduni cod C vin De his quorum uxores adulterium
commiserunt. viiii De presbyteris qui corporalem pecca-
tum commiserint.
x Presbyter ante annorum triginta aetatis
suae non ordinetur. xi De his qui in egretudine constituti
fuerint baptizati. xn De presbyteris qui conregionalis non
sunt. xm De uicariis episcoporum. xiiii De diacon/s, septewi esse debere.
FINIT
X Presb C xii presbis C XI lii diacons C
septe C
secundum codd S ( — Z) v viii Dehisqui adulteris mulieribus sociantur.
vim De praesbyteris qui ante ordine pec- cant et postea confitentur.
x De diaconos similiter.
xi Praesbyter ante annorum xxx aetatis
suae non ordinetur. xn De his qui in egritudine baptizantur.
xiii De praesbyteris parrociae.
xiiii De numero diaconorum.
EXPLICIT CAPITVLA
viii hiis Y
viiii praebyteris P praeY ordine : ordinent
u* pecant P
X diaconus X u diaconis P" Y diacono w
XI Praesbiter S
xn hiis Y egritudinem P aegritudine X xili praesbiteris P praespiteriis Y parociae P
XI III nomero S diaconorum P in ras
EXPLICIVNTX capitola S
CAPJTVLA
47
V (Dionysii I)
VIII De his qui mulicribus adultcris
sociantur. viiii De praesbiteris qui antequam
adipiscerentur ordincm peccauerunt.
X De diaconibus similiter.
XI Quo tempore praesbiterum opor- teat ordinari.
XII De his qui in egritudinc babti- zantur.
XIII De praesbiteris agrorum. XIIII De certo numero diaconorum.
VI (Dionysii II)
LII [vill] De his qui mulieribus adul-
teris iuncti sunt. LIIl[villl] Dchisquiad pracsbyterium
promouentur et antc ordinationem
peccatorum sibi sunt conscii. L.im [x] De diaconis similiter. I.v [xi] Quo tempore praesbyterum
conueniat ordinari. LVI [xil] De his qui in egritudinc
baptisma[ta] consequuntur. LVII [xill] De praesbyteris agrorum. LVIII [xilll] De numero certo diaco-
norum.
M B vm mulieris adulteribus sociant M
vim adispicerentur M* adispiscerentur M2 x diaconis B XI praesbyterum M
xill De praesbiteris agrorum B : om fier homoeoteleuton ? M, sed habet titulutn et canonem infra p 137 Xllll : xill M
Lll [vm] iuncte y Kajl m s
LIII [viin] prbio A prbrm m pro- a 1 5 C *
mouentur : prouehuntur A ante or-
dinaticne Kj m y Lllil [x] diaconebus A diacone 8 LV [xi] quo tempore : quo aetalem y
tr conueniat pbm a ordinare y 8
LVi [xil] baptismata Aj/m: baptisma (c/
P '35 infra) a s H (-8) baptisma S lvii [xm] agrorum : + et chorepis y Lvm [xim] De numerum certo y
EXPLIC TITVLI SEQVENTIS CANONIS n
I.II [viuj iadulteris A I.in [VIIIl] presbyterium 1 l.v [xi] prbm A pbrm / i.vi xii] consecuntur A I.vn [xill] prbis A pbris / I.VMI [XIIIl] nomero A
A /
48
( aXClLIVM ANCYRITAMM
III IV (isidori antiqua et uulgata)
INCIPIT CONCILTVM SIVE SYNODVS APVT ANCYRAM [et] CAESAREAM
[Etl isti quidem canones seu regu-
lae priores sunt Nicaenis : sed ideo
Nicaeni canones priores scripti sunt
propterauctoritatem magni et sancti
5 concilii aput Nicaeam habiti.
Conucncrunt autem in synodum memoratam Ancyrae
[et] Caesareae hii quorum nomina et loca in greco sermone contincntur
(fAW)
ciuitatis [Caesarcam] hii qui infra scripti sunt (V P Sp)
f A\Y VF/
INCIPIT . . . CAESAREAM : huttc Hinlum ha- bent f A W V P (cfcod G fol 54 b, uide can xvi infra p 92 col a) INCIPIT :
praem XIII A SIVE : om P SYNODVS : SINODVS A SIND F SINOD/ APVD A
ANCYRAM V : ANCIRAM A ANQVIRAM f W ANCERAM F ACER/ ET CAESAREAM :
ET CAESAREAM CONGREGATVS A CAESA-
ream {sine et) fWGP; om V Titulos diuersos habetii INCP SYNODVS IT
CANONES ANQVIRITANI 0 : INCIPIT (INCIT X INCP P Z) CANONES ANQVIRITANOS (-ANVS SZw AQVIRITANOS P ANCIRITA- NES Y) S V : INCIPIVNT CONSTITVTIONES (-IS K) CANONVM ANQVIRITANI (-TAN C ?) C : INCIPIT CANON ANQVIRITANVS
(anqviranvs 2) Q: om Sp
q Praefationcm nullam habet Q
C [Et] isti quidem usque ad habiti : om C,
sed nonnulla synodo Sardicensi adscripta
pracfatur, uide Appendicctn \\ p 143 infra
S P X Y Z [Et] isti quidem usquc ad habiti : altcram
u v w eiusdem praefationis interpretationem cum
Prisca conscntaneam (uide p 19) habentSv
Isti canones priorcs quidcm sunt Nicaenis
canonibus (nicenis kanonibus Y) expositis
(expositi v ; om w) : sed tamen Nicaeni
(niceni Y nicenis v* iv) primo accepti
sunt (om nicaeni . . . sunt u) propter aucto-
ritatem (autoritatemS auctoritate u) sancti
et magni concilii quod (quae u w) factum
est in Niciam (niceam Y Z2 nicea w)
[Et] isti quidem usque ad Ancyrae f A W V f A W P Sp : om 6, sed cum uideas deficere etiam •' episcoporum Ancyritanorum nomina, ad- esse (quae sine interuallo sequuntur) Neo- caesariensium nomina necnon canones Ancyritanos i ii iii, rursus deficere canones iiii v vi, iure forsiian conicias cxcidisse ex archetypo duo quaternionis eiusdcm folia gemella I . Et f A W : om V P Sp
seu: siue f W 2,3. prioris A 2.
sunt : om W Nicenis A 3.
Nicaeni : Niceni A; om V scripti
sunt f A W : scribuntur VPSp 5.
apud Niceam A habeti f 6.
synodum memoratam : memorata si- nodo A 7. Ancyrae A Sp-ed :
Anquirae f W Ancyram V Ancira E Ancere F
[et] Caesareae . . . continentur (col a)fAW f \W (Jsid-ant) 8. et A : om f W
9. sermone : + superius A. Desunt in Isid- ant nomina episcoporum siue Ancyrita- norum siue Neocaesaricnsiion
Conuenerunt usquc ad scripti sunt (col b) V F /"E V P Sp : Cum aput (apud C K Y) urbem (orbcm Z* u) Anquiritanam uentum fuisset (-it X*C K) — sequuntur nomina, uide p 50 — statuta (praem haec C) sunt ab eis (his C hiis Y) quae (quam Z) infra scripta (scrita P scribta C X) sunt S v C ciui-
tate E Caesaream (cfcot a) P : om V
Sp scripti sunt P Sp : scribserunt V
C K A SPX YZ
U V IV
PRAEFATIQNES
49
V (Dionysii I)
INCIPIT CANONES AXQVIRANI
Canones Anquirani priorcs quidcm sunt Nicaenis : scd ideo Nicaeni praelati sunt propter auctoritatem ipsius uenerandi concilii.
M M B Tit INCIPITCANON ANCYRANI M INCIP RE- GVLAE ANQVIRANI CONCILII NVMERO xxilll B : de JE uide p 55 Praefationem secundum cod JE {qui tamen titulum et praefationem capitulis prae- ponit, uide p 37 supra) constitui : otnittit M : habet quae sequuntur Istae regulae priores quidem sunt Nicenis sed ideo Nicenae prius scriptae sunt propter aucto- ritatem ipsius uenerandi concilii congregati apud Niceam (c/ Dion II) B
VI (Dionysii II)
INCIPIT REGVLAE ANCYRANI CONCILIl XXIIII
Istae regulae priores quidem sunt Nicaenis: sed ideo Nicaenae prius scriptae sunt propter auctoritatem eiusdem magni sanctique concilii
5 congregati apud Niceam.
INCIPIT . . . XXIIII : om a
INCIPIT : III INCP A INCIPIVNTa S REGVLA
A ANQVIRANIyANCHIRANI m ANCIRANI
y XXIIII: prae?n NVM A; omjsH. 2. Nicaenis : Nicaeni a l prius
scriptae : praelatae (cf Dion I) a priores
scriptae /
A aj l m s a 7 8 f k \
1. iste a m 1 h prioris A 2. nicen. a nicenis A / m s o -f 5 nicedinis 7* nicenae a m s a 5
nicene 7 3. autoritatem A 5. niciam /
nicaeam /
II
H
5°
CONCILIVM ANCYRITANVM
2 Agricolaus 4 Vitalio 6 Filadelfus 8 Heraclius io Nunechius u Narcissus
IV (Isidori uulgata)
secundum codd V F Sp S v C
Marcellus ancyritanus
caesanensis
anthiocenus
iuliopolitanus
zelonensis
laodicenus
nerodiensis
Lupus
Basilius
Eustolus
Petrus
Sergianus
[[Epidaurus
tarsensis
amasenus
nicomediensis
iconiensis
anthiocenus pisidiae
pergamenus]]
V F/E Ordinem nominum secunduvi V Sp constitui,
S P X Y Z cf Prisc (p 32) et Dion H (p 51) : eundcm
C K A indicem si non de sinistra ad dexteram
sed de summa pagina ad imam leges,
ordinem ceterorum codicum fere habebis :
in F 2 4 6 8 10 (episcopi) 4 6 8 10
(ciuitates : omittitur 2)35791112 (epi-
scopi) 3 5 7 9 1 1 12 (ciuitates) : i n S v 1 4
6 8 10 12 3 5 7 9 2 13 11 : in C 1 4 6 8 10
12 (om 10 12 A) 3 5 7 9 11
Nomina omittunt 6 (ob defectum ut puto
archetypi, cfp 48 col b) et Q,
1 . Marcellus ancyritanus : om F an- cyritanus V : anciritanus E anquiritanus (anquitanus S*, sed corr m p) S v C
2. Agricolaus caesariensis : tr post 9 Pe- trus iconiensis S v ; om C Agricolius f* Agrigolius F f2 caesariensis : cessariensis Y ; om F
3. Lopus/ tarsensis : tarensis V carinsis F
4. Vitalio V F C : Vitalius Sp Vitalis S v anthiocenus V S ( - X) v : anthiocinus X anciocenus C K antiocenus A antiocensis F anthiocensis f antiochensis Sp-ed ancio- censis E
5. Basileus A Bassilius w amasenus V E Afv : amassenus F w Sp-ed amma- senus S u amasinus C K
6. FiladelfuB F Y u : Filadelphus V Phy- ladelfus S Philadelfus P X Z Philadelphus
v w Philadelfius E Philadelphius Sp-ed Filodelfius C iuliopoletanus C iuliano-
politanus F
7. EuBtolus V C A : Eostolus F Eustulus/K Festulus Sp Eutolus S ( - X) w Eutulus X Eutholis v Euthonus u nicodomiensis F nichomediensis u w
8. Heraclius V Sp S ( - S) v K : Iraclius F Hyraclius / Eraclius A w Haeraclius u Eracleus S Hiraclius C zeloninsis F P gelialensis C K gelianensis A
9. ichoniensis F ioconiensis Y yconyensis u nicanensis C
10. Nunechius V : NonniciusF Nunetius E Nunecius Sp-ed Munecius S v Minutius C K ; om A laodicenus V X Y Z u : laudecenus E S laudicenus v w laudocenus Sp-ed leodicenus P laudicensis F laude- cinsis C laudecensis K ; om A
11. Sirgianus F A Ergianus Y anthio- cenuB V: antiochenus Sp anthiocinus C K antiocenus A authiocensis F anthiociae S (- Y) antiochiae Y z/wantiochye u pi- sidiae P X Z v w: pysidiae V u Sp-ed phisidie E phisidiae S phissidiae Y ; om F C
12. Narcissus: Narcisus Y Sp-ed Nascis- sus F Marcessus C K ; om A nero- diensis : merrogiensis C K ; om A
13. EpidauruB pergamenus Sv(Epydaurus u Sepidaurus v), cf p 32 : om V F Sp C
NOMINA EPISCOPORVM
5»
VI (Dionysii Hadriana)
[Et suscripscrunt decim et octo epi- scopi qui in eodcm concilio conue- nerunt
Vitalis anthioccnus
Marccllus anquiranus
Atricolaus cesariensis
Lupus de tarso 5 Basilius amnensis
Filadelfius eliopolitanus
Eustolus nicomedensis
Heraclius zelonensis
Petrus iconensis 10 Nunechius laodicensis
Sergianus anthiocensis
Epidaurius pisidiensis
Narcissus pergensis
Leontius nerodianensis 15 Longinus dicasionensis
Amfion alfios
Selaos
Germanos].
As a fi y & {k Quae in uncinis inclusa sunt apud codices s H ( - k) et (usque ad l 3 cesariensis) A tantum inueniuntur, atque post canones locumhabent: indexiste usqueadepiscopum 13 et ciuitates 13 14 simillimus est indici interpretationis Priscae (uide p 32 col a supra) : reliqua (Leontius Longinus dica- sionensis Amfion alfios Selaos Germanos) nihil aliud sunt atque septem episcoporum nomina ex indice Neocaesariensi (cf pp 32 52 53) desumpta Et : om A subscripserunt s XVIII sy ( k X x et viii a 8 episcopis k X con-
uenerunt : fuerunt s conuenerunt xvm A
1. Vitales y antiochenusf X antiocenus a /3 8
2. Marcus a* Marcellius 0 anquyranus X
3. Atriculaus A Atricolaos s Agricolaus 8 Atriocolaus X* caesarienses et reliqui
% A omnes (cet om) A cesariens 8
4. de tarso : de tra s de casso 8
5. Bafilius /3 Basylius y abnensis /3
6. Philadelfiusa Phyladelphiusy Filadelphus 8 heliopolitanus s y eliopotanus /3
7. Eustholus y nicomedensiB : nicho- medensis y zelonensis (uide No 8) /3
8. Heraclius s y (\ : Eraclius a /3 8 zelo- nensis : nicomedensis (uide No 7) 0
9. hiconensis y ichonensis 8
Post No 9 inserunt 15 Longinus dicasio- nensis et 16 Amfion alfios a 8
10. Nunchius 8 laodicensis j3(X : Iau- dicensis ay 8
11. Sergianus anthiocensis : om y an- thiocensis s : antiocensis a /3 antiocens 8 anchiocensis ( antiochensis X
1 2. Epidaurius pisidiensis : om y Epi- thariusa Epicharius 8 EpiclauriusX bis- sidiensis a birsidiensis 8
13. Narchissus y Norcissus 8
14. Leoncius 0 8 inerodianensis j3
15. dicasionensius a discasionensis {
16. Anphyon y alfiusay Tr 18 17 Germanus Selaus a
17. Selaos s /3 : Selaus a y 8 Saelaos ^X
18. Germanos s X : Germanus a /3 y (; om 8
II 2
52
CONCILIVM NEOCAESARIENSE
IV (Isidori uulgata)
Becundum codd 9 V F Sp
[Vitalis]
Lupus
Leontius
Basilius 5 Gregorius
Longinus
Heraclius
Amphion
Sedus io Erythrius
Sanctus
Valentinus
Narcissus
Dicasius 15 Alpius
Germanus
Gerontius
Stephanus
Salaminus 20 Leontius
e V F/E Tit praem item SYNODVS CAESARIENSIS V Ordinem nominum ad fidem codicis V (quo- cum consentit Prisc, uidc p 32) constitui : ordo ?'« P 2 4 | 3 5 | 6 7 | 8 9 | 13 10 | 12 14 | 15 16 | 17 18 | 19 20, sed omittuntur 1 icum V) et 1 1, additur adfinem Eostolus ex episcopis Ancyritanis : in cod 0 1 10
19 5 14 4 9 18 8 13 3 12 17 7 16 2 II
20 6 15: /« Spi 16 9 10 2 17 3 11 4 12 18 5 19 13 20 6 (tr6 19 13 20 E) 14 7 15
1 . Vitalis e Sp : om VP 3. Leontius : Leonsius © ; om ut uid aem-ed 4.
Basiliscus Sp 5. Gregor e 6. Longi- nus 6 Sp : Longianus F Longinianus V 7. Eraclius e E 8. Amphion : Onphi- on e ; om Sp 8, 9. Amphion Sedus :
Amphyosedis F Amphiosedis / 10.
Erythrius e'2 V : Erythius e* Heretrus F Krstrius ut uid E Eristius Sp-ed Iristri- us aem-cd II. Sanctus : om~F urg-cd
14. Dicasius 6 V: Nicasius F Decasius Sp 1 5. Alpius F : Aphius e Ulpius V
Alipius Sp 17. Geroncius/Gerentius
aem-ed 18. Stefanus V Sthephanus F 19. Silanius F Salamnius / 20. Leon-
cius/
secundum codd SvCQ
Vitalis
Germanus
Gregorius
Alfius 5 Basilius
Salaminus
Sedus
Dicasius
Heraclius 10 Leontius
Anfion
Stefanus
Ericius
Lupus 15 Valentinus
Gerontius
Narcissus
Longinus
Sanctus 20 [et ceteri]
Codices SvCQ indicem episcoporum Neo- S P X Y Z
caesariensium ante canones Neocaesari- uvw
C K A enses ponunt, uide p 116 : tamen hic im- 0 n 5 T * V
primendum censui, ut /aci/ius cum ccteris
indicibus conferatur
Ordo nominum in cod A1591317I2610 14 18 | 3 7 11 15 19 | 4 8 12 16
2. Germanos X 3. Groegorius C*
Graegorius P Grigorius Y 5. Bassilius Y Basileus A 6. Salamius X* 7.
Sedus : Sidus v Redus C Redux Q 8. Dicassius Y Decasius K Dicatius A De- catius C 9. Herachius S* Eraclius
vA Hyraclius C 10. Eontius Q n. Anfion X Y C Q : Alphion S P Alpion Z Alphyon u Alfion v w 12. Stefanus
XYC Y*: StephanusvKAons^Sthe- fanus S P Z 13. Hericius K Eritius A
Sericius Q 14-17. Lupus . . . Nar-
cissus : om P 15. Valentius tu 17.
Narcissus 7' iv Q : Narcisus S u Parces- sus C 18. Longius S* 19. Sanctus : •SVzwctus in ras X (sed corr mp) Sanctis v ; pratm ct Q 20. et ceteri (citeri C K) C Q ( - Y <!>) Y : ceteri Y * ; om S ( - Y) v
NOMINA EPISCOPORVM 53
VI (Dionysii Hadriana)
[Conuenerunt autem in unutn sancti ct ucncrabilcs cpiscopi in urbem Cesarcam, id cst
Yitalis
Salaminus
Germanus
Redus 5 Gregorius
Dicasius
Alfius
Heraclius
Basilius 10 Leontius
Amfion
Stephanus
Herecius
Lupus 15 Valentinus
Gerontius
Narcissus
Longinus
Sanctus et ceteri qui statuerunt superius scripta.]
Index notninuvi apud codices s H ( - k) tantum inuenitur (deficiente, ad caput folii tfb, sa0y6(*\ cod A), et ad Jinem canonum Neocaesariensium : sed huc transponendum esse duxi ut cum ceteris conferatur
Ordinem nominum secundum codd /3 y ( X constitui (ordo in codd s n 121116341217 5 6 13 18 7 8 14 19 9 10 15 ; in cod h 1 2 345 67 8 15 16 17 18 19 9 12 13 14 10 11) : qui ordo haud dubium est quominus ab indice codicum S v C Q (uide p 52 col b) deriuatus sit. nota etiam episcopi 4 nomen Redus cum C consentire (p 52 col b, nomen 7)
uenerabilis y k X epis /3 episcopis k X in urbem Cesaream a 5 : in uniuersam
caesariam s in urbe cesariam y in urbe cesaream k X in urbe cesarea /3 in urbe caesarea ( id est . . . Sanctus (ad finem nominum) : om k *' k
1. Vitalus fi 2. Saluminus 8 7. Alphius a o 8. Herclius a Eraclius 8
10. Leoncius 3 Leuntius S II. Amphion a Amplion d 12. Sthephanus /3 Stefanus {
13. Herecius 3 ( X : Heretius s y Hericius a Eretius 8 16. Geroncius /3 19. Scanctus
( * (et similiter codex O Quesnelianus : inceperat uterque scribere sci)
54
CONCILIVM ANCYRITANVM
III (Isidori antiqua)
INCIPIT CANON XX A SYNODO
NICHENO
[i] Pracsbyteros qui immolaue-
ffol 178* a runtret postea iterumconflixerunt,si
§/»/i79<zA hoc ipsi exn fide et non aliquo astu
egerunt ut iterum teneri uiderentur
5 et tormentis subici, quo facinus
pati uidcrentur inuiti — hos ergo
placuit honorem quidem sedis re-
tinere, offerre autem illis et ser-
monem ad populum facere aut ali-
loquibus sacerdotalibus officiis fungi
non liceat.
f A\Y
§C
UC
INCIPIT CANON XXI A SYNODO [ + NICHENO f "] f, sed XX scrzpsi eo quod ultimus canon Nicaenus numerum habuit XVIII I, uide tom \p 235 et tabulam post p 152 : I (cet oni) A W, uide can ii p 56
4. utiterum: abhinc usque adfinemcanonis intefpretationi Isid-ant adstipulatur cod ( (et ipse Wirceburgensis) interpretationis Dionysio-Hadrianeae 5. et A : ut
f \Y* ( aut W* quo : quod A qua
( facinus : facie tenus A 6. hos
ergo : hoc ( = C Isid-uulg) A 7. sedis : + eos A 10. sacerdotalibus : om A
(cf Isid-uulg) offioiis A : officii f W (
f A In rebus orthographicis codices f A et (inde a p 66) R contuli XX [1] 1. presbyteroa A inmolauerunt A 4. eterum A
III Eiusdem epitome Ferrandi
[xcvil] Vt praesbyter qui immolauit idolis et postea pro fide conflixit, honore quidem non priuetur ; tamen nec sacrificet nec sermonem faciat.
C trec xcvn : desunt et hic et apud ceteros canones numeri in codC 1. prbr C 2. et: om C 4.
faciat : dttst numerus canonis Anquirilani hic et p 56 infra, alibi laiuen Stmptr a Frrrando adiungitur
IV (Isidori uulgata)
Presbyteros qui immolauerunt et postea iterum certamen inierunt, si hoc ipsum ex fide et non aliquo argumento sibimet praeparantes
5 egerunt ut iterum teneri uiderentur et tormcntis subici tamquam puten- tur inuiti — siergo ex fide luctati sunt etnon exconpacto adostentatione ut offerentur ipsi fecerunt — hos placuit
10 honorcm quidem sedis propriae retinere, offerrc autem illis et sermonem ad populum faccre aut aliquibus sacerdotalibus ofnciis fungi non liceat.
1 Tit pracm De presbiteris lapsis in per- © V F/E secutione Sp Titulos cum cann iterat Q, SPXYZkw sed uide quae adnoiaui p 36 supra C K A
1. Presbyteros V F Sp #' ( = Isid-ant : ° n s T * v Gr npfo-pvTtpnvs) : prbb 6 prb Y* <1>* pre- sbyteri S v C Q ( - Y*<I>) 3. ipsud
E non : +ex V F aliquod A 4. praeparentes Y praeparente C praeparante K praeparantcm A 5. coegerunt C
teneri : om C 6. et tormentis . . . in- uiti : om SvCQ et : ut Sp ( urg-
cd) putentur inuiti : putentus immo
F 7. ergo: om 2 8. conpacto: con- pecto V confecto (-tu /) F consensu Sv eo pacto 2 ad : aut O ostentationem SpS(ostentionemP)v( - w*)Q,ostensione/ ut offerentur e V F (om ut F) k>2 Sp : ut operentur S v uti caperentur Q osioparen- tur K osioparerentur C offitii parerent A
9. ipsum 2 fecerunt : fecisse uideretur A hos : hoc C placuit : + ut A
10. honore S P Z honori X 11. re- tinere : se tenere F tencre Q retinerent A autem : ante C ( - C2) et : om S* 1 2. sermone C facere : om F S v C aut : ut V ; <?;«** 13. sacerdotalibus : sacerdotibus F E ; om S v C Q fungi : fingi K 14. liceat: in ras S (corr m p) ; licere C
I 1. prbb e praesbyt. V Y praesbit. S Z presbi C 0 1 V C K prbbi K prb T* ** 2. poea e iterunt 0* S X Y Z
(sed corr m p) inier 0 inenierunt C* 4.
preparantes 0 5. gerunt 0 tenire X
uideruntur 0 6. turmcntis 0 potentur V
7. luptati V 8. hostentatione V 10. sacHis V proprie K II. retenere CK offersc F
CANONES
55
V (Dionysii I)
I Dc praesbitcris qui immolauerunt in tcmpore pcrsecutionis.
Pracsbitcros immolantes ct itcrum luctamcn adeuntes, si hoc non per inlusioncm aliquam scd cx ueritate feccrunt, neque commento prae- 5 parantes se ad hoc et suadcntes ut tormentis subici uiderentur ; hos placuit honorcm quidem sedis pro- priae rctinere, offerre autem aut alloqui populum aut omnino sacer-
10 dotalibus fungi ofnciis non licere.
JE M B I AL (INCIPIT CANON PRIMVS AL) M B et similiter usque ad finem Tit De prae- sbiteris qui tempore persecutionis idolis immolarunt (et hic et semper titulos ex indice canonibus praeposito mutuatur, uide p 37 supra) B : titulos et hic et semper omittit AL 2. per inlusione
aliqua AL 4. commento M B : cum metu AL 5. se ad hoc B in ras (? et
adfectantes B*) et : atque B 6. tor- mentis subici uiderentur : aestimentur quidem tormentis aptari (sed aptari in ras : fortasse subici B*) B = Dion II
AL M I 1 • presbiteros JE
IV Epitome Interpretationis Isidori Vulgatae Hispana
V EX CONCILIO ANCHIRITANO
I Presbyter diaconus seu clericus inuitus siue laicus immolauerit, re- cipiantur.
U Z h ANTIRITANO U ANCHYRIANO Z
I (numerum et hic et alibi om h) : epitomcn
habcs hic canonum I II III 1. Prb U prbr Z
seu : uel h 2. inuidus U* sibe U lucus h immolauerint h
VI (Dionysii II)
XXI [1] Dc pracsbyteris qui immola- ucrunt tcmpore persecutionis.
Praesbytcros inmolantcs et iterum luctamcn adeuntes, si hoc non per inlusionem aliquam sed ex ueritate fecerunt, nec ante parantes ret af-H/o/soaA 5 fectantes atque suadentes ut aesti- menturquidcm tormcntis aptari sed his uisu tantum et habitu subici ; hos placuit honorem quidem rctP- nere propriae scdis, offerre uero aut hfol$obb.
10 alloqui populum aut omnino sacer- dotalibus fungi officiis non licere.
XXI j : I codd rell et similiter usque adfinem A aj Ims Tituli uix legi possunt in k De "75C«A
praesbyteris : De prbos A 1. et . . . q^ cap \xxxl
adeuntes : otnperhomoeote/euton? 8* 2. non : ii in y in perlusionem ( 4.
fecerunt : bis 8* ; fecorint f Cr-ed nec ante usque ad finem canonis : interpreta- tionem Isidori antiquatn praebet cod ( , uide p 54 col a ante parantes s S X* Cr :
ante pareantes A ante parentes aj /maynX2 et : nec a 5. atque suadentes : om
per homoeoteleuton a 7. his : hi s
huius Cr-ed ; om Cr-w habitum y 8. hos : hoc Cr-w 9. offerri A aut : ut a 10. populo /* y
XXI [1] prbos A pbris / 1. prbos A 2. lugta- A / men a 3. illusionem / 5. exestimentur 5* 9. oflerri A
56
CONCILIVM ANCYRITANVM
III (Isidori antiqua) XXI [11]
Diaconi similiter qui immolaue- runt, postea autem iterum reluctati sunt, alium quidem honorem habere oportet, cessare uero debere ab omni
5 altaris ministerio et in calice et in pane ministrando uel in pronun- tiando. quod si aliqui episcoporum conscii sunt laboris eorum cuiuslibet et humilitatis et mansuetudinis, et
10 uolueri;/t eis aliquid amplius tri- buere uel adimere, penes ipsos de his erit potestas.
IV (Isidori uulgata)
f a \V XXI : XX (sed canon praecedens nnmerum habuit XXI) f II A\V et similiter usquc adfinem I. Diaconos A 2. autem : ite f* ? ; om f2 5. et in calice . . . pro- nuntiando : tam calicis quam panis uel pronuntiationis A 10. uoluerit codd
II. uel : + adicere seu A de his : de
hoc A
f A XXI [11] 4. uoro W* 7. epsorum A 8.
laboresA 9. mansitudinis A II. ademere f panes f
III Eiusdem epitome Ferrandi
[CXVI] Vt diaconi qui inmolauerunt et postea reluctati sunt, in honore quidem suo permaneant, sed ab omni altaris ministerio repellantur.
C trte cxvi 4. repellantur : deesl numtrus canonis Atiquiritani, uide p 54 supra
II
onjrts'
Diacones similiter qui immolaue- runt, postea autem iterum reluctati sunt, alium quidem honorem habere oportet,cessare uero debere ab omni
5 sacro ministerio ita ut nec panem neccalicemofferantnecpronuntient; nisi forte aliqui episcoporum con- scii sunt laboris eorum et humilita- tis et mansuetudinis, et uoluerint eis
loaliquid amplius tribuere uel adi- mere. penes ipsos ergo de his erit potestas.
1 1 Titfiraem De diaconibus qui immolauerunt e V F/E Sp S P X Y Z « w
fK A 1. Diacones Sp Sv: diacone 6 diaco- ^£vn
nis C (diaconi A) diaconus V P diaconos Q
2. posteaautem: et postea 6 iterum : om S v C Q luctati Sp-ed (cum alv ?)
3. alium V P : aliter e alias Sp ( - urg-ed) aliam Y alius S alios P X Z urg-ed eum Q ; om v C quidem : siquidem Sp-ed ( - urg-ed) ; 0 m C honorem 9 P S* Y v Q : honore V Sp S ( - S2 Y) C hono- rem habere : ordinare urg-ed 4. tr uero cessare P debere : debent O 2 Y2 (** ?) u v (oportet «/) debet n Y* * *2 5. mistyrio C mysterio S ( - Y) v n Y* * ita ut nec : abere A pane S ( - Sa Y) C* A* 6. nec calicem : ne calicem 9 nec calice C K ; om P oflferat nec pronuntiet C K nec pronuntient : om Sp-ed (cum alv ?) 7. nisi forte : bis K 8. sint A w 2 9. uoluerunt K uoluerit Q 10. tr amplius aliquid S vQ uel adimere . . . potestas : om P ad- imere : adibere A adhibere Sp C abhire K II. ipsos : ipsius v; om Y* (ipsis Y3) * liiis e Y erit: et V
II 3. habireX 4. oportit C K 5. ita
6. pronuntienet 0 7. episcuporum K concii Z 8. labores CAYEO** lauores V umili- tates A 9. mansuitudinis K mansuetudines
A 10. adhimere S II. pcnis K poene S
it V 8TVC K SX YZ
CANONES
57
V (Dionysii I) II Dc diaconibus qui immolauerunt.
Diaconi similiter qui immola- uerunt, postea [uero] reluctati sunt, honorem quidem habeant, cessare uero debcnt ab oinni sacro minis- 5 terio siue a pane seu a calice ofife- rendo uel pracdicando. quod si forte quidam episcoporum conscii sunt laboris eorum et humilitatis et mansuetudinis, et uoluerint eis ali- ioquid amplius tribuercuel adimere, paenes ipsos erit potestas.
y£M B II Tit De diaconis qui similiter immolarunt {aide p 37) B: otn AL 1. Diacones B
2. postea uero M : et postea AL postea B 4. debeant B ministerio : misterio M (cf Isid-uulg, codd p 56 col b) 5. seu
MB: siue AL,cfDion 11 8. laboribus vE II. paenes ipsorum erit potestatem AL
/£ M II 1. inmolauerunt Ai 5.
labores M 11. penes M
calicae M
IV Isidori epitome Hispana uide p 55 supra
VI (Dionysii II) XXII [11] De diaconis qui immola- uerunt.
Diaconi similitcr qui immola- uerunt [postea ucro reluctati sunt] honorcm quidem habcant, cessent uero ab omni sacro ministerio siue 5 a pane siue a calice offerendo uel praedicando. quod si quidam epi- scoporum conscii sunt laboris eorum et humilitatis et mansuetudinis, et uoluerint eis aliquid amplius tri- 10 buere uel adimere, paenes ipsos erit potestas.
xxil j: 11 codd cett Diacones A
diaconibus A
I • A a j 1 111 2. postea uero reluctati a75C* *■ sunt (= Gr et Dion I) a l: otn \j m s H c^"w
Cr ; confer sitnilia afiud canones Nicaenos \totn 1 pp 258 260] iiii / 8 (ubi uocetn epi- scopis contra Cr non ausus sutti recipere) v / 20, et apud canones Ancyritanos xxviii [viii] / 2 p 79 et Neocaesarienses xlviiii [v] / 3 p 125 4. ab omnibus sacro mini- steriis a sacrae tn 5. offerendum y 10. adimere : adhibere a et ut uid 2*
cap lxxxii
xx 11 [11] diacob; ( = diaconibus) A diaconi /* {std \ / torrmp) 1. diaces ( = diacones) A 6.
epscrm A 7. constii a labores a 8* Cr-w* S. humilitates et mansuetudines a
II
58
CONCILIVM ANCYRITANVM
III (Isidori antiqua)
XXII [111]
Qui fugientes tempore persecu- tionis conpraehensi sunt uel a fami-
*foi\i<)ab. liaribus rseu domesticis traditi uel bona propria amiserunt uel suste-
§/<?/i79<$A 5 nuerunt"1 tormentauel etiam carceri- bus inclusi sunt, et tamen se pro- clamauerunt esse christianos ; quin etiam perseuerante uiolentia ad id usque perducti sunt ut manus eorum io adpraehensas et uiolenter adtractas super sacrificia inponerent idolorum, illis tamen et perseuerantibus in fide et christianos esse uocifcrantibus —
f a W xxu : xxi f III a W
phensi sunt iterum f* A 9. usque : om A producti errore Maassen 10. abstractas f 12. et : om A christiano3 f A
2. sunt : + con-
8. perseucrantes
perducti codd :
horum f
11. inponent f*
in fidem A 13.
+ se ( = Dion II) VV
r yv XXIt ['"] 5- carcheribus f 13. uocifirantibus A
III Eiusdem epitome Ferrandi
[cxlvi] Quae sint paenitentiae tem-
pora his qui praeuaricauerunt de-
cernenda. CONCIL: NICENO TIT:
VIIII. CONCIL: ANQVIRIT: TIT: III,
5 ITEM IIII V VI VII VIII ET NONO
c tre( CXLVi : clvi incuria {precedit enim CXLV, sequitur cxlvii) trec 1. tempora his : temporalis trec 3. CONCILIVM NICENO
titvlvm irec 4. CONCILIVM ANQVIRANO (anqviritano trec1) titvlvm trec 5.
ITEM : om trec VII VIII ET NONO : ET
vii (cet om) trec
IV (Isidori uulgata)
III
Qui fugientes tempore persecu- tionis conprehensi sunt uel a fami- liaribus seu a domesticis traditi uel bona propria amiserunt uel suste-
5 nuerunt tormenta uel etiam carceri- bus inclusi sunt, et tamen se pro- clamauerunt esse christianos ; quin etiam perseuerante uiolentia ad id usque perducti sunt ut manus eorum
10 adprehensas et uiolenter adtractas super sacrificia inponerent, illis sci- licet perseuerantibus in fide et christianos se esse uociferantibus —
iii Tit praem De clericis siue laicis quorum © V F/E manibus alii cum iniuria (-ias E) super ^, K . uw idolorum sacrifitia posuerunt Sp onJTt*
1. Dehis(hiis Yjqui S vCQ 2. a :
ad F 3. siue Q traditis n 2 Y *
uel : et uel V F Sp autem e 4. miserunt E admiserunt Fw* 6. et tamen : om F* Be: offiEw se proclamauerunt : re- proclamauerunt A reclamauerunt C K 7. esse : praem se Av(-v) quin etiam : qui nisi a C 9. eorum : eius P* II. super : per E inponerent : + aut (ut
w*) aliquid (aliqui «/*) polluti cibi necessi- tate nimia suscipere sunt coacti (e Dion I) v illi scilicet 6 V Y* u scilicet : + et C 2 12. et : om S v C 13. christianis F
se esse uociferantibus : se uociferantibus S v C (reuocifera-itibus A, c/ 1 6 supra) Q
III 1. fugientis X p;rsequutionis C 2. con- 0 T V C K
praehensi C K S Y T uel : u © familiarius © S X Y Z 3. domisticis KY domestices Z* 4. sustinuerunt © T K S 6. timen © 7. chistianos ©
christeanus C christianus Y f 8. uiolenti Y*
9. manosK 10. adpraehensasCKSXT adpre- hensansas F adstractas ©A adtractatas n
II. inponerint K/imponerint F scilicit K
13. perseuerentibus O* 13. christianns K
CANONES
59
V (Dionysii I)
III De his qui cx fuga conprachcnsi sunt et pagani ritus aliquid per- tulcrunt.
Qui fugientes conpraehcnsi sunt uel a domesticis traditi uel bonis ademptis sustinuerunt tormenta uel in custodiam trusi proclamarunt se
5 esse christianos, et adstricti eo us- que perducti sunt ut manus eorum adpraehensas et uiolenter adtractas sacrificiis funestis inponerent, aut aliquid polluti cibi necessitate nimia
10 suscipere sunt coacti, confitentes per omnia quod sintchristiani et luctum
/EM B III 7/7 om /E pagani ritus : per uim pagani ritus gentilium (uide p 37) B 2. bonis ademptis : ademptis facultatibus ( = Dion II) B 4. in custodia JE 8. funestis M : functis JE ; om B 10.
sunt JE B v (codices v interpretationi Isid- uulg addunt aut aliquid polluti . . . sus- cipere sunt coacti, uide p 58 col b) : sint M
i£M III l. conprehensi JE 3. ademtis /E 4. pro- clauerunt M 8. imponerent M 9. cybi M
IV Isidori epitome Hispana uidc p 55 supra
VI (Dionysii II)
XXIII [ill] Dc his qui ex fuga con- praehensi sunt ct per uim pagani ritus aliquid pertulcrunt.
Qui fugientes conprachensi sunt uel a domesticis traditi uel adcmptis facultatibus sustinuerc tormcnta aut in custodiam trusi proclamauerunt 5 se christianos esse, et co usque rad- 11/^5° ° A stricti sunt ut manus eorum con- praehendentes uiolenter adtraherent et funestis sacrificiis ammouerent aut aliquid polluti cibP per neces- %fol$ia\
iositatem sumere cogerentur, con- fitentes iugiter se [christianos esse]
XXIII j: III codd cett: incipit hinc cod /3 Kajlms pagani . . . pertulerunt : immolauerunt a & 1 5 » * A (-arunt Cr-ed) Cr 3. sustenire A* sus- Cr cap ixxxjij tinere A2 k2 tormento 8 in ras 4.
custodia /3 proclamauerant 8* 5.
se : om l eo usque : eos quae a
eos usquey* eusque y 7. traherent a
adtrahere /3* adtrahent Cr-w* (sed corr m p) 8. ammouerent k in ras am-
mouerunt Cr-w* 9. aut : ut ( ali-
qui j 10. coge*tur 8* 11. tr se
iugiter Cr-w iugiter : igitur a 5*
christianos esse { : christianos Cr-w2 esse christianos Cr-ed ; haec uerba omittuntur in omnibus aliis quos coniuli codicibus, et potuit cod £ ex Isid antiqua ea mutuari, cf can \, p 54 col a supra ; sed collatis et Graeco (01-t «1V1 xPl<TTlaV0i) £t Dicn I ueri- simile est per homoeoteleuton exxidisse
xxiii [111] ex fuga: effuga / (c//> 37 iuprd) con- A / prehensi / 2. ad[domesticis Cr-w 3.
turmenta A* 4. costndiam A* 5. christi-
anus tii 6. compraehendcnlcs / conprehentes
8 10. sumire A* configentes 0J
I 1
6o
' n.XCILIVM ANCYRITANVM
III (Isidori antiqua)
can xxii hoc ergo quod eis inuitis et aliis co- 15 gentibus contigit, si luctu et merore animi acerbe ferre ipsoque humili per bonam conuersationem habitu incedentes dolere se quod inuiti co- acti sunt demonstrant,hos tamquam 20 alienos a crimine communione non uctari. si autem iam prohibiti sunt
f A W
1 5. luctutn et merorem f luctu aut merore A
1 6. ferre f W : suffere (fortasse pro se ferre) A 17. tr habitu incedentes per bonam conuersationem A per bonam conuersationem A ( = Isid-uulg) : pro bona conuersatione f W 18. dolore f 20. a : om f 21. uetari W : uitari f A
f\ 16. aceruac f ipsoqnae A 17.
conuersacione f 18. incidentesf 20.
alienoi A non : no f * 21. uitari f \
IV (Isidori uulgata)
hoc ergo quod eis inuitis et aliis co- can 111 15 gentibus contigit, si luctu et merore animi acerbe se ferrc dcmonstrant, ipsoque humili per bonam conuer- sationcm habitu incedentes dolere se quod inuiti coacti sunt doceant, 20 hos tamquam inculpatos a com- munione non uetari. si autem iam prohibiti sunt ab aliquibus
14. et : om Sp-ed (cum alv esc toll ?)SvCQ 0 V F/E aliis : illis Y 15. contingit E contin- £ ^a^ Z " ""
get S luctum et moerorem V libitum 0njT*V
et merorem F 16. animi : animo
C K ; om A acerbe se ferre V* F Sp
w2 : acerbae referre V2 acerue seffere 0 acerbe (acerue A) se ( + ac A) efferre C acerua esse et ferre (acerua esse efferen S) S v aceruius (aceruis n Y* *) ea ferre Q demonstrant: demonstrent Q ( - 0* 2)de- monstranti PXv demonstrati Z 17.
ipsoque : ipsosque Sp-ed ipsi quoque f toll-ed ipso quoque S ipsiquc Q idque C per: pro E conuersionem e 18.
habitu (abitu Vf)9VPSpro!0tY3: aditu II 2 Y* ** adita C K ad ista A habita adita S*P X habita adituS2? habitu adita Y habitadita Z habiti adita u auita adita v habita addita w* dolere
Q (-Y* ** **) -m- Sp-ed: et dolere e doloreVF E S( -S)« C K Y***** dolores S dolorem A w* 1 9. se 9 V F Sp w"1 :
sed S v C se id Q coacti: quod acti S* quoacti S2 20. tamquam : tam (sc
tamen) E inculpatis F inculcatos P X Z u w* incalcatos v inconculcatos S a
communionem Vuw* (**) 21. non :
f placuit urg-ed uetare e 22.
prohibiti : ipso habiti F proibiti A probiti S(-X*Y)C*probatiK*X*v prohibiti sunt : prohibitis 2 ab : om e II Y* **
15. contegitC nioeior. V 0 T V C K
14. in uitiis F* maerore X T* 16. acerue 0 acerbae V 17. humuli V 18. abitu V incidentes V Y
n T*u w* incendentcs A P 19. quoacti S
20. conmunionc O commonione S 31. uttare 9
SXVZ
CANONES
61
V (Dionysii I)
<an ni qui contigit iugiter ostcndcntcs omni
deiectionc ct habitu ct uitac humili-
tate ; hos uclut cxtra dclictum
ispositos a communionis gratia non
uctari. si autcm prohibiti sunt ab
A:. M \\
12. qui M B: quod M,/or/asse recte : Gr t6 trtvOos roii (Tvfj.j3tivTos 15. gra-
tiam AZ 16. uetari : debituri JE
VI (Dionysii II)
et luctum rei quae contigit inces- can xxiii sabiliterostcndcntcsomnideicctione et habitu ct humilitatc uitac ; hos 15 uelut extra delictum constitutos a communionis gratia non uetari. si uero prohibiti sunt ab aliquibus
12. res / contingit a l
tiono : deuotione a (8* ?)
oin l 15. uelut : uel y k* \
et y 16. communis £ gratiam y
13. deiec- A ajlm s
14. et2": «07 8C«* Cr-w
a :
12. rcs / incessabiter «* 13. omne A /
/ 14. habetu A 17. ptohibeti A*
62
CONCILIVM ANCYRITANVM
can xxn
%foi 179/5 A 2 §yW i8ort A
III (Isidori antiqua)
ab aliquibus maioris diligentiae et inquisitionis causa autper aliquorum ignorantia, statim recipi oportet. hoc autem obseruari rconuenit et de clcricis et de omnibus laPcis. exa- minatum est hoc quoque, si possunt laici qui in similem necessitatem inciderunt adplicari ad ordinem 30 clericatus : ct placuit etiam hos suscipi, tamquam qui nihil pecca- uerunt, maxime si eos probabilis anterior uita commendat.
fAW
0 r v r k
S X Y Z
22. maioribus A 24. ignorantia f A :
ignorantiam W ; + expulsi sunt hos A 25. hoc : haec A obseruare A 28.
qui in : quin A* (sed corr m p) simili necessitate A 29. inciderunt W :
incederunt f \ 31. peccauerunt fW: peccauerent (fortassc pro peccauerint, c/ Isid-ttulg) A 32. probabiles A
^A 22. diligenciae f 24. statem A 25.
obseruare A 29. incederunt f A 32.
probabiles A
IV (Isidori uulgata)
23. commonione Y communioni F maiores
K "V* 24. alicorum 0 28. lahicis K 29. lahicns K laicosane0« simelisC similis K I" fu w* necissitatis K necessitates 0 V Q, P /, w 30. incederunt CKPXYZ AF/OnTf* 31. maimc (-) maximae S Y 32. probabiles
V I' 0 ■* n Y ♦ prouabilis S cammendit K
33, ordinrttioncm in ra< V rccipit 0
IV (isidori uulgata)
a communione maioris diligcntiae can m et inquisitionis causa aut per ali-
25 quorum ignorantia, statim recipi oporterc. hoc autem obseruari con- uenit et de clericis et de omnibus laicis.
Laicos sane qui in similes ne-
30 cessitatis causas inciderunt, tam- quam qui nihil peccauerint, maxime si eos probabilis uita commendet, ad ordinationem rccipi placuit.
23. a : om SI"Zv; inw2 communio- 0 v F/K nem K (P* ?) w* diligentia etPSCAvS P X Y Z ;/ w
24. et : aut G
(diligentiam et w)
aut : ut F et P a ** 25. ignorantia e F S ( - Y) u C : ignorantiam VSpvwQY 26. oporteret/ obseruare FXYvOt* conuenit : oportet Sp conuenit et :
conueniet 0 27. et de l°: ad P de 2°: om Y. K tr laicis omnibus Sp 28.
laicis : + debeant obseruare, perquisitum est uerum etiam hoc si possunt (hoc ipso sunt u) v, cf Dion I 29. Incipit hic canon II II in C Q Laicos : om F in : om A similes necessi- tatis Sp S X : similis necessitatis F C K similes necessitates 6 V P Z A Q v (tr nec. sim. Q) similes necessitate Y similis necessitates w similis necessitatibus u 30. causas inciderunt V Sp-ed : causas- que inciderint e causa inciderunt F E inci- derunt causas X Y C inciderunt causam S P Z inciderunt v inciderunt et causas Q (de incederunt ttide notulas orthographicas) inciderunt : + in clericatus ordinem (-ne w) promoueri placuit ergo et hos (e Dion I)v 31. qui eVF Sp : w/SvC Q
peccauerit V/ peccauerunt Y w* A Sp-ed peccauerint ostendentes 2 32. si eos :
eos si C quia eos (qui eos Y**) Q pro- babiles V P O* n Y * V2 uitae K
commendat e«J*! 33- ordinatione K tr placuit recipi u He
C K A
onn*f
Notulas orthograpkicas in <of a inuenies
CANONKS
63
V (Dionysii I)
can iii aliquibus amplioris cautelae gratia uel quorundam ignorantia, statim recipiantur. hoc autem ct de cleri-
20 cis similiter et de ccteris laicis conuenit obseruare. perquisitum est uerum etiam hoc, si possunt laici qui in hos necessitatis articulos in- ciderunt in clericatus ordinem pro-
25 moueri : placuit ergo et hos, tam- quam qui nihil peccauerint, maxime si eorum praecedens uita probabilis inuenitur, ab hoc officio non uetari.
/EM B
17. propter ampliorem cautelam uel propter quorundam ignorantiam ( = Dion II) B
18. ignorantiam JE 21. conuenit JE M2 B : om M*, sed corr m p; debeant v (coddv habcnt debeant obseruare usque ad possunt, uide p 62) obseruare JE B v, cum Dion II : obseruari M cum Isid
22. uerum £Bt: uero M possint B
23. hoa: hoc M (cf ' JE /25 infra) 24. in clericatus . . . et hos : habet v, ttide p 62 ordine B 25. hos : hoc JE
26. qui : om JE (cf codd SvCQ Isid-uulg)
27. uota ? M* probabiles M
VI (Dionysii II)
propter ampliorem cautelam uel can xxm propter quorundam ignorantiam,
iostatim recipiantur. hoc autem si- militcr et dc clericis et de ccteris laicis obseruare conueniet. perqui- situm est autcm et illud, si possunt etiam laici qui in has necessitatis
25 angustias inciderunt ad clericatus ordinem promoueri. placuit ergo et hos, tamquam qui nihil peccauerint, si et praecedens eorum uita proba- bilis sit, ad hoc officium prouehi.
18. propter : om k* 21. de i° : om y \aj l m s
tr laicis ceteris C 22- conuenit A* (seda 0 7 5 f * \
corr mp) Cr-w conueniat /* m (et ut uid k*) w
23. est: om k et: om y illud: hoc /
possint k 24. in has : et in / ne-
cessitatem a* necessitates A a2/3 6" £ Cr-w*
25. angustias : angustiis /; om 6* in-
ciderint 8* 26. promoueri : perueni(re)
ut uid y* ergo : om ( 27. qui :
que /3* peccauerunt a S* ( 29.
ad hoo : adhuc A* aj* 5* ad hunc A2
18. cautellam A* ao. reciantur k* 21. a /
de 2°: dy* 22. perqaesitum A* 24.
necessitates A j! j3 5 ( Cr-w* 25. incederunt
A Cr-w* clericatos A 28. praecidens A*
Cr-w* precedens / procaedens *
64
CONCILIVM ANCYRITANVM
III (Isidori antiqua)
XXIII [1111]
De his qui sacrificare coacti sunt, sed etiam de his qui in templis idolorum cenauerunt : si qui eorum cum habitu cultiore ad templa per-
5 ducti sunt adque ibi praetiosiore adhuc ueste mutata indififerenter cenae participes facti sunt, placuit eos inter audientes uno anno con- stitui, triennio uero submittere se
10 paenitentiae, ita ut per biennium
f a \Y xxiii : xxn f iiii A W 2. etiam : et A qui : om A* (corr m />) in templum A
4. cultiore : culturae A 5. psciosiore
ut uidW* 6. mutata A : mutati f W
8. constitui, triennio uero f W : consti- tutos triennio (om uero) A 9. tr se
submittere A 10. bienniw in ras f
f A xxiii [1111] 3. caenauerunt f 5. atque f 7. caenae f 8. andientes A 10. paenetentae A* paenetentiae A2 11. oratione A
1 1 1 Eiusdem epitome Ferrandi uide p 58 supra
IV (Isidori uulgata)
IIII
De his qui sacrificare coacti sunt sed etiam de his qui in templis idolorum cenauerunt : si quis eorum cum habitu cultiore ad templa per-
5 ducti sunt adque ibi praetiosiore adhuc ueste mutata cenae participes facti sunt idolorum, indifferenter sumentes omnia quae fuerant ad- posita, placuit eos inter audientes
iouno anno constitui, tribus autem aliis annis agere paenitentiam, sed ex ipso triennio per biennium
IIII : v C Q Canones im v vi omiitit 0 V F/E
Tit prae7n De his qui in templis idolorum S P X Y Z « caenauerunt de quibus supra Sp r: ^. C~r
1. De . . . cenauerunt : om per homoeotel post titulum F v hiis Y qui :
quibus E 2. etiam : + etS hiis Y
3. cenauerunt : canauerunt S ( - Y) man- ducauerunt Y quis EFSvC: qui V Q Sp-ed 4. habita cultior u (v* ?) habitu
cultiorw culturae E 5.ibi:<?wVF praetiosiore adhuc scripsi cum Sp-ed : praetiorem adhuc V praeciosiorem adhuc F preciosior adhuc E adhuc praetiosae se S P Z u adhuc praeciose sese X (delet sese X2) adhuc praetiosa se w adhuc prae- tiosae Y v adhuc praetiosa C ad hoc prae- tiosa Q 6. ueste mutata : uestem
mutatam F uestem mutata uestimenta A ueste immutata etiam urg-cd 7.
indifferentes V indiffidenter K* 8.
fuerunt PvA** fuerint ? w1 9. eos :
om Sp auditores F 10. uno : praem in C Q tribus usque adfinetn canonis : haec uerba inuenies in cod B interpreta- tionis Dionysii (p 65 col a), nisi quod pro per biennium lcgitur post biennium 11. penitentia u 12. ex : de F per
biennium : per biennio F per uiennio V
iii I 3. idulorum Y ccnaberunt V 4. habito T V C K C perducta E* 5. atque C adquae S S X Y Z
praecios. X F/E 6. caene K cene S
caenae X Y particcps F particeps/ 7.
idulorum Y indimrenter K2 indcfferenter
Y indiferenter F inde ferent / indefeferenter T* 10. constituit u 1 1. poenitentiam Y
CANONES
65
V (Dionysii I)
IIII De his qui diuersis causis pagani ritus aliquid peregerunt.
De his qui sacrificare coacti sunt. insuper et ubi fuerunt idola caena- uerunt : quicumque eorum cum habitu cultiore ad tcmpla pcrducti
5 sunt et practiosioribus usi sunt ues- timentis et praeparatae caenae in- differenter participes extiterunt, placuit eos intcr audicntes uno anno constitui, subcumbere uero
10 tribus annis, in oratione autem com- municare biennio, et tunc demum
MUl B IIII Tit De his qui ob diuersas causas ritus gentilium perpetrarunt (uide p 37) B : otn JE qui diuersis : quiduersis M* quid ueris ut uid M2 qui diuersis M3 3. qui-
cumque: + igitur B eorum : om AL
cum habitu . . . perducti sunt: cum du- cerentur laetiore habiti fuerunt B, cf Dion 1 1 4. cultiore . . . perducti : culti
(cet om per homoeoteleuton ?) JE 5. tr
uestimentis praetiosioribus usi sunt ( = Dion II) B 9. constitui: + aliter
tribus autem aliis annis agere paeniten- tiam, sed ex ipso triennio post biennium tantummodo rationi communicare, tertio autem anno reconciliari sacramentis (uide Isid-uulgatatn ppdi, 66, secundum coddCK) B ; scilicet e glossemate prius ad marginem archetypi cum uoce aliter textui opposito
M M nii 4. culciore M
M caene /E
6. praeparate 9. succumbere M
IV Isidori epitome Hispana
II Qui inuitus sacrificauerit uel in templo manducauerit aut uestem mutauerit, tres annos penitentiam agant.
U Z h II 1. inuidus U* inuiti h sacrificauerint Z h 2. manducauerint Z h ueste U 3. mutauerunt U mutauerint h III anfi h paenitentiam Z II K
VI (Dionysii II)
XXIIII [ini] De his qui diucrsis causis
gentilitatis ritus aliquid peregerunt. li/^51 * A
rDe his qui sacrificare coacti sunt, insupcrct caenaueruntin idolio: qui- cumque eorum cum ducerentur lae- tiore habitu fuerunt et uestinrPentis S/°l bl b A
5 praetiosioribus usi sunt ct praepara- tae caenae indifferentcr participes extiterunt, placuitcosinteraudientes uno anno constitui,subcumbere uero tribus annis, in oratione autem
10 communicare biennio, et tunc ad
xxiiii j : iiii codd cett causis : causis Kaj lm s
ex y ; om 8* ritu Cr aliquod £* J 5 ^ " k