This is a digital copy of a book that was preserved for generations on library shelves before it was carefully scanned by Google as part of a project to make the world's books discoverable online.
It has survived long enough for the copyright to expire and the book to enter the public domain. A public domain book is one that was never subject to copyright or whose legal copyright term has expired. Whether a book is in the public domain may vary country to country. Public domain books are our gateways to the past, representing a wealth of history, culture and knowledge that's often difficult to discover.
Marks, notations and other marginalia present in the original volume will appear in this file - a reminder of this book's long journey from the publisher to a library and finally to you.
Usage guidelines
Google is proud to partner with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to the public and we are merely their custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing this resource, we have taken steps to prevent abuse by commercial parties, including placing technical restrictions on automated querying.
We also ask that you:
+ Make non-commercial use ofthefiles We designed Google Book Search for use by individuals, and we request that you use these files for personal, non-commercial purposes.
+ Refrainfrom automated querying Do not send automated queries of any sort to Google's system: If you are conducting research on machine translation, optical character recognition or other areas where access to a large amount of text is helpful, please contact us. We encourage the use of public domain materials for these purposes and may be able to help.
+ Maintain attribution The Google "watermark" you see on each file is essential for informing people about this project and helping them find additional materials through Google Book Search. Please do not remove it.
+ Keep it legal Whatever your use, remember that you are responsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just because we believe a book is in the public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other countries. Whether a book is still in copyright varies from country to country, and we can't offer guidance on whether any specific use of any specific book is allowed. Please do not assume that a book's appearance in Google Book Search means it can be used in any manner anywhere in the world. Copyright infringement liability can be quite severe.
About Google Book Search
Google's mission is to organize the world's information and to make it universally accessible and useful. Google Book Search helps readers discover the world's books while helping authors and publishers reach new audiences. You can search through the full text of this book on the web
at|http : //books . qooqle . com/
#
C 550J
HARVARD COLLEGE LIBRARY
FBOM THB BBQUBST OF
JAMES WALKER
(CkisoflSU) PnMideni ofHarvard CoUege
TivSmmtm hetm^ giy to wort» fai tU lamiectaJ •BdllanlSeiMMM**
PATROLOGIiE
CURSUS GOMPLETUS
SITB
BIBLIOTHBGA UNIVBRSALIS, INTB6RA, nNIFORMIS, COHMODA, OBGONOMIGA.
OMMM S8. PATRH , DtCTORH SCRIPTORHQUE EIKIESIASTIIIORIM
qui ab mvo apostolico ad usque innocentii ih tempor a
floruerunt;
REGUSIO CHRONOLOGICA OMNIUM QUJE
EXSTITERE MONUMENTORUM CATHOLICiE TRADITI0NI8 PER DUODBCIM
PRIORA ECCLESIiE SiECULA ,
mVfk BDITIONKS ACCDRATISSIMAS, INTBR SE CDMQUE NONNULLIS C0DICIBD8 MAND8CBIPT18 C0LLATA8, PEBQDAM
DILI6BNTEB CA8TICATA ;
DIB8EBTATI0NIBD8, C0MMENTAB1I8 LECTIONIBDSQDB VABIANTIBDS CONTINBNTEB ILLDSTAATA ; OMinBUS 0PBB1BD8 POST AHPLI8SIMA8 EDITIONES QDiE TBIBD8 NOVtSSlMlS SiECDLIS DEBENTDB ABSOI.DTAS
DETECTI8, ADCTA, INDICIBD8 PABT1CDLAB1BD8 ANALTTIC18, 8INGDL08 8IVE T0H08, 81VB ADCT0BB8 ALICDJqS MOMBNTI
8DB8EQDENTIBD8, DONATA ;
CAP1TULI6 INTRA IP8DH TBITOM BITB DI8P08ITI8, NECNON ET TITDL18 SINGDLABDH PAGINABDM MAB61NBM SDPEBIOHBM DI8T1NGDBNT1BD8 8UBJECTAHQDE MATBRIAH SIGNIFICANTIBDS, ADOBNATA ;
0PBRIBU8 CUM DUB118 TUM AP0CBTPHI8, ALIQUA VBRO AUCTOBITATS IN OBDINE AD TBADITIONBM
BCCLE8IA8TICAM POLLENTIBUS, AMPLIFICATA ;
DU0BU8 INDIG1BD8 6ENBBALIBU8 LOCUPLBTATA : ALTEBO SCILICET RERUM, QUO CONSULTO, QDIDQDID
DND8QD1SQDB PATBDM IN QDODLIBET THEMA SCRIPSEBIT DNO INTDITD CONSPICIATDR; ALTEBO
SCRIPTURiE SACRifi , ex qdo lectori cohpbrire sit obvidm qdinam patbbs bt in
QUIBU8 OPBBUM SDORDf LOCI8 8INGDL08 SINGDLORDM LIBROBDM 8CR1PTDRA TEXTD8 COMHENTATl SINT.
BDITIOACCDBATI88lMA,CiETEBI8QDB OMNlBDS FACILB ANTEPONENDA, 81 PBBPBNDANTDB ! CHABACTERDM NITIDITAS,
CHARTiB QDAL1TA8, INTEGRITAS TEXTDS, PERFECTIO CORBECTIONIS, OPERDM RECDSORDM TDM VARIETA^
TUM NDMEBD8, FORMA VOLDMINUM PERQDAM COMMODA SIBIQUB IN TOTO OPERIS DECDBSU G0N8TANTRB
8IMILIS, PBETII BXIGUITAS, PBiBSEBTIMQDB ISTA COLLECTIO, DNA, HBTHODICA ET CHBONOLOGICA,
8BXCBNT0BDH FBAGMENTOBDH 0PD8CDL0BDMQDE HACTENDS HIC ILLIC SPABSORDM , PRIHDM
ADTEM IN NOSTRA BIBLIOTHECA, EX 0PEBI6DS AD OMNKS iGTATES , LOCOS, LINGDAS
PORMASQDB PBBTINENTIBDS, COA»DNATOBDM.
SERIES PRIMA,
m OUA PRODEUNT PATRES, DOGTORES SCRIPTORÂŁSQUK ÂŁGCLÂŁSliB LATIN/B A TERTULLIANO AD GRÂŁGORIUM MAGNUM.
ACGURANTB J.-P. HI6NE, ^1XX$imm ^OWpUtOVIXm IN SINGULOS 8GIENTIiÂŁ
EGCLESIASTICA RAHOS EDITORE.
PATROLOGUB TOIMUS XXVI*
S. HIBRONTMI Tonns sbptImus.
o
PARISIIS, VENIT APUD EDITORBM,
iN V/A DiCTA D^AMBOISE, PRfeS LA BABRltlRC D*ENFEti,
OD PETIT-MONTROUGE.
im
CSSOy \
\-
'\
CH. 14., /S/k)
S. EUSEBII
HIERONYMI
STRIDONENSIS PRESBYTERI
OPERA OMNIA,
FOST MONAGHORUM ORDINIS S. BENEDIGTI E CONOREOATIONE 8. MAURI
SBD POTISSIMUM JOANNIS JHK^^RTI^LMTtfil HCJUS ORDINIS REGENSIONEM,
DBNUO AD MANUSGR1PT0S ROMANOS9 AMBROSIANOS 9 yEROMBNSBS ET MULTOS ALIOS ,
NEG NON AD OMNES EDITIONES GALLIGANAS ET EXTERAS GiSTIOATA ,
PLURIMIS ANTEA OMNINO 1NEDITIS MONUMENTIS,
AL11SQUE S. DOGTORIS LUGUBRATIONIBUS SEORSIM TANTUM YULGATIS AUGTA ,
INNUMERIS NOTlSy OBSERYATIONIBUS 9 GORREGTIONIBUS ILLUSTRATA9
STUDIO ET LABORE
VALLARSII ET MAFFASII
VERON^ PRESBYTERORDM, OPERAM NAVANTIBUS ALIIS IN EADEM GIYITATE LITTERATIS YIRIS. EDITIO PARISIORDM NOVISSIMA
BX SECCNDA AB IPSI8 VERONEN8IB0S EDITORIBOS CURI8 P08TERIORIBD8 ITA RECOfiNITA ,
ATQOE EX RECiEiNTIUS DETECiTIS SIC DITATA
OT PRiBSENS EDITIO, AHPLITODINB 80LA, CfTBRIS 01II88IS BHENDATIONIBOS,
PRACEDENTES OMNES BOITIONES, ETIAH BENEDICTINAS ,
tertia parte seu triente materialiter superet,
fcCCURANTE ET AD ULTIMUU RECOGNOSCENTE J. P. MIGNE , CVRSVUM COMPLE- TORVM IN SINGULOS SCiENTIyE EGCLESIASTICiE RAMOS EDITORB.
TOMUS SEPTIMUS.
»0^
YENIT APUD EDITOREM,
IH VI A DICTA D*AMBOiSE, PRtlS LA BARRlfeRB D*ENFER,
«0 PETIT4I0NTR0UGE.
im.
ELENCHUS OPERUM
QU^ IN aOC VOLtJMlNE CONtlNfiNTUR.
^IOI^
Commeataria in Evadgelium S. Mattbtti. Col. 15
Translatio Homiliarum Origenis in Evangelium Lucoe. 219
CommAniaria in Epistolam ad Galatas. 307
Commenlaria in Episiolam ad Ephesios. 439
Commentaria in Epistolam ad Titum. 555
Commeotaria in Epistolam ad Pbilemonem. 599
Commentaria in libram Job. 619
Breyiarium in Psalmos. 821
Coll. V&l et k^U in titnlo superiori : Cap. tt; lege : Cap. I. — Col. 553, titulum superiorem lege sic : Commntariarum in epiitolam ad Mphaios lib. tll, Cap. VI.
Imprimerie de VRATn di Sobct et O*, rae de S^vres» 57, 1 Paris.
PR.EFATIO.
Ad eam jam deyenimus editionis nostr» partem, qaa Hieronymianaram Scriptlonnm absolTitar genas illud, quod est quidem pro diyinarom , qaas tractat , Litterarum aamma dignitate ciBlerift prcstantius omnibus : pro Aactoris aatem incredibili eruditione ita excel- lit, Qt si post boc ferme biennium, ex qno ejas me totum deyovi studio, palam profiteri quod sentio licet » aut me snscepti in bis exornandis Commentariis negotii amor rallit, aut nemo amquam post homlnes natos, nec sacraram arcana rcram altius invesligavit, ncc iQCulentius, e% tota antiquitatis mcmoria, alque omni disciplinaram genere exposuit. Quod siVeleris Instrumenti, qun hactenus superioribus tomis recensuimus interpretamenta , tantam ejas provinci» gloriam sustinuerunt : qu» Novi nunc exhibemus, nullis non nu- meris absoluta , prater eam iaudem, id ferme eliam peculiare habent, quod paacis anum- quodquc opus , non jam dico mensibus, sed diebus fuerit absolutum , hicque intoger tomas , si rationem una ineas, vix qualuor, aut quinque men^ium labore constiterit. Tantum illo doctrinarum scatebat animus , et ^x^ viapff^ioMcot, Xoyuv. Qua quidem in re miraculi mihi iDsUr est, qaando ipse de se fatelur in Prologo altcrius libri in Epistolam ad Ephesiosy interdum ptr ringuloi dies usque ad numerum mille versuum pervenire : cum tanta dictandi alacritate, cui vix pares scribendo fuerint amanuenses, tantam et elocutionis castitatem, et sententiarum copiam »que atque delectum jungere potuisse.
Qass hic itaque tomus complectitur sancti Patris opera , etsi non omnes , nobilissimas
tamen Novi Testamenti partes edisserunl : Mattboi scilicet Evangelium; tam selecta qu®-
dam Lac» capita, triginta novem Homiliis ex Origenis Gr»co Latine redditis; quatuor
deniquePaali Epistolas, ad Galalas et Ephesios, Titum et Philemonem. Atque ut de singulis,
qns priedocere lectorem decet , exponam, et prncipue scriptionis lempus : Commentariorum
inMatth»um, qui ex Scripturarum ordine priml occurrunt, quatuor libros S. Pater, cui:
subito ex Oriente Romam navigataros Cremonensis Eusebias hanc sibi qaasi sitarciam dari
peliisset, yix qoindecim dierum spatio, imminente jam Pascha, profudit, cum a trium
mensium ssgrotalione vixdam convalescere inciperet. Ex his facti circumstantiis, quas
ipsemet in prioris prologo libri Auclor notat, manifesto licet colligere, ad quem annum,
sive anni perexiguam partem elucubratio ista pertineat. Ea quippe trium mensium legro-
tatio, qu» sub Quadragesimie diebus illum atcamqae respirare permisit, plane eadem cst
atque illa , quam in epistola in nostra recensione 71, ad Lociniam notat : Ego longo tentus
ineommodOf vix in diebus Quadragesima respirare cmpi : et multo luculentius in 73, ad Evan-
gelum : Post longam cegrotationem , vix in Quadragesima diebus febri carerepotuif et cum
alteri me operi prcepararem^ paucos dies^ qui supererant , in lUatthan Expositione consumpsi.
Certis autem argumentis ex Hieronymianarum maxime rerum serie ostendimus in Chro-
nologicis Notis ad eas epistolas , tres illos menses ab anni trecentesimi nonagesimi octavi
primiSyat itadicam, calendis, uisi st mavis a soperioris Decembri, esse supputandos : ut sil
adeo ejus anni Martio mensi ascrlbenda temporis epocha, cum et recrealus paulisper cst
S. Pater ab »gra valetudine, et omissa studia hisce dictandis in Matihaeam Commentariis
nimia ayiditate repetivit. Pascha , quod jam imminere sibi dixit, eo anno Aprilis decima
octava die contigit. Id porro ipsum cx Eusebii in Italiam adyentu constiluas : que;n Romffi
fuisse hoc ipso anno posl medium, testatur Hieronymus epistola in nostra recensione Tk^^
adRofinum, non illum Aquileiensem, scd qui Romanus presbyler vulgo audit : ubi , Gaudeo ,
inquit, super testimonio erga me sanctitatis luop, et amore sancti Presbyteri Eusebii : nec
dubito quin me publice proedicetis. Sed ct liquido constabit ex ipsiusmet Aquileiensis pro-
fecta Romam: libro enim tertio Apologi» contra eumdem num. 2&, post annum exquo
Rufinus istbuc peryenerat, adyenisse Eusebius asseritur : Pau/intant4« et Eusebius po&t
annum vestrce navigalionis profecli sunt. Ruflnum yero jama superiore anno 397 post re-
ditame Paliestina, sub Siricio moralum Romse essc, nihil est dubium, totaque gestorutu
ejus historia persuadet. Non est adeo cur aliquero moveat locus ille in caput ii Malthsei, ubi
se ait S. Pater Oseam prophctam ex Hebrieo nuper edidisse, cum ante ferme sex annos opus
Patrol. XXVI. 1
li ritfiFATIO. 12
illud abflolatum jam constet ralione hac nostray quam ex ipsiusmet tesiimonio in Catalogo inimus. Vox enim est ilia , nupeTf tam apud Hieronymum, aliosque cjus setalis Scriplores, indefiniii , vagique temporis, ut certum aliquod ex ea spalium, respectumque ilium, quem Auctor in scribendo liabuii, decornere omnino non liceat. Ambigu» ejus signiOcalionis exemplum ex biscemet in lIailh»um«CommeBlariiSy lectoris sane dignum obseryatione pro- ponam. Ad capiiis xii versicoluui decimum tertium, $% ait 8. Doeiqr, Bvangflliam Natare-» norum, Nuper m Crro^cum 49 Bebraa 9ermon$ irafutulme. Ut minimuoi liic pntts, sextum ab hoc annum designarl oecesse si4 : siqMidcm eam ipsam interpretatioaem ex Hebrso memoratin VirorQmlUustriumGatalogo c« 3» quem anno nonagesimo seeundo supfa trecen^ tesimum, nemine dirfiical*, adornavit. Verum quid, cum etiam illo Galalogi capiie hoc iVuptr adverbio uiatur ad aul&temptis transtationis significandum ? Kvanffeliumf inqait, quod appeUatur seeundumHekrceoe^ a menuper in Grwcum Latinumque sermonem translatum est. Quemadmodumsupra« hic quoque si anAOs denolari velisi jam non sex annos, sed duodecim priori ioeo suppalabis s atque adeo quocumque te modo torqoeasi ouroquam eo deveniesy ul oertam ab aa nota iempoiris inire ralionem possis. His igitor pratermlssis, que piane itnaserito cl. TilievootiUHi inoyeret nuoc obiter praslal, auetorens />u«erla/ianii de Funiamentis Christianm Religionii^ t^.^feUe^e, qui Hieronymum arbitratus esl in ea Foisse 8enteiilia« ut docerel ^ e« apuc^jpho Jeremils libro, qoem iili Naaareoto aect» Hebraus obtolit 9 Mailh»i eap. xxvii ▼ersem nanum de Iriginta argenteisi qood preliom tah appre- iiaii, laudari. Neqoit enint ea nlea^ Hieronjmi fuii, qui le Iradit ?idisse qoidem eom llbrom Jeremiffi falsoascriptum, inqooTerba qu» Malih»us laodal, ad litteram inveniebanfur; sed ad ejua seotentiam quod altinet, tantUm abesl, ttt ab ille putarit Apocrypho aceepta, ut magrs d prophela ■acharia detomi cottieodat. Legi , inquii » nuper t» quodam Bekraieo volumine^ quod Naxannm oetkB fnilii Hebraeue obtulit ^ Jeremiw AMGnnHOif, in quo hdsc (Bt acceperuot triginla argeoteosi pi%liuai appretiati « quem appretiaveront a filils Israel» ete*) ad verbum seriptk reperi. Sed tamen miki vi6e$ur magis de Zaeharia sumptum testimonium : EsangeUstarum et Aposiolorum moremUgato^ qui verborum ordine prm$ermisso^ sensue tan-- tum de Yeteri Testamento proferunt im eoetmplum. Ita plaoe et Origenes sebsit : nec ferme dubito^ qorn ab ilk>, oi pleraqaealta hojos Gommentarii, S. Pater delibarlt.Kquidem cum illum recogneseeremd^, non mlnus motlam in emendando ornandoqoe Hierodymt texlo , quam in Orlgenianis lactnif^, quas ille in soa translutit, internoscendis exhibendisque Indnstriam posoinius.
Sobjungimus ad Seriptdrarnm seriem flPonitfias triginta novem in Lucam, quas de Grceco dudumlaudaliOrigenis in Latlnum HtefonyAius explicant, nosque ejns operum absolo- tissim» CoHeClloni none prhnom junximns, ex Genebrardi editione huc aicitas, et plurium sane locorum fnstaarafione illustriofel. AdOrsecum ^arom excraptar quod alUnet, jamdio olim injuria temporum ihtercidisse ^ credrtum est, cum recens illud repertum magna saltem ex parte a nopero Origenianofum Operuiii editore innodimus. HomiliiB autom fllse, quife et diebus Dominieis dittee pr»notantur, et Iffsus juvcnilis etatis a nostro hnbenlor Inter- prete, tametsr onios Adamanlii, non unius tamen sunt ejusdemqoc feturse. Po^leriores nempe sex, qua^cfiepiam Loc» expnsiftouem oon contlnuant, ncc p^ioribus triglnta trlbtts, qu» rcctum ordfnem tenent, recla snccedunf , ex alia Homiliarum strue Tidentur etccrptoe. Cl. quoque Ituetfus molto ampHorem harum exstitisse congeriem el eo pi^obat, qood tomd
XIII , in Joannem Aoclor declarat , t» ntpi tSv jxarov irpo^iru^ txsc^ «? rns xata Aouxav ofiikia^ : quds
ad centum 6tium parabolam spectant, se in Homiliis in Lucam edisseruisse. Cum enim In triginta novem his, qoae supersunt onice, nihil tale invcnias,par omnino est credere alias, qus eetatem non tu!erint , ct fn quibus locus ille Evangellcus explicaretur, fuisse olim ab Auctore conscriptas. Qudd porro ad earum fnterpretem Latinum spectat, ejusque interpre- iationis rationem, haud scio num calumniose Kuflnus an vere S. Doctoris fidem in tis con- yerlcndis requirat, objiciatque molla ab eo vel addiia fuisse pro lubitu, vol sublracta. Ejud haec vcrba sunt Inveclivarum libro sccondo n. 26 : Secutns sum quod te videram in Homiliis secundum Lucce Evangelium f^cisse, ul ubi de Filio Dei in Grceco non recte inveneras, prmter" ieris, in illo loco itbi dicil .* Mngnificat anima mea Dominuni : et exsultavit spiritus meus in Peo salutari meo. Noidquia de anima , sict^i ilia ^ quce solent diei, non prceterieris : sed ets
13 ' PRifiFATIO- 14
adhuCf etiam ex te additis^ quihusdam asserlionibus^ lucidius scripsnis^ ut tn illo loco : Ecce ul facta e$i vox salulatioiiis tuce in nurihus mcis, eisultavit iufaus in ulero meo : ubi^ dicis^ juod non erat hoc principium subslaniice ejus, de tuo addidisti, alque naturw. E( paalo poAl t De fide a^tenif id est^ de lYinitate cum in aliquantis locis aliter invenisses, yuce tibi vi$m sunt^ prcetermisisti. Equidcm nobh t qaod Grscus desit archclypus^ haud est expeditiim rem penilius agnoscere recteque, et ordine judicare: maxime vero cum nihil, quod peculiarem hanc objeclionem spectat, sanclus ipse Paler lemulo obtreclauli reposueriC. Nihilo secius quod aity supposuisse Hieronyaium nonnuUa I ubi de Joannis in Matris utero exsilientia anima sermo fuit, ftiod non erat hoc principium substantice ejus ^ ci de sno adA\iis%t atque naturcef aut hec bominis plusquam Valiniana exercentis odia, calumnia est, aal quod suspicari malim , ab Hieronymiano exemplari sublata sunl postmoduiti verba illa , teu puiius tota pericopa c nulla enim est ejus rei vola aut vesligium ia lotis quinqoe homiliis a septima ad duodecimam, in quibus aut ex proposito Evangelii textu poterati aat pro re nala ejas" modi sermo incidisse. Et lamen ita sibi universa orationis series eohleret^ ut ipse OrifeiieS| nedum ejus interpres ab ea se disputalioue cohibuisse videatur. S^d neque in cseteris, ubi peregrinis in locis Praicursoris ille sailus laudatur, invcnire est eaiti sententiam : tit landem subdubitaril Tilleqdontius, nom h» ipsee sint, quas Hioronymus vertit , Rufinus safgillat , HomilifiB Origenis in Lucam. Veruui nuUa ejus dubllationis est ratio, conseatientibus in ejos interpretationis germanitalem reliquis omnibus cam facii adjunctis ^ lom Veterum raonimentis ac testimoniis. Jam vero tempus, qao versionem hanc saam adornavit B. Pater, inannum octogesimum nonum supra trccenlesimum , verius qudm ul vulgo oblinet, in superioremy conjecerim. Hunc nempe videtur ipse indicare inCalalogo, ubl siatim a Dtdymi libro de Spiritu sancto, quem pariter Latine rcddidisse hoc aano, consUtuimusy versionem banc Homiliarom memoral. Id ipsum innuitet prttcedenliuBi proiime Operum series, ei prscipoe de Locis, ei de Hebraicis Nominibus librii quos ad superiorem dSSdiximus perti'^ nere. Demum quod ipsemel in prologo hujusce iiUerpretalionis iestatar, Frceiermisisse pau^ hUum Hebrmicarum Queestionum Hbros^ ut ud arbitrium Paulce et Eusiochii lucrativis operU htectqualiucumquesuntf nonsuat sed cdiena dictaret. Quo quidem Jn loco falliiur TillC'» monlius splandide, eimi bac ipsa de causa indiligentise in suis recensendis ad ffitatis prsero- gaiivam scriptis , Hi^ronymun aecusal , quod pluribus interjcctis post Qu£eslioncs Hebraicas in Genesin libris, hasce demum Homilias non suo loco supputel. At cura ait Hieronymus, Quffistiones Hcbraicas se paululum intermisissc, ut hisce inlerpretaadis ex Adamantio vacaret: jam non, ut falso Tillemontius putat, Qusesliones Hebraicas in Genesin dixit» qnas pridem vulgaverat, sed a7r>&i,-, Qucestionum Jlebraicarum libros , puta in reliquam Scriptoram, quodopusdiu pr»manibus habuit, et longa) morce tcedio fortasse etiam re- spuit. Hoc vero ittittmadV^rtisse Till&mDntium necesse erat, ne quod facere amat, diligentis* simum scriptorem immerilo redergueret incurise.
Gradum hinc facimus ad Commentarios in qualuor Pauli Epistolas , in qoas scripsit unico S. Pater, recognoscendas. Aberrabant scilicetlBi vcro longissime, qui totum fuisse abs Hie- ronymo Apostolom Commenlariis illustratum, jam inde a Cassiodorii setate arbiirati sunt : unde hic dio multumquc in reliquis perquiiendis frustra desudavit. Imposoit, opinor, sto- diosis virrs iocus ille prologi alterios libri in Eplst. ad Ephesios, ubi absolnte ait S. Doctoi*, Pauli Epistolas conamur exponere : ac de universis dictum acceperunl, quod illc de his modo quas habcbat pr» manibus, dixil. Accesserit ad fraudem faciendam falso in antiquis libris Hieronymo ascriptus Commcn/ariM^tn omnes Pduli Epistolas, iila qu« estad Hebrajosexccpta : quod iamen Opos tantum abest ut Hieronymi, quin immo sit inrensissimi ejus hostis Pclagii nefarii hseresiarchae, cujus ad declinandam invidjam nominis,Hieronymianum substituerunt librarii, quorom et vendibiliorem esse mercem intereral. Scd jamdudum fraude detectn, in postremom tomom intcr supposititia amandatum est, nosque ibi sno recensebimus loco.His igitur quatuor dontai«it explicandis industriam suam probavil Hieronymus. Ab ea auleni qo» oliimo loco crai ad Philemonem, initium scribcndi fecit, ut morem Paulae et Euslochio gererct : qo», ut ipse tradit primis Commenlarii vcrbis, recusantem se obnixe in Pauii Kpi«^ stolas scriberc, saltem parvam, et quw ut nuniero versuum^ itasensu quoque et ordine videba^ luT extrema^ ^t dissereret^ coegeruni. Brevem libellujp 009, ui par esi credere, luoubratliiib»
1$ S. EUSEBfl HIEftONTMI 16
cula absohit : statimqiie ad eam trdnsiit exponcndam, qu» Oalatis ioscripta est : Pauci ad-' modum^ ait ipsc in prologo, dies sunt^ ex quo Epistolam Pauli ad Philemonem interprelalus, ad Galatas transcenderam. Tribus opus istud libris comprelicndit, in quibus ut sint sane om- nia qu» auctor edisserit, utilia cum primis atque illuslria, insignis ille prnmonstrandus esl locas, ubi ad cap. i» yera. k^ de tht varia significatione et scriptura disputat : quo uno ab enormi luxalione nunc primum a nobis restituto, verus tandem, isque eleganlissimus elucet S. Doctoris scnsus» ejusque sunma HebrsBarum litterarum peritia contra semulorum calum- nias, qu» integris constant libris, asseritur. Rursus posi paucos dies ab eo Commentario ad inscriptamEphesiis Epistolam enatrandamy quemadmodum in priefatione teslatur, se con- tuiit. Hoc autem in opere ila sibi vidctur pcrplacuisse, ut ex eo voluerit aliquando suam fi- dem, qu» fayoris in Origenem notabatur ab «emulis, lestimari. Denique ad Titum quse in- scribitnr, paulo post brevi Gommenlario exposuit. Tcmpus ipse designat ad capitis primi ▼ersum undecimum, ubi se ait : Ante paucos menses Iria volumina in Epistolce ad Galatas explanatione dictasse. Jam vero ex tola Expositionum istarum serie colligimus , ad eumdem omnes annum pertinere, cujus et paucos menses eiplevisse , subducta uniuscujusque ra- ^ione, compertum est. Qui autem his proprie fuerit, ex eo quem in Catalogo obtinent loco, ubi Qu»stionibu8 in Genesim proxime prcponuntur, facile intelligas. Eoquc magis confir- mes testimonio quod habes in cap. v Epist. ad Epbesios, ubi eo ipso tempore Qusestionum Hebraicarum opus moliri se animo profitetur. Si recte igitur constituimus suo loeo, ad an- num 388 Qonstiones Hebraicas in Genesim pertinere istas superiori proxime octogcsimo septimo supra trccentesimum tribuendas, nibil erit dubium.
Tomum explet Appendix, qu» Breviarium in Psalterium (a); atiosque in Psalmos Tracta- tns falso ascriptos Hieronymo conlinet, de qoibus in peculiari iis prsefixa Admonitiohe satis abundeque diximus. Reliquum modo est unum, ut quando non ultima Hieronymiani nomi-« nis laus est : Prineipibus placuisse viris; hanc scias editionem nostram debere plurimum \U lustrissimo noslrse hujus Ecclesise pontifici Jo. Braoadero, qui eam et summa pridem cum benignitate cxcepit, et presidio humanitatis sn» fovit : denique et in prsemii fecit spem erigi. Quod ego non tam eo dico animo, utpublicum favoris ejus monimentom creperen^ nius exstare velim, quam ut litteratus orbis ejus prolixissim» in litteras yoluntati fausla omnia precetur, et majora in dies speret scienti» ac pietatis incrementa.
(a) Iii nostrae editionis appendice primaa obtinet Commentarius in Jobum, qiiem eo loci, propter raliones inexordio ipsius commeniaril expositas, transiulimus. Edit.
S. EUSEBn HIERONTMI
STRIDONENSIS PRESBYTERI
• COMMENTARIORUM
IN EVANGELIUH MATTHiEI
AD EUSEBIUM
V-.:. LIBRI QUATDOR. , ' "^
/ •. . ■•
^toUg^fi.
f-^PIuf^^^^''^^^*^^^^^^'^^®^'^^^''!^^^""'*^^^"' ^^^^^ ^^^^ ordinarenarrationem remffi, quw in nobis
casevangelista iestatur,dicens : QKonfam^ifle/emm»//! complefw sunt^ $icut tradiderunt nobis , ^tit ab initio
« Sex mss. codices liuic recoffnosceiido in Mat- Crucis in Jeriisalem de Urbe. Tres Valicano-Pabiiini
thseum Commentario suppetias tulerunt. Unus prac- niimeris 176, 177 ei 18i prscuotati, c quibus priores
|randi formai probse autem noiae, ex Biblioiheca S. duo velustaie aique emendaiione iDsignes. Ucm aliua
17
COMIiENTARIORUM IN EVANGELIUM MATTHiEl PROLOGUS.
18
ip$i %idermt • Hrmnim^ et mmitraverunt d ; et per- A rum ( Cant. ii , 9 ), quaiuor flmuiQa paradisi iosUr
severanlij usque ad praesens tempus monimeiiia dcciarant, quas a diversis auctoribus edita, diversa- rum b.Treseon fuere principia, utesi illudjuxtab2& gyptiosy et Tlioinam,etMatthiaro, et Barlholomaeum, dttodeeim quoque,3'4 ^P^s^olorucn • ei «^ Basili- dis atque Apellis, ae reliquorum , quos enumerare loogissimnm est : cum hoc tanium in praesentiarum necesse sit dicere, exstittsse quoNdam, qui sinespi* ritu et gratia Dei conail sunt magis ordinare narra- lionem, quam bistori» texere veritatem. Quibus jure potesi illud propbeticum coapiari : Ym qui praphe' tant de corde $uo : qui ambulant pott spiritum $uum , qui dicnnt : hte$ dicit Dominu$; et Dominu$ non mi$it eo$ {Exech. xiiiy 3). De quibus et SalYator in EYan-
eructans (Gen, ii) , quatuor et angulos et annuloa l)nbet[^/. baheiis], pcr quos quasi arca Testamcnti etcustos Legis Domini, lignis^ immobiiibus vebitnr {Exod.ixy,iO$eqq. ).
Primus omnium M:itibieus est Publieanus, eogno- mento Levi, qul Evangeiium in Judsa Hebrso* ser- mone edidit, ob eorum vei maximecausam, qui la Jesum crediderant ex Judasis « el neqnaquam Legis uinbram, succedente Evangelii verilate » aervabani. SecundusMarens, interpres apostoliPetri,elAlexan- drlnae ecclesiae primus episcopus, qui Dominnm qnl- dem Salvatorem ipse non vidil, aed ea quae magisinim audierat praedicantem , juxta fidero magis gestomm narravii quam ordinem. Tertius Lucas medicus, na-
gelio Joannis loquitur : Omne$ qui ante me venernnt B tione Syrus Antiocbensii (cujus laus in Evangelio),
{ure$ fuerunt et latrone$ ( Joan. x, 8). Qui venerunl Don, qni missi sunl. Ipse enim ait : Veniebant^ et ego non mittebam eo$ {Jer. xiv, H; et xxiii , 21). In venieniibtts, prsesumpiio temeritaiis ; in missis, ob- sequium servitutis est. Ecclesia aulem , quae supra peirara Domini voce fundata est , quam inlroduxil rex in cnbiculum suum ( Cant. i et u ), et ad quam per foramen descensionis oecull;e misil manum soam (Coiti. v ), similis damuiae hinnuloque cervo-
Palaiinus snb num. 5 , quero vexaiis lantummodo locis in consilium adhilmimus. Denique unus Yatica- Dus, olim Reginae Suecoruni, num. 40, quem bon» liragis cnm primis experti snmus. « Cod. S. Grucis, et $ermoni$ mim$tri fuerunt,
qui et ipse discipulus apostoii Pauli, in Acbaiae ^ fioeo- tiaeque parlibus volnmen condidii ( II Cor. viii), quae- dam altius repeiens, et ulipsein procemioconOtetur» audita magis, quam visa describens.Ultimus Joannes aposiolus et evangelibta , quem Jesu amavit pluri- mum, qui supra pectus Domini recumbens {Joan, xiii ei XXI ) , purissima docirinarum fluenta potavil , el 5-6 qul solns de cruce meruit audire : Ecce mater tua (Joa».xix,27). Is cum esset InAsia, el jam tnnc
Alexandria eolliganl criidltl viri.
^ In pr«'esiantissiroo codice monasterii nostri S. An- draeo! secus Avenioiiem, Ugru$ mobilibu$ vbhitur : in altero codice monasterii, item nosiri S. Remigii, ita
imus ; lignU impuiribitibu$ vehitur. Quae varia le-
^ Hoc nimirum pseudo-EvangelioEncratitap« Julius q ctio vera esse potuissetproptervectes delignis Setim,
Cassianiis , Valentiniani et Sabelliani pas<iim nsi sont. Qosedam ex eo landat exponitque loca Clemens Aleiandrin.Stroroat. ui. MemoraietOrigenesHoroil. i in Liicam, et Epiphanius H^res. 62, nt recentiores pni*teream. Conferendus tamen est S. Ambrosins Procemio in Lucam, qui et Evangetium juxia Tho- mam roeroorat. Hoc porro ideni videtnr esse, quod Evangelium infantiw Salvatori$ apud alios audit, puta Irenaeom , Epipbanium , Atlianasium , Eusebium , Ghrvsostoroum, Cyrlllum, pluresque alios, exstatque bodienum Arabice; inGraecoauiemfragmentoThomae aposiolo ascribiior. Aliud Evangelium juxta Mat- thiam^ idem Ambrosiiis loco laudato novit, quam-
3aaro ex Origene deliluisse testimonium videri possit. ain el EvanRelium Bartholomtei .iliis Pairibns ine- moralnr, Gelnsio in decreto de Apocryphis libris, el Bedae Commentario .in Lncam. At non temere docli virisuspicantur, illnd pro Bartholomaei habitum Evan
Exod. XXV, 13; nisi versu con&equenii 15 diceretur, Qui semper erunt in ctrcu/ti, nec umquam extrahentur ab &$. Hinc error prinris cxNiicis ms. redargnitur. Vectes itaqiie iinmobiles tigna immofnlia dixil Hiero- nymus. Mart. — ^Trese nosiris mss. mo6i/i6«i,duo im-- putribilibu$ , secnnda mauu pro immobitibu$ , quod probe notalum M»riianaeo est relineri debere ex eo^ quem S. Doclor allndil, versieulo exnd. xxv, 15, de liisce ligiiis, qum $emper erunt in cifeuli$f nee umquam extiaheiitur ab ei$,
« At quae Graece primum ab ipso Malibaeo scrip- tum Evangelium lenet, doctissimomro hominnm sen- lentia veriiali propioret nobis videtur : qusedam adeo iii eam rem argumenla congessimus ad catalogi cap. 5, quae hlc piget recoquere. Contraria; opinionis, quam et Hieroiivmus probat, auctor babetur Papias apud Eusebium Hist. Eccl. ui , 39. Interiro opinari malim, bancex Origene senientiam. nietpleraque
geiio, quod Mattbaei Hebraicum fuisse, a Banholo- ^ alia in Commentnriis, S. Doetorem delihasse. Verba mseo in liidiam delatum« ibique a PanUeno inventum, *^ quidem ~ -. . . .
narranl Eusebius lib. v Hist. c. 10 , et Nicephorus lib. IV, c. 32. Deniqueet Evangelium duodecim Apo- $totorum sa^pe laiidatus Ambrosius , Tbeophylactus atque alii noverunt. |}bi vero ejiis iicruni ineininit noslerHieronymusDialogoS advers. Pehigian.initio, illiid ifisnm, quod vnigo juxta Hebrwo$ dicebaiiir, el quo utebantur lum leinporis Nazareni,ipse $ecundum Apostolo$ voc:it. Recoie qu» in hunc nos locum pri- dero observavimus.
« Landati Origenes atque Ambrosius in Lucam Evangolii Ba»tidi$ roeminere. Eusebiiis iib. iv Hist. e. 7 : Yiginti quatuor libro$ in Evangeiium a Ba$itide comcripto$ ex S. Irenso memorat, qui validiuimaim c4mfulationem iliis opposuit. Denique novil Apelti$ Evangelium Beda sub inilium Comiueniarii inLu&im. Quamqnam non novi ilieaticlor Evangelii, sed vete- ruin germanorum corruptoratque inlerpolator polius vifieauir : idque ex Origenis Episl. ad Charos suos in
pene eadem suni ex Fragmento Tomi primi Commentarior. tn Matihsum, quasbiclibet descri- liere : UpCkw uh yiypamM ro xecra rov Trorf TfXuvQVy xjiTTtpov dc aTrooTOAov *l3}a-oO XpcoTOU MocTdoetov, Ix^- duxora avTO tocc ocno 'loudaco^fioO Trco^TCuo^ao-c, ypofiiMtr o-ev 'E6/9aZxocc aT^vTfray/ACvov. dcvTc/90v di t6 xoTa Map- xov, ucIIcT^oc ^fnynvuxo aOT^iroiiao-avTa, elc. Primum Evanaelium $criptum e$t a Matthaso , pfiu$ quidem PublteanOf po$tea vero apo$tolo Je$u CArtslt, qui Utud Hebraico $ermone coneeriptum Judm$ ad fidem coii- verds publicavit. Secundum fui$$e accepimu$ Evange^ tium Mard^ qui prout Petru$ip$i expo$uerat^ intitterae reiulit , elc.
' Plerique mss. BithynicBque praeferunl. El Hiero- nymian» quidem opinioni de Achaia ei Bceotia malta adversantur Veierum testimonia, et cum priinis Sy- riaca! versionis auctoritas , quae in iEgypio , sive Aiexandride, elucubratum a Luca Evangeliumtraditv
19 S. eUSCRri IIIFIRONTlill so
hsrelicorum semina piillularent, Cerinlhi, Ebionis, A vUrcum et quatuor animalia plena oculis ( Apoe, i?
et capterorum qui neganl Ghrisuim iii carne venissc (qnos et ipsc in eplstola siia nnlichristds vocat |i Joarin. II, 18], et npostolus Paulus rrer]nen(er percutii [Hom, iii; II Cor, v]), coactus estab omni- buspene lunc Asiae episcopis, et multarum Eccle- sinrum legationibus, de diviiutaie Salvaloris altins Beribere, et ad ipsum (ut ita dicam) Dei Ycrbnm, non tam audact, quam felici temeritate pronnnpere. «^ Et £cclesiaslica narrai bistoria, cum a fratribus coge- retor ut scriberet , ita facturum se respondisse , si indicto jejunio in commune omnes Dcutn precaren- tar [AL deprecarentur] : quo expieto , revelatione saluraius, inilludprocemiumocBlovenienseruciavit : in prindpio $rat Vsrbum, et Verbum erat apud Deum,
el V ), dicens : Animal primum $\mHe Uoni, et sectin- dum sfmile viiulo, et tertium simite liotmnl^et quartum simite aquUm volanti. Et post paululum : Plena erant^ inqnit, oculis, et requiem non habebant die ac nocte ^ dicentia : Sanetus , Snnclus , Sanctut Dominus Deui omnipotenM , qui erat , et qui est , et qui venturus est (Apoe. IV, 7, 8). Quibus cunctis pcrspicue ostendi- tnr, qnaiuor lantum Evangelia debere suscipt , et ^ omnes apocryphorum nscnias mortuis inagis haereti- cis , quam Ecciesiasticis vivis canendas. Saiisque miror, < Eiisebi dilectissime, cur Romnm subito na- vigalurus , hanc libi a me quasi ' silarciam dari vo- lueris, ulMatihccnm breviter exponens, verbisstrin» gerem, senslbus dilatarem. Si meminiases responsio-
el Deu9 erat Verbum : koc erat in prhteiph apud Detm B nis mea> , ntimquam in paucis diebus rem annoruin
{Joan, I). Haec igiiur quatuor Evnngelia mnlto ante praedicia, Ezeclirclis qnoqiie votnmcn probat, iM qno prima vrsio ita conlexitur : Ei in medio sieut simiti- tudo qtiatnor animatium : etvultut eonm facies kominis, et faeies leonis, et facies tituli, et faries aquHw (Ezecfi. 1 ,5 et 10 ). Prlma hominis faciesMatiha^um stgnific.-it, qui qussi de homine exorsus est scnbere : Liber ge^ neraHonis Jesu Christi y /l/tt David , fitii Abranam ( Mattk, I ). Secunda Marcum , in qtio [At- q\u ] vox leonis in ereroo rugieatis auditur : Vox ctamantis in desirto[M, eremo], parate viam Domini, rectas faciie semiias ejus {Hfirc, i, 3). Teriia vituli» quae evange- lisian^ Lucam a Zacbaria sacer^otesumpsiase iuitium prsfigurat. Qoarta Joannein evangelistam , qtii as<
pctercs. Primnm enim dirflcile est omnes legere qui in Evangelia 7-8 scripseruni. Deinde multo difQci- lius, adhibito Judicio, qnx opiima sunt reciperc. ^Lcgisse mc fateor nnte annos plurimos inMatthxum Origenis viginti r|uinqiie volurnina , et toildem ejus Hnmilias, commaiicunique interpretniionlsgenus: et Theoplii!! Antiochen.i! urbis epi^^copi Commeniarios : Ifippoiyti qiioque martyris, et Theodori lleracleotae, Aporttnarisqiie Lnodiccni, ac Didymi Alexandrini ; et Latinorum, Hilarit, Vietoriui, f Porlunaiiani Opns- cula, e quibns eiianisi parva carperem, dignum ali- quid memorii scriberetur. AUuin du^^bus iiebdomao dihus, tmminentejam Pasciia, et spiraniibus ventis, dicftre ine cogis : ulquando notarii excipiant, quando
sumptis pennis aquiiie , et ad aliiora festinaiis , de C scribanturschedul», quando emendeptur, qqo ^patic^
dtgeraninr ad purum, s maxime cum scias me ita tri- bus mensibus languissf", utvix nunc ingredi inripiam; nec possim luboris magnitudinem brevitate temporis compensare. Igiiur , omissa aucioritaie Veterutt , qiios nee legendi , nec seqitendi mihi facultna data en, historicam inlerpretationein,quomprgpcipucpo- atulasti, digessi brcYiter ; et interdmn spiritnali^ iu* lelligentiae i)ores mlscm , perfectom opot reservans in posterum. Si autem mihi ^ viia longior fuerit, au( tu in redeundo lua prooni^a (^ompleveri^, tueo nitar
nos:epiusprocani8trosumitur,quoeduliacontinentur.
« Dito mss., Legi, fateor;ei inox, >t(/afnirn(ii nomen pro Origenis; demnin, eommaticum quoque pro com- maticumque pra^ferunt.
f lii altis inss. Fortunatus nppellatnr, de quo Lib. de Viris Illustribus cap. 97. Mox pro carperem, quod ' nostri inss. suhsiituunt, lectnm aniea caperem.
e Saiis commoda duoPalatiiii mss. addnni, mtnfm^ atteudas. C:i'lernm buc sunt oinnino referenda, quas de agra valetudine, deque ipso MatthaeiCommenta- rro pnrin bis ipse mcmorat Hierotrymtis in iine Kpist. 75 ad Evangelnm : Ego, ait , posl tcmjam cegrotatio-^ neni vix in Quadrageslma diebus febri carere potui : et cnm atieri me operi mcepararem, paucos diesqui «u- pererant, in Matthcei expositione consnmpsi : (anlaque avidilate studia omissa repetivi , tf( quod cxerciiaiioni liftyuiv profnit^ nocueril corporis valetudini.
^ Pencs Victorium , Viia targior, itl csl, qooe nori :pgra suhiiHh! laborei valctinlliie: plaoelrpie adeo ma- grs h:rc lectio. Nirnirirni ineronvnius viginli plus niinus auhos nb bac elucuhrntioiit; iii vivis superfuit : saiisque imperite notaiutn est Mariiauaco, uoii fuisse
Verbo Dei disputat. Gaeiera qufc sequuiitur in eum- denn sensom profteiufit. Crura eorum recta, et pen- natipedes, et qnocumqne ibat spirilus, ibant, et non revertebantur : et dorsa eorum plena oculis , et scintlllaB ac iampa<les ie medio discurrenies , et rota ]& rota, el in singulis qnatuor fiicies. Unde et Apocalypsis Joannis, (V)S^ expositionem viginii qua- tuor seniorutQqui tenentes citbaras et phialas, ado- rabant [i4Ladorant] Agnitm Dei, inlroducit fnlgura, et tonitrtfa^ et seplem spiriius discurreniess et mare
A Editi legnnt : fJndeet Eeclesiasticanarratteic. 1n allfluot mss. c<idicibus postvocem prorumperey sequi- tup : ut Ecclesiastica narrat , etc. Alii rctinent quod edidimus. MART.-^Continenti aerie dno Pa^aiini ve- tosliores mss. legont , prorumpere , ut Ecclesiastica narrai kistoria. AHi com pridem vuigatis iibris, Unde et Seclesiastica^ eic 1
^ Vnos 9. Crucis mss., et onmia apocrypkorum t<^ nen(» mortnitt elc. Eusebius porro , quem 8. Docior comoellat, celeberrimus ille Cremoiiensis est, coi el in Jereroiam Commenlarios inscripsit, el quem passiin atlbi taudat.
« Eusebins iste Cremonensis esi, c«i etram in Je- remiam Gommeniarios dedicavit Hieronymu^t. Porro non ftiit Hieronyino longiorvita adperfieiendos (>)m- meniarios in Matthccuin, uti se iaciuruin speraver;*t, neqiie scripsit in Caniicum caotioorum , qnia :ib his operibns sfgrotatione diuturna ae tandem morie ipsa exciusu4 esi. Mart.
^ Nostri m!iH. ininus reotascriptura, qiia; tainen in YeterihUilibns ohvia est, sistarchiamy aut sistarciam. Graice o-trapxia dicitur, sonatque commeafum ; in Lali-
94 COMMENTARIORUM IM mNGBLIIIM IIATTHiEl LIB. L CAP. L tl
inil.!ere qMA riliqmimM, lirtrto Jaeils fandamentls, A docios folnerimiquiimtiblMdnleroiitiilsiitl qnidqnam
et tix parte construetls parieiibus, pulcberrimum cul- iiicn imponam, ut seias quid intersit inter subitam dictaiidi audaciam, et elncubmlam scribendi diligen- linin. Certe nosii , et mendaeii mei erubescerem te lesteni tocare, qnod prdesens opuscnlum tania cele- ritate diciaverfirt , ut aliena magis legere, quam mea eondere me puures. Nee hoc de arroganli.i et Bducia ingenii diclum putes, sed quod ostendere tibi copiam quaotum apiid me valeas, qui peri«:liiarl magls apiid
negare. Unde obsecro, ui si incomptior sermo est, ct noii solito Inpsu fertur oratio , festinationi boc iri^ buaS , non imperiti» , el des exemplari» , cum Ro- mam veneris , Virgini Ghristi Principi» , qu» ino rngavit , ul in Canlicnm canticorum scrlberem, • a qno opere etclusus segroialion» diotuma « spem In faturum disloli : hac te lege eonstringens , ut si lu ci ad te scripia subtraierts , illa quoqne armariolo sibi postea scribetida conclodat.
in postoruro , S. Doctori longiorem vilam ad perfl- taih ab isto ri^eognoscendo ; quam ab lllo inchbando ciendos CQinmeniarios in Mattlittium. ullse taciu- GommebUrlo absiinulsse.
riiin <i|)i^raverat , neque scripsisse in Cninicuin can- « Que refer epistni;p 65 , ad eamdem Principiam tirnruiii ; qula ab tiis operibus at*grnlalione diuiurnn postrema verba , ul tu auce partent inteUexhti cannl' aciai|deromor|iilpsacxclususfHerit. Liquetenimvero nh, $ivitk tomei [UtfH^ti toiuM tunticum eanticorum es rerufn HiorfiiiymiaQaruiu gerie alijs eum da causia B inuiiipn.
LIBER PRIMirS.
9(Cap«t i«^ Vers. |,) Liber gKnmiionii J$$u Ci^isiit Ia laaia legimus : Creii«ralioii6m ejut quii enar- rabit (iios. uii, 8)? Non ergo pulemus £vangellsum [Al, Bvang^liiiro] propbetae esae contrarium, ut quod ille impossibila dixil effaui , hic narrare incipiai : qiiia ibi de geoeratione divinitatis , bic de lncarnao tione e$l diclum. A carnalibus autem ccepil^ ut per liontlnm Denm dicere incipiamus.
Fiiit D«9id^ /iiii ^ Abraham. Abrakqm genuit Itaae, Jsaa^ «lUtfifi §enuil Jqeob, Jacob autem genuit Judam C et (r^tree ^«S| Ordo prseposlerus , sed necessario roBimiiuiaa. 8t enim primum posuissei Abraham, ei ppslon Ihivid : ruraus el repatendus fnerai Abra^ bam, Bl fenemiionis seriee texerelor. Ideo autem» eaierit pr«lerroiasis « horniu filium nuneupavii; qain ad h<M fantum oai fapla deCbriaiQ repromissio« ad Abmbani : in iemine , Inqutt , tuo benediceniwr omnei genie» (Gen» xxii, 18), quod est Gbrisius. Ad David : De fructu ventris tui ponam super tedcm tuam (PI.0IXXI. li.)
(IFors. 9.) Judas auiem genuit Pharesi et taram de Thantar, Phafes autem genuit Esron, Esron dutem genuit ^rofH- Arrnn autem ge^iuit Amini^dab, Aminadab mtlem fenuH Naasson. NoUndum in gene^logia Sal- vaforis nuHam sancurum a^sumi mutierum ; sed
(Vers. 4 slN|q.) J^Uttiioit Hitiim fenmt Snlm&n. • Satmon autem genM Bbo% tfip flahhb. Boo% ante n genuit Qbed e» A«iA. W>ed autem genuH Jesie. Jeese autem genuit Dmdd regm, 10 ^^^ '^^^^ ^^ 9^^^^^ Salofnonem ex ea gutB fnit Vtiib. Satimon autem ge^ nuit Roboam. Roboam autem genuit Abiam. Abia nutein genuit Asa. Asa autem genuit Josaphat. Josnphut autem genuit Joram. Iste est Naasson princeps tribus Judoe, sieui in Numerisi legimus (iViifN. i « ii).
Joram autem genuH Osdam. 0%ia$ autm genuit Joaihan. Joathan autm genuH Athaz. Acha% au- fim genuit Eteehiam. Euehias autem gettuH MaHassen. ManasHs autem genuit Amon. Amon autem genuH Josittm. JaeHis autem genuH iech&ninm et fratres ejus in trttnsmigratione Babgtonis. In quario Rogom vola- mine (Capp. ui, viii et seiiq,) legimas de Joram Ochoxiam fuisse generatum , quo morluo , Josabelh fiiia regis Joram , soror OcliotiflB lulit Joas filium fratris sui , el eum internecioni , quae exercebaiur ab Alhalia \Ai, Alholia], sublraxll. Goi successit in fcgnum flliiis ejus Amasias, post quem regnavit fllius ejus Azarias, qui appcllaiur e| Ozias [A/. Ochozias] : oui aiiocetsil Jpaihan filius ejtis. Gemis ergo quod secundnm fldem historix ires reges in medlo ruetint, qMQs bic Evangelist^ prslermisit : Joram quippe non
•as qiiaf Scripiuro rrprehendit, ut qni pri^p^er pfse- ^ genuii Qxiiim, fie4 Oohosiam : et reliquos quos enu^ eaioros veneral, de ^ peccaiorlbus nascen<>, omninm meravlmus. Verum qiila Ef «ngelistas propositnm peccatA deleret. Unde et In conse.|ueniibus Ruth crai it^i ^ tessarescedecades iq diverso temporum MoalMlia foniMir» ol Betlianb^ uxor lirije. stain ponero, el iomn genori ao miaeoerat impiis-
• Qna hirie snbseqnuntur Scripturie verba, Abrd- hdm oenttif, e(c. In nostris mss. desideraniiir, quibus soienfne est, e.i ilumtaxai proferre commata , qux subseqnens expo^tiio cnarrat.
b Rabbnnns legit de peccatricibus.
*- Hic quoqiie reiiqttum Scripturnn textum mss. no- stri l:>cent Coiitiniiaiii verosic : Iste est Salmon prin- ceps /rtfrfii,etc. Sic olim viilgati Snlmon pro ^iaasson
prseferebaiit perperam. Ad eum moddm et in snbse- qiieiiti pericope a verlds. JoafAan autemaenuH Achax^ reliqiios Versus pra^ierelinl : denique, In quarto Re* gnarum, pro Refjum iegiini.
^ ^ic liabeiit pleriqiie omnes mss. ex his etiam qiios M:irtian. COiiSiilult.' Gr:rC. recrffapttTxai^ixaBsg, Aniea eiat tessaradecades. Quod ei Rubbantis prae- feri.
U S. EUSEBn HlERONTHl 24
simae Jezabel, idcirco usque ad tertiam generationem A ChH$ti otttem generatio $ic erai. Qusrat diligens
ejus memoria toilitur, ne ia sanctae nativitalis ordi- ne ponereiur.
(Vers. 12 seqq.) Et post transmgrationem BubyiO' ni$, Jechonia$ genuit Satathiet. Satathiel autem genuit Zorobabet. Zorobabet autem genuit Abiud. Abiud autem genuit Eliacim, Eiiacim autem genuit Azor. A%or autem 11 g^^it Sadoc. Sadoc autem genuit Achim, Achim autem genuit Etiud. Eliud autem genuit Eleazar. Eleaxar autem genuit Matthan. Matthan autem genuit /aco6. Sivoluerimus Jeclioniam in fineprimas tessa- rescedecadis [Al. tesseradecadis] ponere, in sequenti non erunt quatuordecim » sed tredecim. Sciamus Sgitur, Jechoniam priorem ipsum esse quem et « Joa- cim : sccundum autem, filium, uon patrem : quorum
lector ct dicat : Gum Josepli non sit pater Domiui Salvatoris , 12 quid pertinet ad Dominiim genera- tionis ordo deductus usque ad Joseph ? Cui respoii- debimus primum , non esse consuetudiiiis Scriptu- rarum, ui mulierum in generationibus ordo tezatur. Deinde ez una iribu fuisse Joseph et Mariam : unde ez Lege eam accipere cogebatur ut propinquam , et quod simul censetur iii Bethleem, ut de una videlicet siirpe generaii.
Ctfiti e$$et de$pon$ata mater eju$ Maria « Jo$eph. Quare non de simplici Virgine , sed de desponsaia concipitur? Primum, ut per generationem , Josepb, origo Mariae monstraretur. Secundo, ne lapidaretur n Judaeis ut adultera. Teriio, ut in i£gypium fngieas
prior per < et m , sequens per ch et n scribitur : g haberet soiatium ^ mariii. Martyr ^natius etiam
quarum addidit causam, cur a desponsala conceptiis sit: ut partus, inquiens, ejus celaretur diabolo , diim eum putat non de Virgine, sed de uzore gene- ratum.
Antequam concenirent^ inventa e$t in utero habene deSpiritu$ancto, Non abalio inventaest nisl a Josepb, qui pene iicentia maritali fuiuras uzoris omnia no- verat. Quod auiem dicitur, Antequam convenirenl : non sequitur, ut postea convenerint ; sed Scriptnra quod factum non sit, osiendit.
(Vers. 49.) Jo$eph autem vir eju$ eum e$$et ju$tu$^ et nollet eam traducere , voluit occutte dimittere eam. Hasc autem eo cogitante^ecceangelu^ Domiai apparuit in $omni$ Jo$epht dicen$. Si quis folrnicariae conjun- G gitur» unum corpus efiiciiur (I Cor, vi,16). Et in Lege pracceptum est, non solum reos, sed et conscios cri- ininum obiioxios esse peccati ( Levit. v) : quornodo Joseph cum crimen celet [AL cebiret] uzoris, justus scribitur : Sed hoc testimonium Mariae est , quod Joseph sciens iliius castitatem, ei admiraiis quod eveiierat, celat silentio, cujus mysierium nesciebai.
( Vers. 20.) Jo$eph fiti David , noli timere acdpere Mariam « conjugem tuam. Quod enim in 13 ^a natum e$t, de Spiritu $ancto e$t. Pariet autem /E(t«m. Jam et supra diximus sponsas uzores appellari, quod plenius
qui hoc ipsum testimonium Africani iib. i Histor. cap. 7, recitat. Ck>nfer Nicephorum lib. i, cap. li. Mart.
c VroJo$eph nomine quod mss. omnes lacent, unus Gisterciens. substituit, Qucsrilur ^arCj etc. D d Vocem mwriii pleri(|ue vulgaii libri tacent. Unos ms. Sorbonic. Martianaeo tesie, h ibel maritale^ qu:e el ipsa videiur abuodare. Pseiido-Theophilus An- thioclienus lib. i Gommentiriorum io Evangelia, cum hunc ex Hieronyino locum loiidem exscripsis- set verbis , vtrt tamen pro mariti legit. Deinum qoae ex S. Ignatio inariyre qiiarta addiiur causa, sub finein ejus Epistolae ad Ephesios uicuinque innotescit. Hanc ex Hieronymo pericopem affert vetus ms. cu- dex capiluli Veronensis, coniinens Alcbiiini Opu- scula : iu quo noinen S. Igiiatii Mariyris reiicetur, legiliirque tanlummodo Quarto ut partu$, elc. Verum S. Hieronymus potius exOrigene Uomil. vi in Lucam, quam ex Ij^nalio ipso recilaril.
^ Trf.s Palaiin. inss., uxorem, quam et iu subnexa ezposiiione vocem Hierou. probat.
quod scripiorum viiio, et longitudine temporum, apud Graecos Laiinosque confusum est.
(Vers. 16.) Jacob autem genuit Jouph. Hoc ^ loco objecii nobis Julianus Augustus dlssonantiam Evan- gelistarum, cur evangelista Maitbaeus Josephdizerint filium Jacob : et Lucas eum filium appellarit Heli ; non inielligens consuetudinem Scripturarum , quod alter secundum naturam, alter secundum Legem ei paier sit. Scinius enim hoc per Moysen Deo jubenie praeceptum, ut si fraier aut propinquus absque libe- ris mortuus fuent, alius ejus accipiai uxorem ad suscitandum semen frairis vel propinqui sui {Deut. ii). Super hoc et Africanus temporum scripior et Eusebius Gaesariensis in libris dcaf uvta? t\t«yyi)JuM plenius dispularunt.
(Vers 47.) Vtrum Marias^ de qua natu$ e$t Je$u$y qui vocatur Chri$tu$. Gum virum audieris, suspicio tibi non subeat nuptiarum ; sed recordare coosueiu- dinis Scripturarum, quodsponsi viri^ et sponsae vo- ceniur uxores.
V (Vers. 48.) Et a tran$migratione Babyioni$ u$que ad €/irisfttm, generatione$ quatuordecim. Numera a Jechonia usqne ad Joseph , et invenies generaiiones tredecim. Quarta decima ergo generatio in ipsum Christum reputabitur.
^ Duo Palalin. mss., Secundum autem Joachin /1- tium non patremj etc. Recole, quod et notaium Mar- tianaeo esl, ipsum Hieronymum laiius hac de re di- sputanteni in Gommentario in Daniel. cap. i : Nemo innuil. putet eumdem in Danietis principio e$$e Joacim, ^Mt in Ezechielis exordio Joachin $cribitur : i$te enim extreniam $yllabam chin habet^ ilte ciin. Et ob hanc cau$am in Evangetio $ecundum Matthasum una videtur deex$e generatio , quia $ecunda 'ntrvajiwmt^hms in Joaciin definit (iiio Jo$i<B, et tertia inapit a Joachin fiUo Joacim. Quod i(pioran$ Porphyriu$ calumniam $truit Eccle$i(B, $uam o$tenden$ imperitiam^ dum evan^ geti$tm Matthcei arguere nititur fat$itatem. Vide et quÂŁ in hunc locum observamus. Mox iidem Palatini inss. legunt, prior per K et M ^ $equen$ per X et N, GriÂŁcls litteris.
^ Reciius pcnes Rabbanum. Hunc locom objecit nobisJulianus Augtistus de Dis^sonanti» Evangelisia- rum. Arricaiii vcrba siibnectil Rabbanus ex Epistola ad Arislideiii de Evangeliorum dissonaiitia : Nobi$ ergo imminet. . . , $ecundum veritalem ge$ta sua tradiderunt : quse plurinium variant ab Eusebio,
i5 COMMENTARIORUM IN EYANGBLIVM MATTHiEI UB. I. CAP. II. M
Uber advenus Hehidiom docet: et blandientis af- A Lege sopradictum libellam adverias HeWldiom. lectn ei per somnioro Angelus loqDilar, ut jusiltiam y (Cap. 11. — Yera. 2 seqq.) \idlmm enhm steUam ailentil comproliaret. Simulque notandum , quod At/iu in Oriente, et venimui adorare «Nin. Audiens «n- Josepb filius esse dieator [Al. dicltar] Da?id, ul Ma- tem Berodet rex, turbatus est, ei omnh Bierotolyma
ria qaoque de stirpe David monstraretur.
(Yers. 21.) ÂŁl vocatie nomen ^ut Jetum. Ipte enim tatfum fadet populum tuum a peeeatit eorum. Jesus Hebraico sermoDe Safoalor dicitur. Etymologiam er- go nomlnis ejus eTsngeiista signayit, dicens : Yoea- bit nmnen ejut * Jeium; quia ipse salTum faciet po- polnm snum.
(Yers. S3 seqq.) Boc autem totum faetum ett, ut adimpteretwr quod dictum eu a Domino per prophe^ tam dieentem : Ecee Virgo in utero habeint, et pariet fUiuM^ et vocaHtur nomen ejut Emmanuel, quod ett
eum illo. Eteongregant omnetpriMipet taeerdotum ei terihas poputi^ tciteitabatur ab eit ulri Chrittut natce^ retur, Ad confusionem JudMrum, ut nativitaiem Christi a gentibus discerent, oritur in Oriente stella, quam fuluram Balaam «, cujus luccessores eranl, vnticinio noverant. Lege Numerorum librum (Cap. xxiv). Deferuniur antein magl stell» indicio in Ju- dxam, utsacenlotes a magis interrogati, ublChris- tus iiasceretur, inexcusabiles fterenl de adveniu ejus. (Yers. 5.) Al ilU dixerunt ei : ht Bethleem JudcMf. Sic enim tcriptum ett per prophetam : Et tu, Bethleem
interpretatum, Notiteum Deut. Exturgent autem Jo- B terraJuda, nequaquam minima et in pnndpihut Juda
teph a tomno^ fecit ticut prascepit d angelut Domini Pro eoquod evangelista Maithaeus diclt, in utero ha- Mit, in propheia scriptum est, in utero accipiet. Sed propheta, quia futnra praedicii, signiftcat quid fotarom sit, et scribit, aceipiet : evangelista autem, qoia Don de futuro, sed de praeteriio narrat histo« riam, mutavit aceipietf et posuit habebit. Qui enim babet, nequaqoam acce|>turns est. Tale quid et in Psalmis legimus ; Atcendent in exceltum, captivam duxit eaptivitatem : accepit dona in hominibut {Pt. Lxvn, 19) Hoe testimonium apostolus ponens, non dixit, aeeepit^ sed dedit : qnia ibi de futuro signifi- catum est, quod accepturus esset : hic de eo narrat b historla« qni jam dederat quod acceperat
Ex teenim exiet dux, qui regai populum meum hrael. Librariorum hic error est. Putamus enim ab evan- getista primum editum» sicut in ipso < Hebraico le- gimus, Juda , non JudM. Qu» est enini aliarum gentium Bethleem, ut ad distinctiouem ejus hic Ju- dmm ponereiur? Juda: autem idcirco scribitur, quia est et alia Betbleero in Galiiaea. Lege libruni Jesu filii N:ive (/ot. 19). Denique et in ipso lestiroonio, quod de Michcae prophetia sumpturo est, iU habe* tur : Et IM, Bethleem terra Juda {Mich. v, S).
(Vers. it.) Et apertit ihetaurit tiiii, obtulerunt ei muneray aurum, thut^ et myrrham. Pulcherrime mu* nerum sacramenta Juvencus presbyter uno versiculo comprehcndit ;
(Yers. ^.) Et aecepit conjugem inam, et non co- ^ Thus, aunim, myrrham, regique, hominiqtte,Deoque ^noril e«m, donee peperit fHium tuum primogenitum ; ^^ ferunt.
et voeaeit namen ejut Jeeum. Ex hoc loco quidam per- versissime snspicaniur, et alios fillos habuisse Ma- riam, dtcentes primogenrtum non dici, nisi qui ha- beai et fratres : com hic mos sit divinarum Scriptu* rarum , ut primogeniium non eum vocent, quein 14 fratres sequuntur, sed eum qui primos natus sit.
« In aliqnot mss. exemplaribus, roco^iiifr nomtn ejut Salvator ; vel, vocabit nomen ejut Salvaiorem. MiST. — lidein mss. addito Gisterciensi, nomen ejut Salvatoremy quia ipte talvum faciet^ elc. Eamdem lectjonem in aliisexemplaribus M:irii;)n. reperii.
t> In aliis mss. de eo narralur^ qui jam^ etc.
< Interserunt dno Palatin. mss. verbum pra^ v% dixeral.
^ Facile Naxaraenorum codicem, qnem saepe Isin- dat, ipseque ex Graeco interpretatus esi, hic sub He- braici appeliaiione notni. Nec iliud usqoe adeo pro- batnr, quod Librariorum crrori iribuii, ui Judaem pro Judee scriptuin sit : siquidem et r^v 'louSacov, Judeeam^ vocant LXX icrram iribiis Jiidam, nec uni- versam Hebraeorum ditioiiis terrain, sive Palaesii- nam, sed pecuiiarem designant regionem quas regi- bos Juda ex David stirpe parebat : ei probe noii aoiam ab aliis geiitibus, sed et a regionibus aliaruro trlbuum Israelis eo nomine distingueretur. Sic qiiod Jerem. xiv, i, et Joel. iii, iO, Hebraice est rmn^ , €raece 'lov^otA dicitur : et ab ipso Yulgato Interpre- te Jwim transfertur l Reg. xvii, i, quod in Graeco est ^loudaieec.
• Ferine persiiasnm fuit nlim mihi, cubare locum istum in mendo, et pro tpstim Dominu.n rescribi de- ber^ uno verbo i^tmnium^ ut seostu sit| magos
Et retponto aecepto in tomnit, ne redirent ad Be^ rodem, per aliam viam reverti tunt in regionem tuam^ etc. Qui muitera obtnlerant Domino, conseqiienier respoiisum accipiunt.Responsum autem (quod Grae- ee dicitur xp^f^Tto^ivric) non per angelum fit , sed p6r ipsum « Dominum, ut meritorum Joseph
quidem per insomnium, S. vero Josepbum respon- sum accepisse per angelum. Nempe ut secum ipse S. Hieronymus consiet, qui lianc visioiiis praerogati- vam prae illa, quae; magis Tacta esi, S. Josepho tri- buit, et praedicat, hac nimirum de cnusa, ut merilo^ rum Joseph privilegium demonttraretur. Nam secus longe haberei, si inngos dixii per ip>tum Dominum^ Joscphum vero per angelom adtnonituin fuisse, cnin Dei admoneniis sequior essei conditio, coiUra quam veritas clamai, et S. ipse Paier conceptis verbis contendit. Qoamobrem errore factum antiqnario- roin videatur ob aliquam inier se verborum tptttm Dominum et intomnium similitiidinem, quae facile piiliierit criticus non nenio divisiin quasi duo ver- ba accipere, pota in tom, et nium, quae cum per se iiiliil significent, eniendunda crediderii ififom in tp- sum, et nittm in I^omtniim. Caetera^enim et sacer texius leciioni tnsomntttm fidem facit, et suffragatur rei veritas, denique ipsa Lalinae vocls proprietas ae vis, qua intomnium diciiur visio id quod postea ae- cidit portendens.
Sed si mentein S. Doctoris probe assequimur» ni- hil esse quod hic loci emendemus, re paulo nltius. expensa consiabit. Snniiebat quippe ille, responsa quae in tomnit, x«t' ovap, haberentur, quae xp>J»f*o^c Graeci vocai^t, per tpium Deiim fieri» et xp^vf^v di*
» g. EUSEBII
IB privilegium demonstraretur. RevertiiiUiir auiem per aliam viam, qaia inftdeliiaii miscendi non eraiit ci Jiidieoiuin*
(Yor.^. 15« iA.) Eece Angetui Domini aftparuU in ioiunit Jo9eph, dicm : Swge ei accipe puerum et mirem eJHi, ei fnge in Mggpium : et eito ibi uique dnm dicam libL Fttturum eit enim ut Uerodet qutBrat puerum ad perdendum eum. Qui conturgem, accepit puerum et matrem eju$ nocte: et $eee$sit injEgyptum; et rrat ibi usque ad obitum Oerodit, Quando lollit [Ai. tiilit] puerun. et matrem ejus, ui in iOgyptum traiiseat, noeie lollit el tenebris : quando vero re- veriimr iii Jiidsam^ nec nos» nec tenebr» ponuniur in Kvahgelio.
(VerSi 15, i6.) Vt adimplereiur quod dictuin eat a Dom\no per prop^etam, dieeniem : Ex /Egypio vocain fitium ntium, Tune H&rodos videns quoniam illueus es»et a magis^ iratus esl valde;et mittens, occidit om^* nes pueros gui erant in Bethleem, et in emnibus /Int- bus ejns^ a bimalu etinfra, secundum tempus guod ex^ quisierat a magis. Respondeani qui ilebraeornm vo-« luninuni denegani teritatem, ubi hoc in LXX lega- tur interpretibps. Quod ctiiri non invenerint, nos eis clicemns in Osee proplieta scripium (Cap. II), siciit ei eiempluHa probare possunt quae nuper edidimus. Possumqs auiem locnm istom et aliter '^ conciliaro [Al. ennsotari] propter contentiesos, qnorum con- siieiudiiiem Paulus apostolus babefe se denegai, et Ecclesiam Glirisii (i Cor. 11):ettestimoniiim profe- riinus ex Niimeri», dicente Balaam : Deus ex jEgy- pto vocavit eum : gloria ejus sicut unicornii (Num, ixiii, 22).
( Vcrs. 17 seqq.) Tune adimpletum est quod dictum est per Jeremiam prophetam, dicentem : Yo» in Uama audita e«/, ploratus etulutatus multusf Rachel plorans filios suQif ^t uoluil consolari^ quia non sunt {Jercm. XIII, 15). Def^ncio autem Uerade^ ecce angelus Do- mini apparuit in somnis joseph in jEgypio, dicem : SurgSy etnccipepuerum et matrem ejus, 16^^ ^^<^^ "' terram htael. De Ra<:hel ftatn6 est Denjamin, in ca- jus tribu non cst Beiiileem (Genes. ixxv). Qnxritur
ei, qnoties Deiis por aeipatim respondet. Parisim hane ejos senteniiani dignoseere osi in Comro< nia- riis in Pfopheias, alqiie alibi : nam ct de llierony- mi insiiis nomioe, uipoie reconditinris doctriiue placlttiin ab ipsis Graecis lexicagraphis ad vocem
SDnvfxos* referi iir. Sacer ilaque textns hle iibi de a}<ift sermo est, verbn utitnr xp^f^^^^i^j W^ ^ y|»Qruoc nomine derivalum, ejnsdem pinne rsi ciim 11 10 significationis; deqne adeo illa S. Pairis Grr- cornmi|iie doctrina facium inielligeinr re^poiistim per f^sitni Dommum; ei si per angeltttn sacer id<Mn lexlus faeiam losepho responstim noiat, ctim iiirtim- que tamen Mtt' ^ap slve tJi semnis iani ipsi factum, qaam ilagis doelarei, mrumqtie saiie diviuiitis, sive fier f^aas i)omin«m faciiiin leslatiir: io eo aiitem pltis hahere honoris ac laudis isiod Jo<iepbi, qiiod itb ipso Domiiiu prxterea angeltis miiitiiir nd de- liitult:tndufn, ut meritorum Joseph priviiegium de- monstraretur. Salva senleniia, salva le» est : nec profeclo lomero injiciendas autit tnaniis in S. Pains lexluni, qnisfii libri omiif^s, m^s. a^qtic ntqtio ediii, quoi amiC» quotqu* fiiete, pari conseusu, quiu ci
HIBRONTMI ts
A ergo quomodo Rachel filios Jod>p, Id eai, Delhleem, qiiasi suos ploret? Respondebimus breviter, quia se^ pulia slt juita Deihleem in Ephrau, et ei >> maier«« no corpuscnii hospitio matrig nomen acceperit.Sivo quoniam Juda, et Denjaminduae lribusjunct»eranl, ei Herodes praieeperai non goliiin in Betbleem in- terfici pueros, aed et in omnibus linibus ejus. Per occisionem [Ai. occasionem] Deibleero intelliglnua multos eiiam de Denjamin fuisse casos. Plorai au« lem filios suos, ei non riecipit consolaiionem, aen cundum dtiplicem intelligentiam. Sive quod eos Iq «ternum mortuoa aestimaret, sive quod consolari se noliet de his quos sciret esae victdrog. Qood aplem dicitur in Hama, non putemtts locl nomen eaae, • juita Gabaa, sed rama exceUum (nvn) inlarpreia-
B tur, ut sit sensua : Yox in eseelsei muiita eif, Id esl, longe lateque disperaa.
(Vera. 20.) Defunc^ sumt miim fiil qumtbant aid* mam pueri. Ex hoc loco iniefligimua non aolnm He- rodem, aed el ^acerdotes ^\ aerilms eadem lempora neoein Domini fuisse meditatoa*
(Yers. 91.) Qui surgene tti>eepU puerum et matrem ejust ^ et venit in terram Ivael. Non dixit, accepil filiuiu suum, el uxorem suam, aed puerum, et na« trem ejiis, quasi nuiriiiqg, non marilua.
(Vers. 2i.) Audiens aulem quod Arehelane regnn^ ret in Judcea^ pro Herode patre suo , timuit itto ire : et adnwiitus in lomiitt, secessit in partes GalUeem» Molll labiinlur errore propler ignoraniiam histori«y pu^ tantes eiimdem esse Herodem^ a quo in passiona
G siia Dominus irrideiur, el qqi nunc moriuus ease re feriur. Ergo llerodes ille qui curo Pilalo poatea amictiias fecil, hujus Herodis filiua eai« fratar Arr chelai ; quem ei 17 ipsuiiK Tiberiua C»sar ^ Log- dunuBi, qujB Galliarum est civHas,re|egavii» frairenH qiie ejua Herodem successorem regni faeit. Lege lo- scpUihistoriam.
(Vers, ^5.) Ei veniens habitavit tn eivitatet quee vth catur Nazareth^ ut adimpleretur quod dictum esi per prophetas, quoniam f^azareeus vocabitur. Si llium de Scripturis posuUset exemplum, numquam dicerei,
liiurgiei ipsi scriptoresqua omnas luentur ae pro- bant. 0 « Imperitissima hic leetio esi in libris edilia, sci- licet, Possumus autem tocum istum et aliter consoiars propter contentiosos. Legendum itaque, PaMamua autem locum istum et atiter coneiiiaret vel et aliier confirmare... et testimonium proferimus ex Numerie^ aic; iibique enim legimus, in singulari, voeavifilium^ sive vocavi eum, et non ut habent LXX in pluraliy vocavi filios meos^ Mart.
b M84. nosiri, dunqiiea MartiaaM laiidaiiy ex If^ ferno «orpKte«/t hospido.
^ In Palai. codd., iad nomen esse^ qui eet juxtM €abaa.
d lidem mss. pro verbia, et nenit la terrum lertsei^ tantiim addunl iiocie.
« Aiiamen ipse. cujiis hisioriMR fldero appeliai, Jok sephus lih. xvii, cap. 15, noii Lugduniim, sed Ifien- ii.iiii doooriaiiim Heroiiein iradit Tiherii jussu : Sojf ohnnripto^ ttUTv> Birjvau iroXiv Tiic VakutiiKg* Coiifcr oi Euseb. in Chrouico.
» GOMMENTARIORUM lA K^ANOSLIIIM tiknHMl LIB. I.CAP. III. SO
tfU^Aktmm Mperproph$ta$; sedsimpliciter, quoddi- A (Vers. 10, II.) • Jam enim $ecuH$ ad radieem ar**
ciiiin estperprophetam : nuneaolem plnratiier pro- phelM voeanft, ostendlt se non verhn de Scrifiluris suropslsse, sod sensum. Natarwus^ $anctu$ interpre- laiur. Sanctum aulem Dominum Inturum, omnls icrlpltt^ oommomorat. Possumaa ei aliter dicore, qund eliam eisdem verbis, Jaua Ilebrairam veriia- lem in Isaia acriptnm sit : Exiet virga de radice 3e$$e^ et NaxariBu$ de radice eju$ con$cendet {l$ai. xi, 1).
(Cap. ni. — Vers. 1.) Pmitenliam agite : appro^ pinqnabi9 eMmregnum cetlorum, Primus Baptista Joan- nes regnum ceetoram pracdicat , ot praecursor Domiiii boc privilc(;io honoretur.
(ÂĄers. 5.) Hie e$t enini qui dictus e$t per I$alum prophttam^ dleehteni : Vox elamanli$ in deserto, parate
borumpo$ita e$t, OmHi$ ergo arbor qum non facit fruetum bonum, exeidetur et in ignem mittetur, Ego quidem baplito vo$ in aqua^ in poenilentiam : qui au^ tem poit me veninrit$ e$t, forlior me est, Pr^edicatio sermonis Gvangelici, qui ex utraqua parte aculua est gt:idius, securis appellaiur, Juiia Jeremlam pro)lieiam, qui verbum Domini seeuri comparat cdedcnri pftram {Jerem, xlvi).
Cujii$ non $um dignu$ ralciamenta portare, In alio Evangelio : Cii/us, ait, non $um dignu$ iolvore eorri» giam caiciamenti : hic humiliias, ibi myslerium de- monstratur, qiiod Christus sponsns sit, el Joannea noft mereaiur sponsi corrlgiam snlvero, ne voceinr domus ejns juxia legem Mosi , el eiemplum Ruih,
wiam ^OttiM, recta$ faciie $emita$ tju$. Anlmas cre- B dofnus discalciiiti {Deut. xx v, et Ruik. iv).
dc^niinm f^rttparabat, fn qotbns limbufaturus erat Domlnht, ui purus iit vHs pnrissiihts ambularet, di- cens : Habitaba in eh , et inambulabb : H m Beu$ ip$4n-unl, et fpH erunt ntihi poputus {Levit. Ixti, 12). Parpbyrlut htuth fociirn Mircl etangeHslat! princlpio companit, in quo scrlplum est : Initium EvangelH Jeeu Ckriiii, yUU Dei, sieut $crijJtuni e$t in • l$aia propheta : Ecce mitio Angelum meum ante faciem Mi«m, qni fntpctrabit Viam tnam, Vox ctamantis in de$eff0^ paraU vinm Domini, rnla$ facite semitas eju$ {i$ai. xt, S). Cum enlm lestimoniuui de Malacliii {Cap, III) Isaiaqne eontextum si(, qusrit, quomodo velut ah urto Isaia exempium puieuius assumpium. Cui Ecclesiastici viri pienissime responderimt. Nos
(Vers. i%.) Ipse vo$ baplizabit in SpiHtu $ane$0 i$ igne. Cuju$ ventilabrum in manu siia, et pirmundabii aream $uam : et eortgregabit triticnm in harreum $uuki : palea$ aulem comburet igni inex$tinguibili. Slve qoia ignis est Spiritua sanctua, ut Act:i Apof^toloruiH docenl» qoo descendente, sedit, quasi igniamiperslngolos [Ai. llnguas] credentium {Act. it) ; ei f mpioius ost sermo Do*^ mlnidicentis vlgnemveni mitier4supertorrmn:etquem [Al. quam\ f)$to ut ardeat {Lue. m, 4^). Sive qula lir pr.iDsenti, spirilo bapiliamur, ei In Aiiuro, igne. Apostolo qnoque liuio sensul congruente : l/nfn»- cujutque 19 opu$ quale sit, igni$ probabit (IOor« III, 15).
(Vers. 13, 14.) Tunc veuit Je$u$ a Gatilofa in Jor^
miem [Ai, ailt] nomen Isai» putamus addllum scri- G danem ad Joannem ut bnptizareiur ab eo. Joanne$ au*
ptonnft vltio, qhod e( in afiis locis probare possu- mvs, vtft cerie de tfivefrsls teslfmonis Scrlp(ui:irurO unuin carpiis elfectum. Lege ^ lertiuin decinium Ps.ilmnm, et boc Idem reperics.
(Vi^. 4.} Ip$e autem Joanne$ habebat ve$timefitum 18 ^^ P^* citmelorum^ et zonam petliceam circa hmbo$ $uo$. De pllfs, Inqfktl, hab^bat, non de fana. Alltid ansterft vesifa tndtclum es(, nttud luxurisc molliori^. Zona aoiem pellicea qua acclncins fuit et Elfas , inorriftcaiioiils irrdieium \At. symbolum] est (IV Re^. 1). Ptfrro qnod seqoUor :
Eioa au$em $fu$ erat toeusice et met $ihe$tre. Habf- Itlovi aoliiudlnis oongruom esi non deliolas ctbo- rmi, aed neco^^silaiem hwmaRS camia explere.
tem prohibebat eum, dicen$ : Ego a te debeo bapti* nari, et tu veni$ ad mef Re$poniien$ autemJe$us,dixii d. Triplicem ob cnusam Salrator i Joanne acceplt baplismnm. Prlinum, nt qoia homo natus erat, om* nem jusiitiam et humilitatem L<*gis impleret. Secun- do, ut b»ptismate stfo Joannis baptisma comproba* rei. Tertio, ul Jordanis aqoas sancliAcans, perde- acenstonem colomb:e, Spiriius sanetf In lavacro cre- dentium monsirartt advenlum.
(Vers. 15.) Sine modo, Polcbre dixit, ^ sine modo^ ut osienderet Christum In aqua , Joannem a Christo iu spiritu bnptizandum. Sive aliter, shiemodd : nt qui servi formain assumpsi, e^pleani Ci humflltatem ejiis. Alloqiiin scito, te in die Judicii meo esse bs-
(Yera. 9.) Polefii eil Deu$ d$ iapidibu$ istis su$ci- ^ ptisniatc haptiz:indum. Sine tfiodo, dicil Dominus
tare filioe AbrahcB. Laptde^ elhnicos vocat, propUr cordis dvriiiam. Lege Execi^ielem : Auferam, iuquit, a vobi$ cor lapidej/Lm^ $^ dabo cor carneiwi {Ezech. xxxvi, 26). In lapide duritia, in carne rnollitiidu [Al. molliiin J monstr^Mir. Sive simpliciter iiidic.1i Dei poienii:)m, quod qui denihilo cuncta recerit, possit et de ^ixis durissimis populum procreare.
Jesus, liabeoet.(liodbaptism.i quo hapiizandns sum. Tu me baptizafS In aqui, nt ego te baptizein pro me in sangnine tiio.
(Ver^. 16.) Sic enim decet no$ inipltre omnem fu- $(Hiam. Ttmc dimisit eum. Baptizatui atttem Jetus coufesiim ascendit de aqua. N(»n addidit, jnailtiam Legis, slve naior^e, ut nos utruinque rntelfigamns :
■plera^jtifi lanien GrnRca hujiis Evangelii exem- I»l.»ria {v Toef n^Ofnr^ic h )C Idco pro ivrw 'lo-ata pnc- ferunl/ *
*» C\\m hic tcrlius decfmns Psilmus minlme ex pliiribus Ipflimoniiscontcxtiis videatnr, conjiciiCIe- ricus, ab Uieronymi textu aliquid excidisse, supplec-
qiie it.i locuin : Legc Epistolam nd Romanos, et deei- m\{m tertinm psahnuni. hi Kli cnim Episl. Ci<p. ni, psatmiis ii^te noii scmnf l.nidntnr.
c Nosiri oinncsinss. etqua>uur pencs Marriaha^umi Ecce securis.
^ V^culain sinCf liic nosfri mss. respuunt.
Sl
S. EOSBBII HIERONYMI
»
ut Ki DeuB ab homine aae«pU baptisma, nullus a Aftcribitur loco : Abierunl in $aHctam emuum, itmul»
conservo dedigneiur accipere.
(Vers. 47.) Et ecce aperti sunt d eaU^ et vidii Spirittttn Dei de$cendentem $icut columbam, et vemen" tem $uper se. Et ecce vox de OB/tt, dicetu : Hie e$t Filiu$ meu$ dilectu^^ in quo mihi eomplaeui, Mysle- rium Triititatis in baptismale demonstraiur : Donii- niis baplizatur» Spiriius descendit in habiiu [A/. specie] columbae, Pairis voi, lestimonium Filio per- hibentis auditur. Aperiuniur autem coeli non rese- ratione elementorum, sed spiritualibus oculis; qui- bus et Ezecbiel in principio voluminis sui apertos eos esse commemorat. Sedit quoque columba super caput Jesu, ne quis putarnt vocem Patris ad Joan- nem factam, non ad Dominum. -v
/15 apparuerunt {Matth, xxvii, 55).
(Vcrs. 6.) Et statuit eum $upra pinnaeulum tempH^ et dixit <t. Ut quem fame tentaverat, renuretet vana gloria.
Si Filiue Dei e$. In omnibus tentationibus hoc agit diabolus, ut intelligat si Filius Dei sit; sed Do- minus sic responsionem temperat, ut eum relinquat ambiguum.
Mitie te deor$um. Scriptum e$i emm. Yox dlaboii, qui [A/. qux] semper omnes cadere deorsum desi- derat, Mitteje, inquit, deoreum^ persuadere polest» prsecipitare non potest.
21 Angeli$ $ui$ mandavitdete, et in mambue toUenl U^ ne forie offendae ad tapidem pedem luum. Hoc in no-
(Cnp. IV. — Vers. I.) Tunc Je$u$ ductu$ e$t in de^ B nagesimo psalmo legimus ; verum ibi non de Christo,
eertum a $pirUu. Haud dubium quin a sancto Spiritu. Sequitur enim :
Vt tentaretur a diabolo. Duciiur aulem non invitus aut capttis, sed voluntate pugnandi.
20 (Vers. S.) Et cum jejutmeet quadraginta die* bu$ et quadraginta noctibue, pottea e$uriU. Et acce- den$ tentatory dixit et : Si Filiue Dei e$. In islo nu- mero quadragesimae nobis ostenditur sacramenium, in quo et Moses jejunavit inmonleSina (Exod. xxiv), et Elias juxta montem Oreb (HI Reg. xix). Permit- tiiur autem esurire corpus, ut diabolo tentandi tri- buaiur occasio.
(Vers. 3.) Dic ut lapide$ i$ti pane$ fiani. Esurienti congrue dicitur : dic ut lapidee i$ti pane$ fiant : sed duobus contrariis leneris , o diabole. Si .nd impe- G riumejus possunt lapides panes iieri, ergo fnisira tentas eum qui taniae potentiae est. Sin auiem non polest facere, frustra Filium Dei suspicaris. ^ Si Fi" liu$ Dei es, dic ut lapidee i$ti pane$ fiant.
(Vers. 4.) Qui reepondene, ait : Scriptum e$t : Non in $oio pane vivit homo ; $ed in omni verbo quod pro^ cedit de ore Dei. Testimoiiium de Deuieronornio anmptum esi {Deut. viii, 3). Ideo autem sic respondit Dominus, quia propositum erat ei, humiiitate diabo- lum vincere, non poientia. Simulque animadverten- dum, quod nisi jejunare coepisset Dominus, lenlandi occasio non fuisset diabolo, secundnm illiid : Ft7t, accedene ad eervitutem Dei^ $ta in ju$litia et timore : ei prmpara animam tuam ad tentationem (Eccli. ii, I).
sed de viro sancto prophetia est. Male ergo interpre- tatur Scripturas diabolus. Certe si vere de Salvatore scriptum noverat, debuerat et illud dicere, qiiod in eodem psalmo contra se sequiiur : Super aepidem et ba$Ui$cum ambulabi$^ et conculcabie leonem et draeo^ nem. De angelorum auxilio ^iiasi ad infirmum loqui- tur : de sua [Al. aui] conculcatione quast tergiversa- tor tacet.
(Vers. 7.) Ait itli Je$u$ runum : Seriptum e$t : Non tentabi$ Dominum Deum tuum. Falsas de Scripturis diaboli sagittas veris Scripturarum frangit clypeia. Et notandum qiiod testimonia necessaria de Deute- roiiomio tantum protulerit, ut secnndse legis sacra* menta monstraret.
(Vers. 8.) Iterum a$$ump$it eum diabolu$ in mon- tem excel$um valde : et oetendit ei omma regna mundi^ et gloriam eorum, ^ et dixii d. Gloria mundi, qwe ciim mundo prxteriiura esl, in monte, et in superci- lio demoDsiratur : Dominus autem «d bumilia de- acendii ei campestria, ut diabolum humllitate sope* rarei. Porro diabolusducere eum festinat ad montes, m per qiios ipse corruerai, etlam caeteri corruanl» )iixia illud Apostoli : Ne infiatue incidai in judieium diaboli (I Tim. iii, 6).
(Vers. 9.) Hcec omnia iiH dabo^ $i cadene adorave^ ri$ me. Arrogans et superbus etiam hoc de jactintia loquitur : non quod in loto mundo habeat potesta- lem, « aut possit omnia regiia dare diaboliis, cum sciatnus plerosque aanctos viros a Deo reges facios.
Sed et ipsa responsio Salvaioris, l.ominem fuisse in- D ^. ^^^^,^^^ . adoravene me. Ergo qui adoratu.
dicat, qui tentatus est. Non in $olo pane vivit homo^
$ed in omni verbo quod procedit de ore Dei. Si quis ergo non vescitur verbo Dei, iste non vivit.
(Vers. 5.) Tunc as$ump$it eum diabolue in $anclam civitatem. Assumpilo ista quae dicitur, iion ex imbe- eilliiate Domini venit, sed de inimici soperbia, qui voluntaiem Salvatoris necessitateni putat. Ex hoc autem loco Intelligitur quid sit illud quod in alio
* Addit Vict'>rifis, dieene.
^ Vcrha, et dixit ei, mss. nostri omnes reticent. Mox peritufa quidam legunt, pro propteritura.
• liectius peneH Rabb. til.
^ Interserit Cisters. ms. retro : atque infra cohae-
rus est diabolum, ante corruit.
(Vers. iO.) Twfic dicit ei Je$u$ : Vade *, Satana : Scriptum e$t enim. Non ut plerique putaiit, eadem sa- lanas et apostoliis Pctrus sententia condemnantur. Petro enlm dicitur : Vade retro me^ Satana {Mai. xvi, 23), id est, sequere ine, qui contrarlus es voluntati meae : hic veroaudit, vade^ Satana : et non ei dicitur,
renter, audit, vade retro, Satana. Jam vero, quod semel ainue iienim monuimus. »liter swpe inss. at- qiie editi libri Scripiur;B7r«/}ixoirac neciuni : plerum- que aiticin versiciil(»s quosdam prxtereunt, quosnec aqbnexa expositio taiigit.
55 COMMENTARIORUM IN EVANGELlUMJMATTMiEl LIB. I. CAP. V, 51
rOro m^ Qt snbaudiatar, vade in igndni «ternum, A csse vclTlialor, vel quemiibci alium cxcelFum mon-
qui praeparatns est tibi, et angelis tuis.
2S '^onnfiiim Deum tuum adorabis et ilU $oU ser* ms. Oicens diabolus Salvatori : $i caden$ adoraveri$ m : econtrario audit, quod ipse magis adorare eum debeat Dominum et Deum suum.
(Vers. II.) Tunc reliptit eum diaboiu$ : et ecce a>H geU aceetseruni, e$ ndni$trabant ei, Praecedit lentaiio, Qt sequatur victoria. Angeli ministrant, ut victoris dignitas eomprobetor.
(Vers. 15, 16.) Terra Zabulon^ et terra Nephtha' ftjK, ma mortt front lordanem Galilmw gentium : po- pulu$ qui â– atnbutabat in tenebri$ tidit lucem magnam, et$edenl^u$ in regione umbreemorti$lux orta e$t ei$. Hi primum aodiere Dominum praedicantem, uiubils-
tcm. Denique posiquam finivitsermonessuos,statim sequilur : Cum autem introi$$et Caphamaum,
(Vers. 3.) Beati paupere$ $piritu, quoniam ip$orum e$t regnum codorum. Hoc est quod atibi legimus : Et humiie$ $piritu $aivabit (P$. xxxiii, 46) : Ne quis au- tem putaret panpertaiem, quse nonnuroquam « ne- cessitaie porlaiur, a Domino pra^dicari, adjunxif, $piritu : ut liumilitatem intelligeres, non penurlam. Beati pauperes spiriiu, qui propterSpiritum sanctum voluiitate sunt pnuperes. Unde super hujuscemodi paiiperibus et Salvaior per Isaiam loquitur : pomi" nu$ unxii me; propter quod evangeiitare pauperibu$ mi' eitme (/tm.vi, i).
(Vers. 4.) BeaU mite$^ quoniam ipn po$tidebunt ter*
raelis foenit ab Assyriisprimaeaptivitas, ibiredem- B ram. Non terram Jod« [A/. Jud«»], nec terrnm
pioris pneconiom ^ nasceretur.
(Vers. 17, 18.) Emnde ceepit Je$u$ prtedicare et <fi- eere : Peemteniiam agite, appropinquabit enim regnum ctelorum. Ambulane autem Je$u$ juxta mare GaUiwce^ tidU duo9 fratree, Simonein^ qui vocatur Petru$, et Andream fratrem eju$, mittentes rele in mare : erant enim pi$catore$. Et wt itii$. Joanne tradilo, recte ipse inciplt praedicare : desinente Lege, conseqoen- teroritnr Evangeliom. Si autem eadem praedicat Salvator, qu» Joannes Bapiista ante praedixerat, ostendlt se ejusdem Dei esse Filium, cujus ille pro- pbaeia sit.
(Ven. 19, 20.) Venite po$t me^ et faeiam vo$ fieri paeaioree hminum. At ilU continuo, reUcti$ retibu$j
istius mundi; non terram maledictam, spinas et tri- bulos afferentem {Gene$. v), quam crodelissimus quisque et bellaior magis possidet; sed terram quam Psaltnisia desiderat, dicens : Crei<o viderebona Donwti in terra viventium {P$. xxvi, 15). Ilujuscemodi pos- sessor, et post victoriam triumphator, etiam in qua- dragesimo quarto psalmo describitur : Et intendCf protpere [Al. et pro$pere] procede et regna : propter veritatem et man$uetudinemf et juetitiam. Nemo enim terram istam per mansuetudinem, sed per super- biam possidet.
(Vers. 5.) Beati qui lugent, quoniam ip$i coitso/o- 6ttntiir. Luctus lilc non mortuorum ponitur eommimi lege natur», sed peccatis et vitiis mortuorum. Slc
$ecuti eunt eum. Isti prinii vocati sunt, ul Dominum C flevit et Samuel Saulem, quia poeniiiierat Deum quod
seqnereotar : piscatores et illitterati mlttuntur ad praedlcaudom, ne ftdes credenttum non virtuie Dei, sed eloqQentia adque docirina fteri puiaretur.
(Vers. 24.) Et lunatico$f et paraiyUco$^ et curavit ea$. Et $ecutm eunt eum turbce multas de Gaiilwa et DecapoU, et de Jero$oigmi$, et de Judm, et de tran$ Jofdanem. Non yere lunaticos, sed qui putabaniur lanatici, ob daemonum fallaciam, qui observantes lanaria tempora, ereaturam infamare cupiebant, ut in Creatorem blaspbemiae redundarent. ^ (Cap. V. — Vers. 1,2.) Videne autem Je$u$ turba$, oMcendit tn montemf et eum $edi$$et, aece$$erunt ad eum diseipuU ejus^ et aperien$ 23 oi ^uum^ docebat €ot, iftctits. Dominusad montann conscendit, ut lur-
unxisset eum regem super Israel (I Reg. xv). Sic et Paulus apostolus, flere ac lugere se dicit eos, qui post fornicationem et immunditiam non egerunl poe- iiiientiam (II Cor. xii).
24 (^®^- ^*) ^^^i^ 9^ eiuHttfil, et sttiuntju^titiam^ quoniam ip$i $aturabuntur. Noii nobls sufficit velle justitiam, nisi justitiae paiiamur famem : ut sub boc exemplo numquam nos satisjustos, sed semper esu- rlre jiistitiae opera intelligamus.
(Vers. 7.) BeaU nn$ericorde$y quoniam ipn m»m- cordiam cou$equentur, Misericordia non solum in elee- mosynis intelligitur; sed in omni peccato fratris, si alter alterius onera portemus {Galat. vi).
(Vcrs. 8.) BeaU mundo corde^ quoniatn ip$i Deum
basadaliiora secum trabat. Sed turbae ascendere D vi^e^ttN^ Quos non arguit conscientia ulla peccati.
non valent. Et sequuntur discipuli, quibus et ipsis
[Al. ipsel non slans, sed sedeiis et contractus loqiii-
tur. Non enlm inleiligere poterant in sua majestate
folgentem. Secnndum litteram, nonnulli simplicio-
rom Iraimm putant eum beatitndines, et cxtera
qnae seqnuntor, in (Hivoti monie docuisse, quod ne-
qoaqnam ita est : ex praecedentilws enim et sequen-
tibus In Galilaea monstrator locus, quem putamus
« Rescribit Viclor. $edebat, ex Viilg. et Graeco x«OQftsyo^ : qoam, inquit, lectionem ipse in Com- metiiariis in Isai., cip. ix, S. Doctor probat. Quin etiam in Matihaeo eedebat. in Isaia legi vult ambuia- batf ex eo Hleronymi textu verbis : Ita ut popuiu$^ gui vel sedebat^ vel ambuiabat in tenebriSf iucem
Mundus mundo corde conspicitur : templum Dei non potest esse pollutum.
(Vers. 9.) BeaU paei/ici^ quoniam fUii Dd vocabun* tur. Qui primum in corde suo, deinde et inter fra- tres dissidentes pacem faciunt. Quid enim prodesl alios per te pacari, cum in tuo animo slnt bella vi- tiorum?
(Vers. 10.) BeaU qui per$ecuUonem patiuntur pro'*
videret,
i> In Cislerc. ms. unoque Palatino, nouereiur.
c Idem ms., qua nonnumquam de nece$$itaie puta^ tur. Forlasse verius apud Rabban., nece$$iia(em pa^ titur.
W S. EUSEBIi HlfiRONYBfl S6
pter jMtlliam, quoniam iptorum est regnum OBlorum, ^ (Vcrs. 17.) Nolile putare qnomani veni solver$ U-
Sifiiaiiler adilidit [A/. dicit], propter justitiam» Muhi eDiin persecuiioiiem propier sua peccaisi paiiuniur, et non sunt jusM* Simulqua consid^rfli, quod uctava Terae circumi jsioni^ bcaiiiudo ma; lyrio tenniuclur,
(Vers li) Beati^iis cum maledixmnt vobi$ Homi- ne$, et p^rsecuti vo$ fucrint^ et Uixerint omne malum adversum vof, metttientes propler me, 111 ud malcdic- |um coniemnendum esi, quod bealiiudinem ereat, <|uod fulso malediGeniis oro proferiur. Unde et sp^ cialiter defiuivit quse Ml beata maledictio : omn^ dicenp, maledictum (^dversum vos^ meniientes propter me. Ubi ergo Cbnslu^ in causa est, ibi ^ <»ptanda maledictio cst.
(Vers. 12.) Gaudete et exsuUaie^ qnonium merces
gem, (.ut prophctas, ^on reui solvcre, Sfd a^in^-erc Sive qiiod de so per alios proplieiaia 6nmp(cferit , sive quia e^ q<i^ anie propier iufirM^ttaleia audien- lium rudia ei iinjierrccta fiieraai , sua prttdJc^tioue compleverit {Matth» v),ii-aiii toU^ns , et ticem ta- lionis escludeoni et i»ccultam im mcnif .coNCupi- scentiam *^«
(Vers. 18.) Oonec trauseai cnslum 0t Urra* Pio* miitnntur nobis coBli novi , et term noya » qu» fa- cturus est Dominus Oeus. 6i ergo iiova ci^nda sunt, coiisequenter veier^ transUui'%. Quod «ttii^Di «equi» tur :
lota ttRnin, aut un^s etpe^ H09^ prmtarHfii « l^ege » donec omnia /iaiti. fii ttf ura litier« osietiditiir« qiKkd
vestrncopiqsa est iu emlis, Sic enim persecuti snnt pro^ B etiam quee minima puiaiiimr in Lege » «nerfiiiiciitifi
phetas qui fuerunt taUe vos. Nescio quis hoc nostruA possit iwpleFe, ut lacereiur opf roLriis fama nostra, et nos exsulterous iu Domino. lloc qiii vanam seeia^ tur gioriam, implere \\o\\ potest. Gaudere igituv ec exsultare debemuSi, ut nierces nobis in €oalaa»iibus pr^eparetur. Eleganter in quodam volumine scriptum legimus ; c Ne quxras gloriaip, et uon doiebis ciuu ioglorius fueris. »
(Yers. 13.) Yos esiis sat lerrm. Sal appellantur apostoii, quia per ilJos universum bominum cuodi- tur genus.
25 Q^^^ ** '^^ evanuerit , itt quo saiietur ? Si doc- tor errav^rit, a quo aliu doctore eniendabitur ?
Ad ntAiiittu valet ultra , laist ut miltatur foras , ei
spiritiialibus plcna siot^ et omuia gf rMeyitutoit* tur in Kvaiigolio. Gdjiis «rgo oru.diM^ai9 est » cujtis- que doctrin;» , etijim divt^rsa siicrMi<^<i % ei ^ui>i su- perstitios^ videiitur , in vi^imis ^ueti^je im^* sirare cofnpleri ?
(Vers. 19 &eq|.) Qui ir§o sdverit mum ds man- datii istis mi'Muis » et docuerit sic hqmiu^s i minimiu vocabitur in re^io cmlomm : qu^ autem fecerit et do- ^rit , hic magnus vocabitur in req^o codorum^ Dcj auiem vQbiSy quia nisi absuidaverit justili^ v^a |i/«s quam Scribarum et Pharis^eorum « fi#it itUreikitis iu regno ccelorum, Audistis quia dictum es^ antiqm$ : Non occides : Qui autem occiderU ^ teus mit jmdHtio. Ego wsiem ^co vobi^, Uoe ea^tuteni cmii •«ptrit^i
concuUetur ab hominibus. Exemplum do agricullum G boaret testiinonio , fn qtio dixerit t Iwtm
sumptufu est. Sal etenim sicut in ciborum condi- flDentum , et ad i^iccandas carnes necessarium est : ita alium usum uqb babet. Gerte legimus io 6erip<- turis , urbes quasdam , ira [A/. iia] victorum sale se- minatas , ut nullnm in ipsis germeii •rireiur {Judith. ix). Gaveont ergo doctores ^t episcopi, et videant : Potentes potenter tormeiUq ^slinere {Sap. vi » 7) ; nihilque esse remcdii ; sed majojum ruinas s4 ttr- tarum ducere.
(Vers. 14 seqq.) Vo$ estis lux mundi. Hon potest civitas abscendi supra montem posita : neque accendunt lucernam , et ponunt eam sub nwdio^ ud super can" delabrum , ut luceat ontmibus qui in dowo sunt. Sic luceat lux vestra coraim hominibus , til mdeant apera
unus apeat non prmteribit « Ltge , fi^iier emiira fant, Siigillal ergo Pbaris^Boe , qui , esiHeoipiia mlidftias Dei , slatuebant proprias iraditioiles , qnod «iMi eiu prosii docirina 16 poptiiis , 4i vel pirVute , qnod in Loge prsBceptum eal , ^slruanl. Posshiiiim autein ci oiiter intelligeU , qHod mafpitri ^ liniditio > eiiaiitki parvo peecato obnouns siti dedMai t^ni de grwlu inasime » nec proaii doCtre jutttittami, quam Miiii«& cuipa destmit. Et beaiittHlo peifectaeil ,qtt9eser- mone docueris , openl eoiiiplen6. ^
(Vers. %2.) Quia omnk ^iil tr«fri/«r patffi too , « reKS rrti jndici». h\ i^ibtisdim eodiciinii addhur , sfite cHusa : eaeiertliil in veria deiiiMt^ sditfmiik mi , et ir:i iienitus toliitur^ dicente &cript<il'a : Qwi tm»-
vestra bona , et glarificent patrem vestrumqui in cceUs D citur fiytiri mo. St enim rtibeitiiir verberami alieram et(. Docet fiduciam prxdicandi » neapoaioli abscan^ plpj^bcre Rtaiiilam , ti iniaticQe kosiH)s anftrev «* dantur ob metum , et sint similes lu£eroai 6ub mo- orare \m ptrsequeniibils {tne. vi) , oionil icdc ttc- dio , sed lota liberute se prodant« ut qnod audie- tosio lollitur. RedendM eit e#|o » «im eauaa v quta runt in cubiculis, prsdicent m tectia {Matth^ t^ 27)» ira viri justitiaiii Hei no« opbratiir {Mbb. i)«
«L Addit vetusiior Palat. ms. el Victorii edttio» damnans. i> tdein ms. magistri traditio^ cl mox obnoxia sit, f Reciius in nnsiris mss. verlia, reus eritjudicio, non siint. Uiiod ail , in quibnsdain codicibns addi , Jtne causa, nos alibi edi&seriiimus ii) Noiis nd Ep. 13 ei ad lib. ii Dialogi conlra Pelagianos, n. 5. Plura jnfra dicenda eruntsub iniiium libii tertii Gommen- lar. iii Epistol. ad Ephesio^. Latini quoque codices bodienum superant , qui addituin comma illud reii-
t
ifent. Ejusmodi est unus Teronensis nmnfdrrt f^jrYle priuceps : alii quoque jhI qiios ltali<rm v«r8iiftniB 'vangclium M;)niana;us edidit. Ct legunt avliqujnres itini Paires Cyprian. in Testim. l. ni , n. 8- Iliia- riiis in Matih. (M Ang^istin. de i^ermone Domini in nioiite 1. t , c. 9. {^wi tarnen in lib. Rotractoti^^n. c« iO, tnonot oa verba tinecausa , iii Gra;cis coild. wm tnvcniri. Hierunymo nosiro consentii Jusiiniis fit Apoi^i 1 ad AuionittUTA , in qiia Twoert ecMfoniiilit^
17 COMMENTAlllORUM IN EYANGELllJM MATTH/EI LIB. l GAP. Y. 58
Qtti taUem dixerii ftatri sho raca, ^ reus erit con- A ^i consetiucns iiaeUigentia, plerique arbiraniur de
ei7to. Il4)c yerbuiu iiruprie lifbrxorum ehi : rac^ (rpn) enim dieiiur kcvoc , id esi , manis aul vacuus : quem nos poasumua vulgaia injuria , ab$que cerebro^ ouiicapare. Si prO oliotu sermpne S7 reddituri sa- mus raiionem , quanto ipagis de coiitunielid {Mailh. Ki) ! Sed et signanter additur : Qni dixirit fratrk sno, roctt. FratOr eaim noster huUua est, uWi qui eum- dem Bobiscttm babel Palreni. Cum ergo ainiiliier eredai in Deoro « et Chi Ututn Dei noveritsapieiniam (i Cor. i) : qua ratione stuliitiao elogio deuoiaii potest?
Qttl eiilm dcreHl, fatue, reue erit gehenim ignis. *Airo aconoO ex superlonbus subaudiiur : Qui dixerit fratri stio, faiue^ reus erit gikeunm. Qui enim «que
carne dictuin ei aniuia^ , ^ vel de anima et S|iiritu quod penitus non sial. Qaomodo eiiim aut esifo liiit- lenda erii in carcerem , si aniina tlon couseneerit : eum et auima el earo pariter reuludenda) sint , nec quidquam pouii care faolsre nisi quod amrau<^ inw purarit, aut Spiritus bancms babllaiiB in nobis ▼el carnem Vel animani repugnanMjudlci iradere, cuin ipse sit jodei. Alii juxia Episiolam Potri dioentis : Adi^rMriujE ml^r dtai;o/tM ^tiiut i«e rugiens (^rcuH (1 Peir. V, 8), ct rellqua , adversarium diabolum inteipreiaiitur , et volunt a ftalvatore prscipi , ut duni in potesiate nostra esl , simus benoToli erga diabolum , qui est iuimicus et uiior, nec fhciaiitus eum piBnas susiinere pro nobis. Gum efiiin ipse ▼t^
in Deom credenii dicit, fatue, impius est in reli- B tiorum inceniiva suppeditei , ei nobls eliam voiun-
late peccaniibus , si consen^erihias ei viiia sugge- reiiti , pro nobis qooque esse lorqnendiim. Et dt- cunt benevolum ess^ unumqoemque sanctonim ad- versario siio , al eum non faciat pro sc susiinere tormeiita. Quidam coaciits disserunt, in Bapiis«- maie siiigulos pactum inire cum diiibole, et dicere : Renuntio libi, diabole, et ponip» luae, et vltiis luis, et mondo luo , qui in matigno positus est (I Joan. T, 19). Si ergo senravcrlmiis pactum , benevoli et consentienies sumus adversaiio nostro , ei nequa- quam « in careerem recludendi. Sin vero qnidqnaro Iratigrcssi fnerimos i^orum qOtt diabolo spoponde* lamus, trademur jodici ac iniiiisiro, et niiueiiiur fn caiccrem , et non exibimos en eo , donee reddamus
gione.
(Yers. t5 , i4.) Si ergo offers munus tuum ad ai- tafe , ei ibi ncordulus fuerie , quia frater tuus habet diquiA aduereum u , reltit^tie ibi munue tuum anie aUare , et tade priui reeoncitiari frairi tmo : et tunc ^ernmts oferes munus iuum. Nen diiit, si tu habes aliquid adversoe rratrem iiium, sed sl fraterlous htbel eliqaid adtersum te, ut durior reconcilia- lionis libi imponaiur necessilas. Quamdiu illum pla- care noR poseumus , nescio an consequenter niunera Bosire oieramus Deo.
(Yers. iS seqq.) Esto coneeisiiens ad»ersark> tuo cilo , i^tiw es eum ea in via : ne forte iradat te ad* eerstmue juiid^ etjude» tradai te ministro^ ei in
emrcareM miitttrie. Amen dico tibi, mo» «xJes tndd , G novissiraum qoadrautein. Quadrans genus est
donec reddae nomssimum quadrantem. Andistis quia dietum esi ««liftiis : iVofi i»(n;Aa6er>«. Egoautem dico vobie^^u ^mnis^ PfO eo qood nos babemus ln Lo- linis eodkibut , eoHBeHiienb , in Gtatcli scriptum csl ^Bwofiy, quod interpretatur beneeolusy aut benignus. Ei praeeedemibus auiem et consequentibus mani- finioe eei sensius , qued nos Dominus aiqiie SoU Tstor noster , dura In istlue saecult via currimus, ad paeem el hd coueordiain eoborlelHr, juita Aposto- lum , dicenlem : St fieri potest , ^aniiim ex vobL> est^ euns amnibms hominibus pacem habentes {Rom. iii , 4g). Nam et iu praecedenii capfiolo dixc^at : Si of' fers munm iaum a4 a/t<!f>#, el ibi recordaius fueris ,
quia /htifr MMls habes aliquid adsersum te : et hoc , , , ...^
flnilo , slalim Inilsn s Esio « eonseniiens aut beni- ^ propassiotte pereussus esl. 8i rero consenserii , el ^Htis aioersana tuo , ei reKqoa* Et in conseqnenii* de cogimtione aflecium fecerit, sicot scriptum est in bus jubet : IMHgise hiimieos resiros : benefaiciie his David : Transierunt in affcctum cordis {Ps. lixii, 7), ^it odeeuM 9oe , ot orme pro pefsequenHbus et 28 ^^ propassione Iransivit ad passionem, et huic non caltmnkmiibms fos. €iim kee inanifesla s\i[AL smt] Toittotas peccandi deest, sed occasio. Quicunique
num- ini , qui habet duo minuta. Unde et in alio Evaoge* lio, niulter ill« paoper et vidua dlcitor hifsit»e qua- draniem in corbonem {iiari. iii), et in al.o, duo minuta (Lti^. sii). Nou (|vod dissonent Evangeiia , sed quod uous quadrOns diios mioutos nUmino<t ba- beat. Hoc est ergo quod dlcit : Non egredieris de carcere , donec ctiaiii iHltiima peccata persolvas.
(Yers. 38.) Qui siderit muherem ai cencupiscen^ dum cam , jam mcsehatus esi eam ra eorde suo, Inter TraOo^ el frjio7r«9<iBni , Id esl, kiter passfonem, et pro" pasbionem , Ihic iiiterest | quod passio reputalur tn viiium : pnipassio, 29 licet initii [Al. titii] culpani liabeat , tainen non leneiur in crimine. Ergo qui vl- derit muliereni, et anima ejus fuerit titiliata , hic
■^ Hie quoqde reeiiuff omktnnt mss« nostri verba , reus erUeonciUo. S. Gregurius lib. xMMoraliHui cap. 5 : Raca quippe^ imiuit, in Hebrceo etoquio vox tV it^itaitlM esi ; ques quidem attimttm irascenis ostendit^ nec iamen p^niim verbum iracundice exprimit. Gonfer. S. Iliiariuiii in cap. 4 MaithaBi , et Regulam S. Ba-
lim
silii c.ip« 145, ei Avimm Yieniiensem Ep. prima ^ Iii aliquol m^iS. cvvouiiv : in aliis cvvoxov , n.alin ryoaeov.
• Pro conseniiens, tres Palatini mss. Iiabea. tem
volut. Leviora iitfra emefidamns.
<t iidein mss. vel de spirUu tantum, i^bsque amma* Mox quoque st animce non consenserit, pro si animn, elc. , in recto.
« Ex hoc loco arguendus imperitds Joanncs Glc*' ricus , qni pitt:<b:it llietonymum noii uti soliiurn vnce recludere f secsu claudeudi. Supri eliam dicitur, ouod anima et caro pariier recludendm sint. Yidesls Deiensiouem nosiram eruditionis Uieronymiaol^f
S9
S. EU5EB11 HlERONYMl
M
igitur Tiderit miilierein ad concupiscendum , id cst , A sicut prophetalis eos frequenler arguit senrno (IsaL
si aa})eierii ut concupiscat , ut facere disponat, isie recte dicitur eam moBcbari in corde suo.
( Yers. 29 , 30. ) Quod si ocutus lum dexler tcan- dalizat le , erue eum, et projice ab$ te, Expedit enim tibij ut pereat unum membrorum tuorum , quam totum corpus tuum mittaiur in gehennam, Et si dextera nuh nus tua seandalizat te, abseinde eam, et projice abs te. Expedit enim tibi ut pereat unum membrorum tuorum^ quam totum corpus tuum mittatur in gehennam. Qiiia supra dc concupiscentia mulieris diieral, recte mmc cogitationem et sensum in diversa voliianlem, ocu- tum nuncupavii. Per dextram autem et cxteras cor- poris partes, voiuntatis* et affectus Iniiia demou- siraniur : ut quod menleconcipimus, opere com-
Lxv). Qui jurat, aut veneratur, aut diligii eum, per queni jnrni. In lege prsccepium esi, ut non jurcmus, nisi per Dominum Deum nostrum ( Deut, vi ei vii). Judaei ^ per angelos, et urbem Jerusalem, et tero- plum, etelementa jurantes, creaiuras resque carna- les venerabaniur « houore, et obsequio Dei. Denique considera quod hic Salvaior non per Deum jurure prohibuerit ; sed per roelum, et terram« ei Jeroso- lyuiam , et per caput tuum. Et hoc quasi parvulis fucrai lege cnncessum, ut quomodo viciimas iinmo- iabani Deo, iie eas idolis immolarent : sic ot jurare permittirentur in Deuin : noii quod recte hoc face- reiit, sed quod meKus essei Deo id exhibere, qtiam 4la}inoiiibu8. Evangelica autem veritas non recipit ju-
pleamus. Cavendum est igitur , ne quod in nobis B rameutum , cum omnis sermo fidelis pro jurejurando opiimum est, cito labatur in vitium. Si enim dexter sit.
oculus et dextera manus scandalizant, quanto magis ea quae in nobis sinistra suni! Si enim anlma labi- tur , quanto plus corpus quod ad peccata proclivius estl Aliter. In dextero oculo, et indextera manu, fralrum, uxonim , et iiberorumy alque affinium et propinquorum monsiratur affectus , quos si ad con- templandam veram lucem nobis impedimento esse cernimus , debemus Iruncare istiubmodi portiones , ne dum volumus lucri c^teros facere , ipsi in «ter- num pereaoius. Unde dicitur et de sacerdole magno» cujus anima Dei cultui dedicata est : Super patre et matreet fitHsnmpottuetur {Lev. xxi, 11), id est, nul- lum affectum sciet , nisl ejus, cujus cultui dedicatus est
( Vers.' 51 seqq. ) Dictum est aulem : Quicumque dh- miserit uxarem suam , det ei tibettum repudii» Ego autem dico vobis : quia omnis qui dimiurit uxorem suaniy excepta fornicalionis causa^ facit eam mmcliari : et qui dimissam 30 ''tt^i^i^ » adulterat, iterum andi-- stis^ quia dictum est antiquis : Nott perjurabis, reJdes autem Domina juramenta tua, In posteriori parle lo- cum isium plenius Salvator exponit, quod Moses lihellum repudii dari jasserit propter duritiam cordis maritorum , non dissidiuro concedens, sed auferens homicidium {Deut. xxiv). Multoenimmeliusest, licet lugubrem evenire discordiam, quaro per odium saii- guinem fundi.
(Vers. 54 seqq. ) Ego aulem dico vobis, non jurare
(Vers. 58.) Audistis quia dictum est : Ocutum pro oculo , dentem pro dente, Ego auiem dico vobis , yion resistere mato. Qui dicit oculum pro oculo , non alie- ruin vuliauferre, sed uirumqae servare. Domiiios nosier vicissitudinem tollens, truncat initia pecca- torum. Et iii l>ge relributio est : in Evangelio gra- tia. Ibi culpa emendatur , hic peccatorum auferuntur exordia.
(Vers. 59«) Sl^^^tquis te percusseritin dexteram maxitlam tuam , prmbe itti et atleram. Et ei qui vuti tecum injudicio conteHdere^ et tunicam tuam tottere , dimitte ei et patlium. Et quicutnque U angariaverit milte passus^ vade cum itto et atia duo, Ecclcsiaaiicus (2 vir describitur, imitator ejus qui dicit : Disct/^ • nne , quia mitis sum , et humitis corde {Infra u , !29). Et pollicitationcm suam , percussus alapa , conipro- bat : Si mate tocutus sum , argue de mato : nn autem bene^ quid me casdis {Joan. xviii, 23)? Tale quid et David loquebatur in Psalmo :Si reddidiretribuentibue mihi mala {Ps. vii , 5). Et Jeremias in Lamentatio- nibus : Bonum est homini cum partaverit [Al. sederit aby eic.] jugum ab adotescentia sua, Dabit percutienti se maxittam : satnrabitur opprobriis {Thren. m, 27, 50). lloc adversum eos qui putant alterum ^ Deuiii Legis, alterum Evangelii ; quod et ibi, et hic mansueiudu doceatur. Secunduin inysticos intellec- tus : pcrcussa dextera nostra non jubemur sinistram praebere, sed alteram , hocest, aiteram dextraro.
omnino : neque per cmtum^ quia thronus Dei est : D Justus enim sinistram non habet. Si nos haTeticus
n^^tt^ per terram , quia scabetlum est pedum ejus : neque per Jerosolgmam , quia ctvitas est magni regis. yeque per caput tuum juraveris : quia non potes unum capUtum atbum facere^ autrngrum. Sit autemsermo vester, est estfnon non: quod auUm his abundantius est , a mato est. Hanc per elementa jurandi pessimam consueiudinem semper habuere Judaei noscuntur,
^ Palatini mss. pari consensu habent ad affectuum iniiia , pro et affectus , etc.
^ Accedat (idejiissor S. Hilarius in hunclocnm : His enim , inquieiis , elemeniorum nominibus Judwis erat retigio jurare , et coiti et ierrw , et Jerusalem , sed et capitis sui , quibus in contumJiam Dei sacramento penerationem deferebant.
in disputatlone percusserit , et dextrum dogma vo- luerit vulnerare , opponatur ei aliud de Sct ipturls testimonium , et tamdiu verberanti succedentes sibi dexteras prxbeamus , donec inimici ira lassescat.
( Vers. H , 45.) Qui petit a te^ da et, et votenti mu'' tuari a te^ne aoertaris, Audistisquia lUctume^t : Di^ tiges proximum tuum, et odio habebis inindcum tuum.
^ Rabbanus , honore et obsequio Dei contempto. Denique , elc.
^ Unus Pahtinus velu^tior , atierum sensum pro^ pheticum , alterum Evangelii. Ad niargiiiem recon- lior maiius iiiipressain lectioncm restitiiit. In fiiie seciioois vitiose , ut iufra iterum , Martian. tacessat legerat pro tassescai.
41
COMMENTARIORUM IN EVAN6ELIUM MATTHiEI LIB. I. CAP. VI.
42
Si de eleemosyna tantum diclum intelligimus , in A scd causa virtutis apud Deum mercedem habet. Etsi
plerisque pauperibus hoc stare non poiest. Sed el divites si semper dederint, semper dare non poic- runl. Posl bonum ergo eleemosynx apostolis, Id est, doctoribus prx*cepta tribuuntur , ut ({ui gratis acce- perunt , gratis iribuant {Matlh. x). Istius modi pe< cnnia numquam deficit; sed quanto plus data fuerit, lanto amptius duplicatur. Ei cum subjecta sibi arva riget , numquam fontis unda siccatur.
(Vers. 44.) Egoautem dico vobU , dUigite inimicos veUros , benefacite hi$ qui oderunt vos , et orate pro perseqtientibus et calumniantibus vos. Mulli praecepla Dei wnbeciltitale 3S sua, non sanctorum viribus xs- timantes , putant esse iropossibilia quae praeccpla sunt , et dicuni sufficere virlulibus, non odisse ini-
a recla via paululum declinaveris, non Inierest uirum ad dexteram vadas, an ad sinistram, cum verum iier amiseris.
(Vers. 3 , 4.) Te autem faciente eleemosynam ^ ne^ sciat 33 i^MStra lua quid faciat dextera tua, ut sit etee- mosyna tua in abscondilo : et pater tuus qui videt in abscottdito , reddet tibi, Et cum oratis , non eritis sicut kypocritce, qui amant in synagogis, et in angutis plaiearum stantes orare , ut videantur ab hominibus, Non soluni eleemosynam , sed quodcuutquc fcccritis boni operis, debei sinistra nescire; si enim illa scic- rit , statim dexter» opera commaculaiitur.
Amen dico vobis, receperunt mercedem suam» Non Dei mercedem, sed suam. Laudali sunt enim ab homini-
micos : caeterum diligere plus praccipi, quam hiimana B bus, quorum causa exercuere virluies.
natur.i patiatur. Scicndum est ergo Christum non impossibilia pra^cipere, sed perfecta : quse recit Da- vid in Saul et in Absalon (I Rcg. xxiv et xxvi, et II JRe^. XVIII ). Stephanus quoque martyr pro iiiiinicis laptdaniibus deprecams est (Act, vii). Et Paulus anaihema cupit esse pro persecutoribus suis {Rom, IX ). Haec autem Jesus et docuit et fecit, dicens: Paier^ ignosce itiis : quod enim faciunt^ nesciunt {Lue XXIII , 54).
(Vers. 45.) Vt ntis filiiPatris vestri qui in coslis est ; qui sotem $uum oriri facit super bonos et matos^ et ptuit super justos et injustos. Si enim ditigitis eos qui vos dUigunt,quammercedemhabebitis? Nonne et publicani koc fnciunt? Et si salutaveritis fratres vestros tantum^ qmdamptius facitis ? Nonne et ethnici hoc faciunt ? Es- ^ tote ergo vos perfecti.sicutet Pater vester coelestis perfe- ctus e$l. Si Dei praecepta custodiens, filius quis efficitur I>ei : ergo non est natuia filius, sed arbitrio suo. ((/ip. VI. — S ers. i.) AttenditenejustitiamveS' tram fadatis coram hominibus , ut videamini ab eis : aUoqmn mereedem non habebitis apud Patrem vestrum tfui iu cmlis est, '^ Qui luba canit, eleemosynam fa- cieiis , hypocrita est. Qiii jejunans deniolitur faciem suam , ut ventris inanitatem monstret in vuliii , et hic hypocrita est. Q\u in synagogis et in angulis pla< learum orat , ut videatur ab hominibus, hypocrita est. Ex quihus omnibus colligiiur hypocritas esse , qoi quodlibet faciunt, ut ab liominibus glorificentur [AL bonorificentar]. Mibivideturetillequidicilfratri suo : Dimitte uttoltam festucam de ocuto tuo {Matth, ^ ▼n , 4) , ^ propter gloriam hoc facere, ut ipse justus esse Tideatur. (jnde dicitur ei a Domino : Hypocrita, ejice primum trabem de ocuio (uo.« Non itaque virtus,
• Alierum versiculum : Cum ergo facis eleemosy' nam , noli tuba canere ante te sicut hypocritw faciunt fit synagogis et in vids , ut honorentur ab hominibus , suiijiingunt part ccmsensu Palatini codd. qui alioquin inrecitandis Scriptiiraeverbisparciores reliqnis sunt. Re aiilem ipsa hunc versiculum tota expositio sul)- nexa respieit.
^ Atiiea iegcbatur nam propter gloriam hoc facere videtur , seiisii eqnidem non satis expedito et per- spicuo. Nos codicum Palaiinorum auctoritate, nam adverbiuin, et verbutn videtur , induximus, sen- sumqoe ad mss. fidem niiori pristino restituimus. PATaoL. XX Vi.
(Vers, 6.) Tu autem cumoraveris, intra in cubicu* lum tuum : el elauso ostio, ora Patrem tuum in abs- condito , et Pater tuus qui videt in abscondito , reddet tibi. Hoc simpliciter^ intellectum, erodil auditorem, ut vanam orandi gloriam fugiat. Sed mihi videtur hoc magis esse praeceptum, ui inclusa pectoris cogi- taiione , lahiisque compressis oremus Doniinum , quod et Annam in Regum volumine fecisse legi- mus : Labiaj inquit, ejus tantum movebantur ^ (I Reg, I, 13).
(Vers. 7.) Orantes autem nolite muitum loqui, sicut ethnici faciunt, Putant enim quod in multiioquio suo exaudiantur, Noiite ergo assimilari eis. Si ethiiicus in oratione mulluin loquitur, ergo qui Christianus est, debet parum loqui. Deus enim non verborum , sed cordis audisor est {Sap. i, 6).
(Vers. 8.) Scit enim Pater vester quid opus sit vo- bis, antequam petatis eum. Sic ergo vos orabilis. Con- surgit in hoc loco quaedam hirresis, philosophorum ' quoque perversum dogma, dicentium : Si novit Deus quid oremus, et antequam petamus, Ecit qui- bus indigeamus, frustra scienti loquimur. Quibus hreviter respondendum est, nosnon narratores esse, sed rogatores. Aliud est enim narrare ignoranti, aliud scientem petere. In ilio indicium est, bic ob- sequium. Ibi Adeliter indicamus, hic miserabiliter obsecrarous.
(Vers. 9.) PaUr noster, qui es in «b/m. Patrem di- cendo, se filios confitentur.
Sanctificetur nomen tuum, Non in te, 34 ^^^ ^^ nobis. Si enim propter peccatores nomen Dei bla- sphemaiur in gentibus {Rom. viu), econtrario propter jusios sanctificatur.
c Diio noslri lotidemque apud Martianaeum mss. hanc interserunt hic I«»ci senienliam : Tum demum virtus observationis Deo accepta est , si cauia Dei fiat.
d Iii Palat. duobus mss., Et simviiciter iutentum erudit auditorem. Pro smpticiter Raobanus simiiiter
« Addunt iidem Palatini mss. ^t vox tiiius non au- diebaiur.
t Epicureorum hac fuit arguialio, aut potius ve- sania, de qua Maximus Tyrius disscrUtionem sane luculentam instituit.
a
S. BOSEBH HlBRONTMl
U
(Vers. 10.) Adveniat regnum tuum, Vel gencraliier A reant hominibui jejunantes. Amen dieo »0611, quia re pro lotius mundi pelil regno, ut diabolus in mundo regnare desislat, vel ui in unoquoqae rcgnet Deus, ei non regnet peccatum in mortali hominum corpore ( Rom. VI ). Simulque et hoc attendendum , quod grandis audaci® sit, el purae conscieiilia;, teguum De) posiutare et judicium non timere.
Fiat votuntas tua, sieut in coelo et in terra. Ul quo- modo Angeli tibi inculpaie serviunt in coelis, ita in lerra sertiant homines. Erubescanl ex hac senleniia, qui quoiidic in coelo ruinas fleri meniiuntur. Nam quid nobis prodest coelorum similitudo, si et in coelo peccatum est ?
(Vers. H*-13.) Partew nostrum supersubstantiatem da nobis hodie. Et dimilte nohis debita nosira, sicut et
eeperunt mercedem suam. Verbum exterminant, quod in Ecclesiasticis Scripturis viiio inierpretum triium est, aiiud mulio signiiicat, quam vulgo inlelligitur. Exlerminaniur quippe exsules, qui mitiuntur exira terminos. Pro hoc ergo sermone, (/emo/tun/fir semper acdpere debemus : quod Graece dicitur afcotll^ovai. Demolitur autem liypocrita faciem suam ut tristi- liam simulet ; el animo forte lasiante , luctum ge- stet in vultu.
(Vers. 17 seq.) 7ti autem eumjejunas, unge caput tuum, et faciem tuamlava, ne videaris hominibus jeju^ nans, sed Patri tuo qui est in abscondito : et Pater tuus qui videt in abscondito^ reddet tibi. Notiie Ihesau- ritare vobis thesauros in terra, ubi erugo et tinea de-
nos dimittimus debitoribus noitris. Et ne nos inducas B motitur, et ubi fures effodiunt, et furantur. Juxia ri-
in tentationem. Sed libera nos a malo. Quod nos su- persubstanlialem espressimus , in Graeco habetur iirrovtTMv : quod verbum Sepioagima inlerpreles m- pto^io-eov frequenlissime iransferunt. Consideravimus ergo in Hebraeo, etui^icumque illi 7rt/>tovo-tov expres* serunt, nos invenimus • sgoli.4 (tHw) , quod Sym* machus I5(fci/>fw, id esi, frafcipnum, vd egreginm, transmlit, iicet in quodam loco pecntiare inierpre- tatas sii. Quando ergo peiimos ut peculiarem \el praecipuum nobisDeus iribuatpanem, iilum petimus qui dicit : Ego sum panis vivns qui de ceelo descendi {Joan. VI, 51). In Evangelio quod appellaiuT secun* dum Hebraeos, pro supersubHantrali pane, reperi * iiAHAR (nnO), quod diciiurcra«fmttm;m sit sensus :
tum provinciae Palaestinse loquitur, ubi diebus festis solent ungere capita. Praecepit igitur, ut quaudo jc- jnnamus, lootos ei fesiivos nos esse monstremus. Multi legcnles illud Psalmisiae : Otetm pcccaions non impinguel caput meum ( Ps. cxl, 5) , econlrario esse voIuDt bonum oleum, de quo alibi dicilur : Vnxit te Deus Deus tuui oleo ^ Imitias pra: participibus tuis {Ps, XLiv, 8). El id praBcipi, ut exercenles virtuies, spiriiuali oleo principale (^ovefAovixov) cordis nostri ungere debcainus.
(Vers.li.) !76t enim est thesaurus tuus^ibi est et cor luum. IIoc non solum de pecunia, scd et de cunclis pnssionibus [At. pos^iessionibus ] sentiendum esl. Gulosi deus venler est : ibi ergo habet cor, ubi
Pauem nostrum crastinumy id esi, fuiurum da nobis C et ih^^saurum [Al. esl tbcsaurus]. 36 L«xuriosi Ihe-
hodie. Possumus supersnbstantiafem pnnem ct aliler Inlelligere, qui stiper omnes subsianlias sit, el uni- versas superei crealuras, AUi simpliciicr putmt, se- cundnm Aposioli sermonem diccniis (1 frm. m, 8) : Habentes victum et vestitum^ 35 hiseontenti snmus^ de praesenii tanium cibo snncios curam agcre. Unde et in posierioribifs sil praeceplom : Nolite cogitare de crastino.
Amen. Signaculum orationis Dotninicae est : quod Aquila interpretatur, fideliter : nos, vere, possumus dicere.
(Vers. 14.) Si enim dimiseritis homiiiibus peccata cortcm, dimittet et vobis Patei' tester ccelestis delicta vestra. c Hoc quod scriplum est : Ego dixi, dii estis^
saurus, epulac sunl. Lnscivi, ludicra : amatoris , li- bido : UuicservH unusquisque a quo vincitur (II Petr. 11, 19).
(Vers. 22, 23. ) Si oculus tnus fuerit simptex, lo- tum corpus tuum lucidum erit. Si autem ocutus tuus fuerit nequam, totum corpus tuum tenebrbsum erit. Si ergo lumen quod in te est^ tenebrm sint , ipsa? tenebra quantw erunt ! Lippienles [At. addilur oculi] solent lucernns videre numerosas : simplcx ocuKis ei purus simplicia iniuctur ei pura. IIoc tolum transferet ad sensum. Quomodo enim corpus, si oculus non fucrit siinplex, lotum in tenebris est : iiaanimn, ai priiici- palcm fulgorem suum perdiderit, universus sensus in catigine commorabiiur. Si ergo lumen quod in
tt fitii excelsi omncs : vos vero nt homines morieminij D te est, tenebrai sinl, ipsa; tcncLra^ quantx eruni !
Si sensus qui lumen csl, aiiimx* vitio caligatur, ipsa, putas, caligo quibus tenebris obvolvclur !
(Vers. 24.) Non potestis Deo servire et mammonw. Maminona sermone Syriaco diviiiae nuncupantur. ^on potestis Deo servire et mammonw^ Audiat hoc
lus 7 non Hebr«is, sed ChaWaeis Syrisque vfmncw- kis : ex quo rnrsum colligas, qnamqttam Hiorony- inus absoUite dicat Hebraice scrifilum Evannelium illud, non Uebraico serinone, sed ChaIdaicn,Syrove, ^ui Chaidxo Jerosolyroitane, Uebraicisque lantum lilteris canscriptum.
c Uous Palatkius, Si hoc quod scriptum est.
<^ Tres Palaiini codices, oteo eunltaHonis..
et tamquam unns de principibus cadetis ( Ps. lxxxi, 6, 7), ad eos diciiur qui propier peccata hoinines ex diis esse meruerunt. Recie ergo et hi quibos pecca- ta dimiiiuntur, homines appeliati sunt. (Vers. 16.) Exlerminant enim facics suas, ut appa-
*> In mS6. Sogolla, quod etin couimentarits in Ma- Inchiam, cnp. ui, in rine monuinius. liecoie euin lo- cum, si lubet.
^ Duo mss.^ Moar^ alii Maar. Bepererit vero llie- ronymus in eo Evangelio '^TYOl Damhar, aut Dama» har^ siquidem id qiiod crastinum intcrpreiatur, in- venit : econlrario enim Mahar Hebraicc nHD, cras tantum sonat, cum articulo autem cnstinwn^ psnS "inUT paneim nostrum crastinum.]^%i vero ilie articu-
4r^ COHHENTARIOaUM IN EYANGELIUM MATTHiEI LIB. I. CAP. Vll. i9
avams, audUt qui ccnselur vocabuio Ciirisliano noii A qHOMm nec Saimnon in amm gtortM wa eooperhti en^
piis.e «e simul diviciis Chrisioqde senrire. Ei lamen DOD dixil, qui habei diviiias, sed qui aervii diviUls. Qui euiui diviiiaruoi scrviisest, diviiias cusiodii, ui servus; qui attieiii serviiuiis exicmsit jugum, disiri* buii eas, ui dominus.
(Yers. %.) Jdeo dico vobh : Ne soUiciU iiti$ /i»t- mec teurm^ quid manduceiis^ wque corpori resiro quid induamim, la noiinuliis codicibBS addiiuin esi : ni" que quid bibaiis. Erj^o quod uaiura oinnibiis (ribdil, ei juiueiilis ac besliis boniinibusque commuiie esi, hnjus cur^ « peiiilus tiberamur. Sed praecipitur iio* bis 06 soliieiii siinus quid comcdamus : qoia tn &u- dore vulitts prseparawus nobis paiiero. Labor exer* cei:du> e^t, soiliciiudo loileBdi. Hoc qnod dicitur :
iicut unum ex istii, Si enim fenum agri qnod hodie ei\ el crai in clibanum miltitur, Deui sie veslit : quanto miigii vos modica fidtl f Ei revera quod f eri- cum , quae regum purpura, quae piciura iextricum poiest floribus coroparari T Quid ita rubet ut rosa ? Quid ita candei ui lilium? Violae vero purpuram, nuilo superari niuricc» ocolorum magis quam scr- mouis judiciuffl est*
(Vers. 31 %tq(\.) Nolite ioltieiti eae, ^ dicentes : Quid manducabimunf aut quid bibemm^ itut quo ope' riemHf ? Hac enim omttia gentn inquiru:*i, Scit enitn Paier veiter^ quia his omnibm indigetii. Quarile er- go primum regnum Dei et juMiliam e]ui, et hcee om- nia adjieientur vobii, NoHie ergo ioltieiti eae in cra-
^e ioUiciii iitii auitnai veitrm quid comedalii^ neqtte B itinum, Craitintn enim diei ioiticHui erit hibi ipii, De
corpori veitro quid induamini {Genet. m), de camali cibo ei vestimeoio accipiamus. Ca:terum de spU ritialibas cibis el vcsiimentis semper debemus esse solliciti.
(Vert. 26.) Nonne amma pliu ett quam eica, et corpui piui at quam venimeutum f Qiiod dicit, isiius modieei: Qui majora praestitit, uiique et mSnora prxsiabit.
RetpidU volamia eedi, quoniam non terunt, neque metunt, neque congriganl 37 ^" i^rca : ei Pater ve- aer co^loilis poicit iila* Nonne voi magii pltirii eitii Hlii? AfM>&io]us prxeipit (Rom. xi), ne plus sapia- mus quam oportei sapere. IstuJ (esiiinonium ei io praesenti capiiulo coftservandiira esi. Suni enim qui-
pnisentibus ergo concessit debere esse «oHrcitos qui fuiura proh^bet cogitare. Uiide ei Aposiolus : Nocte et die, iuqnit, manibui noitrh operamei : ne quetnveitrum gravaremui (l Thea, n, 9).S8^'^^ ^^ Scripturis fiiturum tempns iitielligitur, dicenie Ja- cob , EU exaudiet me eras justitiamea{Gen, xxx, 55). Et in iSanuieiis ptianlasmate, pythonfssa loquitar ad Sauieiii : crai erii mecum ( i Reg, xxvni, 49).
(Vers. 54.) Snffieit diei maiitia itia. Hic malitiam, non conirariam viriuii posuit, sed laborem et affli' ctionem,et anguitiai sseculi : quomodo et Sara afflixil Agar ancillam suain {Gen.xxi), quod signiffcantcr Craece dicilur ixaxu^ev aMv. Sufficii ergo nobis praeseHtis temporis cogiiatio : futurorum cui^am,
dam, qui dum voluni termiiios pairum excedere, et G quse incerta est, relinquamus.
ad aita volitare, m inia merguniur : volatilia dicen^ tes cssli Angelos esse, cseterasque iu Dei minisicrio loriiiudines, qofls absquc cura sui Dei alantur pro^ videntia. Si boe ila est, nl inielligi voiuni, quomodo seqoiiur diciun ad bomines : Nounevoi^ magii ptu' rii ettii iUis f Simplicilcr ergo accipiendum : qood si volaiiiia absque cura et aerunmis, Dei aliiniur providestui, quae bodie suni, et cras non erunt : ' qaaoto mngis homines quibos aeiemitas promiuitur, Dei reganiur arbiirio \
(Vers« 27.) Quii auUm veitrum eogitans potett ad- jieere ad staturam iuam cubiium unum f Ei de vesti- mentii qmd ioUiciti e&iii f Sieul aoiinam plus esse 1 cibum comparatione aviam demonstravii, sic
(Cap. VH. — Vers. 1, 2.) Noiite judicare, ut tion judicemini, In qno enitn judielo judieaveritii, judiea» bimitii : et in qua mensura menii fueriiit, remelietur vobis. Si judicare prohibet, qua consequentia Pau- lusinCorinihojttdicat fornicantem (ICor. r), ei Pe- trus Ananiam ct Sapphiram mcndacii coarguii {Act. v) ? Sed ex eonseqticntrbus quid proiiibuerii, ostendit, dicens : quomodo eniin jtidicavcritis, sic iodicabitnr de vobis. « Itaque non prohibuit judi- care, sed docuit.
(Vers. 5-5.) Qttfd autem vides festueam in oculo
fratrii tui, et trabem in oculo tuo non videi f Aut
quotnodo dicis fralri tuo : Frater, sine ejiciam festu-
eam de oculo ftio, el ecce trabs est in oculo tuo f Hy-
corpus plus esee quain veslem, ex consequeniibus D pocrita, ejice primum trabem de ocuto tuo , et tunc
f^QS oslendit, diceos : videbis ejicere fatucam de oeuto fratrii tui. De bis
(Vers. 28^20.) Comiderate tiiia agri qttomodo cre- loquitur, qui cum ipsi mortali cHinine teneantur
mo» laborant neque nent, Dico autem vobis obnoxii, minora peccala fratribus non conceduni :
contexiui Hieronymiano, qui sine ime senlentia per- fectus esl. Codicem itaqne maniiscripti nosiri mo- nastcrii de S. Pelro super divain scciiii sumus. Mart. — Glossema, quod et Vulgati anle Mariia- na!um libri prx^rprebaut, cjusiuodi, quorum anima mortaiis est, et cum essc cessaverint, semper non ^ruiU, duo e iiosiris , Cislerciensis ei Falai. niss., pluresqiie Mnrtianicoin^pecli, hic rctiuonl.
*^ In Palatiiiis mss., solliciti esse dc crastino^ reli- quo Scripiurii: lexiu pra^tcrmis^^o.
^ Pro liaqtie adverbio, quod mss. nosui Mib9ti- tuuni, aiiea legebaiur Hic,
* Amovimus liinc negandi particulain, quam ha- clenus ediii inicrscrebant, repugnanlibus cunciis, qmbos nos utinmr, mss. libris, aiiisquc diiobiis, qiios MartianaMS laudai. — Editi libri adduni particulam neganieoi» hujus ctura non penitui Uberamur. Mss. auiem codices duo ideju retineni absque negaiiono. Utraque lectio non repugnni si curani sumamu^ pro sollicitudine. Mart.
^ Vocem tuafiK tres mss. Palaiiai ignerant.
^ Hic quoque addunt editi iibri et inss. quam- plures, ^tforttm unima mortaiii esi, et eum esse ces- iaverini, semper non trnnl, Quod addiium vidclur
47 S. EUSEBIl HIERONYMI M
ciilicem liquanies, et camelum gluiientes (Ifat^A. A ingrediatur , hortatur (I 7im. v). Simnlque consi-
\xiii). Recie ergo et isli siniulalione jnstiliac, ut su- pra diximus, appellantur bypocriis, qui per ira- bem oculi sui, feslucam in oculo Tratris sui aspi- ciunt.
(Yers. 6.) NolUe sancium dare canibus, Sanctum, panis esi filiorum. Non debemus ergo tollere pauem iiliorum et dare eum canibus.
Neque mittalis margaritas vestras anle porcos^ ne forle conculcent eas pedibus suis, et conversi disrum- panl vos. Porcus non recipit ornatum , qui versaiur in volulabris luti. Ei juxta Proverbia Salomonis : Si habuerit circulum aureum , foBdior invenitur (Prov.w, 22). Quidamcaneseos 39 inteiligi volunt, qui post fi- dem Cbristi revertuniur ad vomiiuni peccatorum suo-
dera quam signanter de utraque via lociitus sii. 40 ^^^ y^isan multi ambulant, angustam pauci in* veniunt. Laiam non quxrimus, nec inventione opus est : sponte se offert, et erraniium via est. Angu- siam vero, nec omnes inveniunt, nec qui invene* rint, statim ingrediuntur per enm. Siquidem multi, inventa veritntis via , capti sscculi volupiatibus, de medio itinere revertuntiir.
(Yers. 15 seq.) Attendile a falsis prophetiSy qui veniunt ad vos in vestimentis ovium : intrinsecus au-- tem sunt lupi rapaces, A fructibus eorum eognoscetis eos. Numquid coUigunt de spinis uvas, aut de tribulis ficus ? sic omnis arbor bona fructus bonos fucit : mala autem arbor malos fructus facit. Et de omnibiis
ruin : porcos autem eos qui necduro Evangelio cre- B « quidem intelligi potest, qui aliud habito ac ser-
diderunt, et in luto incredulitatis vitilsque versan- tur. Non convenit igitur istius modi hominibus ciio Evangelicum credere margariuim , iie conculcent lilud, et conversi nos incipianl dissipare.
(Yers. 7 seq.) Petite , et dabitur vobis : quterite^ et invenietis: pulsatCy et aperietur vobis. Omnis enim qui petit, accipit ; et qui qucerH^ invenit ; et pulsanti aperietur. Aut quis est ex vobis homOt quem si petierit filius suus panem^ numquid lapidem porriget ei ? Aut si piscem petierit^ numquid serpentem porriget ei ? Qui carnalia supra vetuer.it postulari, quid qu;c- rerc debeamus osteiidit. Si peienii datur, et quae- rens invenit, et pulsanti aperitur : ergo cui non da- ttir, et qui non invenit , ei cui non aperiiur, appa
mone promiitunt, aliud opere demonstrant. Sed specialiier de baereiicis inielligendum est, qui vi- dentur continemia, casiitate, jejunio, quasi qua- dani pietatis se vesle circumdare, intrinsccus vero habenies animum venenatum, simpliciorum fratrum corda decipiunt. Ex fructibus ergo animae, quibus innocentiam ad ruinam trahunt, lupis rapacibus comparantur.
( Yers. 18 seq. ) Non potest arbor bona fruetut malos facere : neque arbor mala fruelus bonos faccre. Omnis arbor qwB non facit fructum bonum^ exddetur^ et in ignem mittetur, Igitur ex fructibus eorum cogno^ scetis eos, Quaeramus ab • baereticis, qui duas inter se contrarias dicunt esse naturas, si juxta inielli-
rci quod non bene petierit, quxsierit el pulsaverit. C geniiani eoruro, arbor bona malos friictus facerc
Pulsemus itaque januam Gbristi, de qua dictum csl : Hmc porta Dominiy jusli intrabunt per eam {Ps. cxvii, 20) ; ut cum intraverimus, aperianiur nobis thesauri abscondiii et tenebrosi in Ghrislo Je- su, inquo estomnis scientia {Coloss. ii).
(Yers. 11, 12.) Si ergo vos cum sitis mali, nostis bona dare filiis vestriSf quanto magis Pater vester qui in oBlis est^ dabit bona petentibus se ! Omnia ergo quaxumque vuUis ut faciant vobis homines^ et vos faclte illis. Hcec est enim Lex ct Prophetce. Notandum quod aposiolos malos dixerit, nisi forte sub Apo- &iol(irum persona omne homiiium damnelur genus, ciijus ad comparationem divinae clementiae ab in- faiiiia cor ad malum posiium est. Lege GeDcsim
numqiiam potest , quomodo Moyses arbor bona peccaverit ad aquam coniradictionis {Deut. xxxh) : et David, Uria tnterfecto, cnm Bethsabee concu - bueril (11 Reg. xi) : Petrus quoque in Passione ^ Domini negarit, dicens : Nescio hominem {Matt. XXVI, 72) : aut qua consequentia Jethro socer Moy- si arbor mala, qiii utique in Deum Israel non cre- debat, dederit consilium Moysi bonum {Exod, xvin): et Achior ad Holopbernem aliquid utiie sit localus (Judith. v) : et Gomicus dixerit ( quod bene dictum Aposlolus comprobavit ) : Corrumpunt mores bonot confabulationes pestimm (I Cor. v). Et cum non in- venerint quid respondeant ; nos inferemus, etJu- dam {Joan. xiii), arborem quondam bonam, fecisse
(Genes, viii). Nec mirum ^i homines hujus sasculi ^^ frnctus malos postquam prodidit [Al. tradiderit]
dicit malos, cum et Paulus apostoius memoret Bedimentes tempus , quoniam dies mali sunt (Ephes. v, !6).
(Ycrs. 13, 1i.) Intrate per anguslam portam, quia lata porta et spatiosa via est quok ducit ad perditio- nem^ et muUi sunt qui intrant per eam. Quam angusta porta^ et arcla via est quce ducit ad vitam ! et pauci sunt qui inveniunt eam. Lata via est saeculi volu- ptas, quaro appetunt homines. Angusta, quae per labores et jejunia pandilur, quam et Apostolus iii- gressus est(II Cor. vi,xi) : et ut Timotheus per eam
<^ Yoculam quidem mss. nostri supplent. 'Leviora alia infra castigant.
Salvatorem : et Sauium (PhiUpp. m) arborem ma- lam eo lempore quo persequebatur 41 Ecdesiam Ghristi, fecisse postea frucius bonos, quando in vas eleclionis de persecutore translatus est (Act. ix). Tamdiu ergo bona arbor fructus non facit malos , quamdiu in bonitaiis studio perseverat : et mala ari)or tamdiu manet in fructibus peccatorumy quamdiu ad poenitentiam non convertiiur. Nemo enim permanens in eo quoJ fuit, incipit id esse quod necduin coeperit. (Yers. 21.) Non omnis qui dicit mt^t, Domne^
^ Rhabban. , Z^omintim.
49 C0MMENTAR10RUM IN EVANGEUUM MATTHiei LIB. I. CAP. Vlll. r>0
Donme, inirahit in regnum emlorum; $ed qui facit w- A ( Ver». 26.) Fundata etnm erat supra petram. Et
luntalem Palris meiy qui in C(Bli$ eity ip$e inlrabit in regnum cfBlorum. Sicut supra dixerai, eos qui habe- rent vestem viiae bonse , non recipiendos propter dogmaium nequiiiam : ita nunc ecoiitrario asserit, iie liis quidem accominodandam fidem, qui cum poi- lenni inlegritate Gdei, tnrpiter vivuni, ei doctrinoi iniegriiatem malis operibus destruuni. Utrumque eoim Dei servis necessarium esi, ut ei opus sermone, ci sermo operibus comprobetur. Huic sententiae po- test illud videri contrarium: Nemo potest dicere ^ Dominus Jesu$, m$i in Spirilu sancto ( 1 Cor, xii, 5). Sed moris est Scripturarum dicia pro factis accl- pere, ut slatim in consequentibus approbatur, refu- lari eos qui jactant sine operibus habere scieiuiam Domiiiiy et audiunt a Satvatore : Diseeditea me, ope- B
rorti iniquitatis^ nescio vos {Luc. iiii). Et Apostolus in hunc sensum loquitur : Confitentur se nosse Deum: (aciis aulem negant {Tit. i, 16).
(Yers. 22.) MuUi dicent mihi in illa die: Domine^ Domine , nonne in nomine tuo prophetavimus , et in nomine tuo dcemonia eiecimus^ et in nomine tuo v/r/u- lesmMltas fecimus? Propbetare, ei viriutes facere, et daemonia ejicere , interdum non ejus iiieriti est qui operaiur, sed vel invocatio [At, invocationej nominis Christ! hoc agit, vel ob condemnaiionem eorum qui invocant, et utilitatem eorum qui vident et andiunt, conceditur : ui licet liomines despiciant signa facienles, tameu Deum honorent, ad ciijus jnvocationem fiuut tanta niiracuia. Nam et Saul (I Reg. x), et Balaam {Num, xxiii), et Gaiphas {Joan. xi) prophetaverunt , nescientes quid dicerent: et Piiarao {Genes. xu) et Nabuchodonosor {Dan. ii) somiiiis ftttura cognoscunt. Ct in Actibus Aposlolo- rnm filii Scevae videbaiitur ejicere dsemonia {Act. xix). Sed et Judas apostolus cum animo proditoris muita signa inter cseteros Apostolos fecisse narraiur.
42 (Vers- ^.) ^^ ^^nc confitebor illis, quia num» quam novi vo$. Signanter dixit confitebor^ quia multo anie lempore dicere dissimulaverat : non novi vos. Non novit Dominus eos qui pereuni. Observa autem quare addiderit, numquam novi vos, si juxta qiiohdam oniiies homines inter rationabiles semper versati sunt creaturas.
( Yers. ^4.) Di$cedite a me qui operamini iniquita'
omni$ qui audit verba mea hmc^ et non faeit ea, simili$ erit viro $tuUo. Super banc peiram Dominos fundavit Ecclesiam {Matth. xv) : ab hac petra apostolus Pe- trus sortitus est nomen. Super hujuscemodi petram non inveniuntur serpentis vestigia (Proi^. xxx). De bac et propheia loquitur confidenler : Statuit super petram pedes meos {Ps. xxxii, 3). Et in alio loco : Petra rejugium leporibus, sive herinaciis { Ps. ciii, 8). Timidum enlm animal in petras cavernas se recipit : etcuiis aspera, et tota armata jaculis, lali se prote- ctione tuiatur. Unde et Moysi dicitur eo lempore quo de iEgypio fugerat, et lepusculus Domini erat : Sta in foramine petrce, et po$teriora mea videbi$ {Exod. xxxiii, 2i). ( Vers. ^7, 28.) Qui cBdificavit domum $uam $uper
arenam : et de$cendit pluvia\ et venerunt fiumna , et flaverunt ventij et irrueruntin domumilUim, et ceeidit: et fuit ruina ejus magna. Et factum est cum coneum- masset Jesus verba hcec^ admirabantur turbce super do^ ctrinaejus. Fundamentum quod Apostolusarchiiectus po^uii (I Cor. iii), unus [Al. unum] est Dominus no- ster Jesus Christos. Super hoc fundamentum stabile et firmuin, et per se robusta mole fundatum, aedifi- catur Christi Ecclesia. Super arenam 43 ^^co 4"® fluida est, et coagmentari non potest, nec in unam copiilam redigi , omnis haereticorum sermo ad hoc «dificatur, ot corruat.
(Vers. ^d.) Erat enim docens eos sicut polestatem habens , et non sicut Scribce et Phariscein lUi eniin ca G docebant populos, quae scripta sunt in Moyse el Prophetis. Jesus vero, qnasi Deus et Dominus ipsius Moysi, pro libertate voluntatis suae, vel ea qu» ml' nns vidcbantur, addebat in iege; vel commutans prsedicabat in popuios, ut supra quoque legimus: Dictum est antiquis : Ego autem dico vobis.
(Cap. VIII. — Vers i.) Ctim autem de$cendi$$et Je$u$ de monte^ $ecutw $unt eum turbas mttUoB^ et ecce lepro$u$ venien$ adorabat enm, dicen$. De monte Domino de- scendente , occurrunl turb», quia ad aliiora ascen- dere non valuerunt. Et primus ei occurrit leprosus. Necdum enim poterat cum lepra tam multiplicera in monte Salvatoris aiidire sermonem. Et noiandum quod hic primus specialiier curatus sit : secuiido,
^ ^ ^„. .^ ^ puer Centurionis : teriio, socrus Peiri, febriens [Al»
Um. Omnis ergo qui audit verba mea hwc^ et facU ea, *^ febriciians] in Capharnaum : quario loco, qoi oblati
asiimibbitur viro $apienti, qui wdificavit domum tuam supra petram. Non dixit, qui operati e$ti$ iniquUatem, ne videreiur tollere poeniteniiam, sed qui operamini, hoc est, qui usque in prarseniem horam, cum ]udicii tempus advenerit, licet non habeaiis facultalem pcc- candi, tamen adhuc habetis affecium.
( Vers. 25.) Et descendit pluvia, et venerunt ftumina, et flaverunt venti : et irruerunt in domum illam, et non cecidit. Pluvia isti quae domum subvertere niiiiur, diabolos est. Flumina, '^ omnes Aniichristi, qui con- tra Christuro sapiuni. Venti spiritalia [Al. spiriiua- les] nequitiae in coelestibus {Ephes. vi).
sunt ei a daemonio vciati , quorum spiritus verbo ejiciebat, quando omncs male habentes curavit. Et ecce lepro$u$ venien$ adorabat eum, dicens. Recte post praedicationem atque doctrinam signi offertur occa- sio : ut per viriutem miracula [Al. virtutem niiraculi], praeieriius apud audientes sermo flrmetur.
( Vers. 2.) Domine, $i vts, pote$ me mundare» Qui voluntatem rogat, de virtute non dubiiat.
(Vers. 3.) Et extenden$ Jesus manum, tetigit eum^ dicens : Volo, mundare, Et confestim mundata est lepra ejus. Extendente manum Domino, statim lepra fugit. Simulqiie considera quam humilis et sine jaciantia
* Volgati antea libri , /Itimtna, Antichristi absque omnes, quam vocem mss. interserunt.
51
9. BOSM ffrErftimMi
:^
reRponsi^. \\h «Wierai, si vi$ : Domir^us resp«ndU , j| ^t htm, eiJacoh, in regno ciBlornm. Quia Deus Ahra-
voh^ \\k! prMivnefsrt, po(e$ me nmtdeire : hommfn jinfjfH, ei difeil, mundare : fkm ergo «rt p'eriffuc Lafi- nofum pfllam, jtfngendnni esf,.ei le^endnm ta(o m«». dare: sed sepffrailm, ui primuni, dreart, voio : deindc imper^ns d^af, mwtdare [Al. imperel mnmtnre].
(Vef*. 4.) Etait illi Jetus : Vide nemini dixeris, Ei rt tera qnW erai nee esse n! sermonc jactaret , ifuod enrpore praeferefcat ?
44 S^^ wr^*» o<tende fe sdcetdotibus : et offer mw- nns qiiod prascepii Moy$et M te$t%moninm Hli%, Varias ob causas mittiteHm ad sacerdoted. Primum, propter bumiiilatem, ut sacertfotihns deferre * lionorcm videa' tnr. Erat entm lege pra^cepto m, ul quf mondntt fucrant a lcpra, oiTerrent munera sacerdotibus. Deintfe, ut mundufum videnfpsleprosum, aot eredcrenlSalvatori, ** aut non erederent. Si crederent, sairarentur : si non crederent, hietcasabiles forofit. Et simul ne quod in eo s»pi9Stme crimmabaninr, legem vtdcretur fnfringerc.
(Vers. Ssefi.) Acca$U ad enm eenturio, rogan$ eum, et dicen$ : Domine, puer meu$jacet hi domo pa* rafyticUSf et mate torquetur. Et alt ilU J esu$ : Ego veniam, et ^ curabo eum. El respondens centurioj ait : Domine, nan $ttm dignus ut intres sub tecium meum ; ted tantuiH dic verbo, el sanabitur ptier meus. Non debemus jactantloe argnere Dominum, quia siatim se iturum ei sanatorum csse promittit, videns centa- rionis fidem, humilitatom , et prudentiam. Fiiiem, in 60 qaod credidit ex gcntibus paralyiicum a Salva- tore posse sanarr. fiumilitiiem , quod se jiidicavft
ham coeli condilor, Paicr Christi est, idcirco in re- gno CGelornm cst c( AbrWinm, cum quo accnbiiurae sunt nationes , qnos credrderint in Chrislum Filiiim Creatoris. Et ifte pariier sensus implctiir, de quo supra diximus, in conturionis flde geniiiim fieri prae- rogativam : dum ad illius creduliiatem (!c Oriente et Occidenie crediluri populi commemornntur.
( Vers. 14. ) Fitii autem regni ejicientnr in tene- bras exteriores. Filios regni Judicos significat^in quos anie regnavil Deus. Ejicientur in tenebras exteriores. Tenebra; semper interiores suni, non exieriores. Scd quoniam qui a Domino foras expetlitur, lumen relinquit ; idcrrco exieriores tenebrx nominuiae sunt.
Ibi erit flelus et stridor dentium. Si flelus rcu- Iftrum e<it , et stridorj dentium ossa dcmoiisirat : vera est ergo corporum el eornni(fem meinbiorum qti?e ccciilerant, resurri^ctio.
(Ver?. 14, ) Etcum venisset Jesus in f!omuni Petri^ vidit socrum ejus jacentem et febricitantem (Al. fe* brientem] : et tetigit manum ejus , et dinmit eam fe- bris, Taiigitur maniis mulieris, cl sanatls opcribus ejiis, pcccntorum infirmilas fngit. Naiura hominum isfius modi esl, nl post febrein magis ^ lassescant cor- pora : el incipiente sanitute, flpgroialtonis mala sen- liant. Verum sanitas qux confertura Domino, ^ to- tum simul rcddit, iiec sufilcit cs^esnn.itun ; i^cd ut imramg fortitudinls indicetur, addilum est :
( Vers. i5. ) Et surrcxit, et ministrabat eis. Illa ma-
r - - , , ^ , , — - , ..«
indignum, cujus (ectum Dominus intrarct. Prnden- ^ nus minlstrabat, qu?e cttacta fuerat, etsanata.
liam, quod intra corporis te^men, divinitntem lafen- tcm vtderet, sciens non Id sibl profnturnm, quod etfam ab incrcdulis videbatur ; scd id quod latebat intrinsecus. De qua prodentia hoc etiam, alt :
( Vers. d.) ^ Sam et ego homo sum sub poiestate [AI. tiddhnveonstitUlus], haben$ sub me milites : et dico huic^ vade, et vadtl : et a//l, veni^ et venii : et servo meo, fac hoc, et facii, Volens ostendcre Dominum quoque non per adventum lanium corporis, sed per angelorum mfnisteria posse implere quod vellei.
(Vers. \tS.) Audiens autem Jesns, miratu$ est, et sequeniibus se dixit. ^ Miraius est quod vidil centu- rionem suam intetligere majesiatem. Pellendic enim erant vel innrmitatcs corporum, vel foriitudines con* ^ trarisD, quibus homo ad debilitatcm sxpc conccdiliir, et verbo Domini, et ministeriis angelonim.
Amen dico vobis, non inveni taniam fidem in hrael. De prnesentibus loi]uiiur, ntm de omnibus retro pa- triarchis 45!^^ prophetis : nisi forie in ceniurione fides genlium prxponiturfsraeli.
( Vers. li.) DiCo autem vo6tf, quod mutii ab Orien- ie et Occidente venientf et recumbent cum Abrahamj
(Vcrs. t6-l8. ) Vespere autem facto, obtulerunt ei multos dcBntonia habentes : et ejiciebat spirilus verbo^ et omnts male kabentes curavit [Al. curabat] , vt ad- impleretur quod dictnm est per Isaiam prophetam , dicentem : Ipse inHrmitates nosirns accepit, et a^grota' tiones nosiras portavit. Videns aHtem Jesus lurbas mul' tas circum se, jussit discipulos ire lran$ freium. Om- nes, non mane, noii meridie, sed ad vesperam oii- ranlur, quando sol occubiturus est : qunndo gra- niim tritlci 46 ^^ \^^^^ moritnr , ut nuillrs frucliis afferat {Joan. xii).
( Vers. iO, 20. ) Et accedens unus Scriba, ait itti : Magisler, sequar ie quocumque ieris. Et dicit e\ Je^ sus : Yuipes foveas habenty ct volucres cobU nidos : Filiu$ auiem hominis Jion habet ubi caput suum recli- net. Scriba Iste legis, qui tanlnm lilieram noverai occidenlem, si dixissct : Doininc, seqiuir te quocum- qne ieris, non fnisset ropulsus a Domino ; sed quia mngisiru.n ununi de pluribiis a^slimabai, et littcra- lor crat, quod significaniinsGrxce dicilur, 7/3«a,ua- Tsu^, el Qon spirilunlis auditor : ideo non liabel lo- cum in quo possit Jesus reclinare caput suuni.
' Mss. Palatini, deferre videatur, absque honorem.
^ lidem mss., et sanabo eum.
« tlursufri iidem ross., Ecee ego eum sim homo, dico huic^ etc.
^ Vcrba, miratus estf qiiae In antea vulgatis dee- rauty imperfecto sensti, mss. nostri sufAciuat.
«Corrupte lcgcbatur, iacessant, pro tasscscant^ quem et pnulo superius errorem pencs Martian. emendavimus.
t Duo mss., tota $imul reddii^ nec suffieii e$s$ lan- ium sanatani.
53 COMMGNTARIORUM IN EVANGfiLIUll MATTHiEI LIB. I. GAP. IX.
OsleDdiMir nutem nobis» ei ob hocScribam repudia- A rabantur. Sin autem quis coatenliose vokierii i
54
tuto, quod signorum videns roagniiudinem, sequi vo- luerit Salvatorem , ut lucra ex operum miracuUs qusreret, boc idem desiderans» quod et Simon Ma- g\jB a Petro emere voluerat (Act, viii). Talis ergo (i- des jusle sententia [A/. juxta senteniiam] Domini condemnatur, eldicilur ei : Quid me propter divi- tias et sa^culi iucra cupis sequi, cum tauue sim pau- penaiis « ut ne hospiiiolum quidem habeam» et non me 0 uiar tecio ?
( Yers. 21. ) Altus autem de di$cifmii$ eju$ ait illi : Domine, permitte me primum ire^ et $epelire patrem meum. Quid simile est inier Scribam eldiscipulum ? ]lie magistrum vocnt, hic Dominum confltetur. Uie prnpterpietatisoccai^ionem, ad sepeliendum pairem
qui mirabantur, fuisse discipulos , reapondebifluis, recte iiominesappeliatas« qui iiecdum nov6raiit|KK teniiam Salvatoris.
(Yers. 30, 31.) Quid noMs et tibi. Jesu Fili iki f Yeniiti huc ante tempu$ torguere no$. Erat autem nan longe ab ilU$ frex porcor^un multorum pascem. Dm^ monee autem rogabant eum^ dicetUei. Noa v^uBtatrs isia cunfessio est, quam prsnium sequitur confl- teniis, sed necessitatis extorsio, quae cogit invkos, velut si servi fugilivi, |^st muitura temporis doni- num suum videant : ttihil aliod nisi de verberibos deprecantur. Sie et daemones ccrneates Doroiamn in lerris rcpente versari, ad jndieatidos se venisse cre* debant. Pra^seniia Salvatoris, tormentasiint daemo-
iredesiderai : isle secuinrura se quolibet esse pro- B num. Ridiculeque putant quidam, dieroones! scire
Fitium Dei, et diabolum tgnorare ; eo quod minoris malitiae sint isti quam ille cnjus satellites smic. Gum omnis scaeniia discipBiorom ad maglstrum re- ferenda sii, et taoi dxmooes, qoam diabolra ssspi* cari raagis Filium Dei* 48 0«*«" no^se finlelKgefidi sunt[/i/. liint]. Nemoemm Patremnovit^ nisi Fiiins, ^ et cui voluerit Fiiius revelare (Mattk. xr, 27).
(Yers. 32, 33.) Si eficis nos, mitte nos in gregem porcorum.EtaUUlis: Ite. AiUli exeuntes^ abierunt m porcos. Et ecu maffno impHu abiit totus grex per prmcept in mare^ et mortui sunt m o^icti. Pasitores «s- lem fugerunt; et wenienies in civitMtem, nuntiavemnt hac omniaf et de kis ^i dmmonia iuthuerant. Non quod concesserit Salvator daeanonibtts quod pete-
matil, non magistrnm quoerens, sed ex magistro lu- erum.
( Yers. 22» ) Jesus autem ait ilii : sequere me^ et di- mitte mortuos$epelire mortuo$ $uo$. Morluus esi, ([ui- cumqne non credii. Si autem moriuum sepelit inor- tuus, non debemus curam babcre rooriuorum, sed viTeniium : ne dum soiiiciti sumus de moriuis, nos quoque mortui appellemur.
( Vers. 25. ) Et ascendente eo in tuirtcu/«m, $ecuti tsnt eum diseipuli ejus : et ecce motu$ magnus [actus est iii mari, ita ut navicula operiretur fluctibus, Quin- lum signuni fecit, quando ascendens navem de Ga- pharnaum, ventis imperavit et mari. Sextum, quan* do iii regione Gerasenorum dedil potestalem dae-
monibos in porcos. Sepiimum , quando 47 incr^* ^ '^•'^'^^ ^'^>^ <^ * ^ ui per interfectionem porconim.
dieus civitatem suaro, paralyticum secondum cora- Yit in lectulo. Primus euim paralyticus est puer cen- turionis,
( Yers. 24, 25. ) Ipse vero dormiebat, Et aceesse" Tunt ad eum, et suscitaverunt eum, dicenies : DominSp talva no$f perimu$, Et dicit ei$ Jesus: Quid timidi es/is, madic0 fldei ? Hujus signi lypum in Joiia legi- mus (Joii. i), qiiandOy cseieris periclitantibus, ipse securus est, et dormit, et susciiatur ; et imperio ac sacramento passionis suae iiberat suscitantes.
( Yers. 26. ) Tunc surgeru, imperavit ventis et mari : et (actaest tranquHlitas magna^ Et ex lioclocoinielligi* mus qnod orones creatur» sentiant Greatorcm. Qui« bus eniro iocrepaiur [>U« quas increpavii], et quibus
hominibus salulis occasio praebertlor. Pastoresenim isla cernentes, statim nuntiant civitati. Embeseat Hanichaeus, si de cadem sobsianlia, et ex eodero ao- ctore bominum bestiaruroquesunt anim», qooroodo ob unius hominis saluiem» duo millia porcorom sof* focantur ?
( Yers. 54. ) Et ecce tota eivitas exiit obtiam Jesu , et viso eo, rogabant eum^ ut transiret a finibus eonrm. Quod rogaot ot iranseat a fmibus eorum, oon de su* perbia hoc faciuni» ut nonnulli arbitrantur, sed de huroilitaie qua se praesentia Domini indignos jtidicv bant, sicut et Petrus in eaptura piscium cadens ad genua Salvatoris , ait : £xt a me , Domine^ guia vir peccator sum ( Luc. v, 8).
imperatur [AL imperavit], seniiunl imperantem : ^ ( Cap. IX.— Vers. i, 2.) Et ascendens Je$u$ in nth
non errore baereticornm, qui omnia putant animan- tia; • sad majestale conditoris, quae apud nos insen- sibiiia, illi seosibilia sunt.
(Yers. 27-29. ) Porro howdne$ mirati sunt^.dicen' te$ : Quaiis est hU^ quia venti et mare obediunt ei 1 Et cum venisset Jesus trans fretum in regionem Geraseno» rum, ouurrerunt ei duo habentes dasmoniay de monu^ mentis exeuntes^ scevi ntmia, ita ut nemo posset trans* ire per viam illam. Et eece elamnverunt dicentes, Non discipuli,' sed nautae, et ca*teri qui in navi erant, mi-
t)icti/am tran$fretavitt et venit in civitatem suam, Et ecce offerebant ei paratgticum jacentem in lecto, Videns autem Je$u$ fidem illorum, dixit paralytico : Confule^ fU\, remUtuntur tibi peccaia lua. Giviiatem ejos non aliam intelligimus quam Nazarelb, unde et Naaaraeos appellatos eu. Obtulerunt aotem ei, ot supra dixi« mns, secundum paralyticom Jacenlero in lectolo» qnia ipse ingredi non valebat. Videns autem Jesos non ejus fidem qui offerebaior, sed eorom qui offe* rebant, dixit paralytico : Confide, fiti , remittuntur
" Addont quidam mss. iefisi6t/ta esse : alii econ* Irario tfiieiiit6i/ta esse.
^ Inlerserunt doo Palat. mss. sacri textos verba, neque Filium quis novil msi Pater.
^
S. EUSEBH HIERONYMI
m
tibi peccata tua. 0 mira bumilitas, despectum etdc- A loco : Dictu peceata lua^ ut jusUficeris (/sat. xliii,
bilem, tolisque membrorum compagibus dissoluium, filium vocat, quem sacerdoles non dignabantur at- tingere. Aul certe ideo filium , quia dimittuntur ei peccata sua. Juxta tropologiam interdum anima ja- cens in corpore suo , toiis membrorum virtutibus dissolutis, a perfecto doctore offeriur curanda Do- mino, 48 nu^ si misericordia ejus sanata fuerit, tantum roboris acciptt , ut portet statim lectulum suum.
(Vers. 5, 4.) Et ecce quidam de Scribis dixerunt tn- tra $e : Hic blasphemat, Et cum vidisset Jesus cogita- tiones torum, dixit : Vt quid cogitatis mala in cordi- bus vestris .^Legimusin Propheta, dicentem Deum : Ego sum qui deleo iniquitates tuas {Isai, xuii, 25).
26). Matthaeum se ei publicanum nominnt,utosten- dat legentibus, nullum debere salutem despernre, si ad meliora conversus sit ; cum ipse de publicano in apostoluni sit repente mutatus* Arguit in lioc loco Porpbyrius et Julianus Augustus, vei-imperitiam bistorici mentientis, vel stultitiaro eorum qui statim secuti sinl Salvatorem, quasi irraiionabiliterquemli- bet vocantem hominem sint secuti, cum tautse virtu- tes, tantaque signa praecesserint, quae Aposiolos an- tequam crederent, vidisse non dubium est. Gerie fulgor ipse, et majestas divinitatis occultae, qux etiam in * humana facie relucebat, ex primo ad se videntes trahere poterat aspectu. Si enim in magncie lapide et succinis hxc esse vis dicitur, ut annulos ,
Consequenter ergo Scriba^, quia hominem putabant, B ^i stipulam, el festucassibi copuleiit, qnanlo niagis
et verba Dei non inteiiigebant, arguuni eum blas phemiae. Sed Dominus videns cogitationes eorum , ostendii se Deum, qui possit cordis occuita cogno- scere, et quodaromodo tacens loquitur : Eadem ma- jestate ei potentia qua cogitationes vestras intueor, possum et horoinibiis peccata dimiltere. Cx vobis intelligite quid paralyticus consequatur.
(Vers. 5, 6.) Quid est faciUus dicere : dimittuntur tibi peccata tua ; an dicere : surge et ambuta? Vt au' tem sciatis, quia Filius hominis habet potestatem in terra dimittendi peccata^ tunc ait paratytico. Inter di- cere, et facere, multa distantia est. Utrum sini pa- ralytico peccata dimissa, solus noverat, qui diniit- tebat. Surge autem et ambula^ tam ille qui consur-
Dominus omnium creaturarum ad se trahere pote- rat, quos volebat ?
(Vers. 10 seq.) E^ factum est^ discumbente eo in domOf eecemuttipubiicanietpeccatoresvenientes, dis' cumbebant cumJesu et disciputis ejus. Et vidente$ Pharism, dicebant disciputis ejus : Quare cum pu- blicanis et peccatoribus manducat magister vester ? At Jesus audiens^ ait : Non est opus medico valentibus » sed malc habentibus. Euntes autem discite quid esl, Videbant publicanum a peccaiis ad meliora convcr- sum, locum invenisse poeniientiae ; et ob id eiinm ipsi non desperant salutem, neque vero in prisii- nis vitiis permanentes, veniunt ad Jesum, ut Pha- rissei et Scribse murmurant ; sed pceniientiam ngcn-
gebat, quam iii qui consurgentem videbant, appro- ^ tes,ut sequens Domini sermo significat, dicens :
bare poterant. Fit igitur carnale signum, utprobe- tur spirituaie, quamquam ejusdem virtutis sit, et corporis et animae vitia dimittere. Ct daiur nobis intelligentia, propter peccata plerasque [A/. pleris- que] evenire corporum debilitates. Et idcirco for- 0an dimiituntur prius peccata tua [A/. tacet tua] , ut causis debilitatis ablatis, sanitas restituatur.
(Yers. 7, 8.) Stir^e, tolle tectum tuum, et vade in damum tuam, Et surrexit^ et abiit in domum suam. Videntes autem turbcB^ timuerunt et gtorificaverunt Deum^ qui dedit potestatem tatem hominibus, Et ani- roa paralytica si surrexerit, ai pristinum robur re- cuperaverit, portat lectum suumin quo jacebatantea dissoluta, et portat illum in domum virtutum sua- rum.
(Vers. 9.) Et cum tran»ret inde Jesus, vidit homi- nem sedentem in (elonio^ Matthceum nomine. Et aii iili : Sequere me. Et surgens secutus est eum. Caeleri evangelisiae propter verecundiain et honorem Mat- tbael, noluerunt eum nomtne appellare vulgato, sed dixerunt, Levi : duplici quippe vocabulo fuit. Ipse autem Matihaeus, secunduni illud quod 50 ^ ^^^o- mone praecipitur [At. dicitur] : Justus accusator est «tfi m prineipio sermotixs (Prov, xviii, 17). Et in alio
^ His gemina sunt, quae habet infra in cap. xxi : ex qiiibus lam<*n coiligas, non existimasse llierony-* mum, proprium Cbrisii corporis istud est^itisse, ac nativum decus, sed majestatis fuigorem ad aliquod
(Vers. 13.) Misericordiam volo, et non sacrificium. Non enim venivocare justos^ sed peccatores. Ibat au- tem Dominus ad convivia peccatorum, ut occasio- nem haberet docendi, et spiriiuales invliatoribus suis praeberet cibos. Denique cum frequenter per- geread convivia describatur, nihil refertur aliud, nisi quid ibi fecerit, qnid docuerit, ut et humilitas Domini eundo ad peccatores, et poteniia doclrinae ejus in conversione poeniteniium demonsiraretur. Quod autem sequitur : Misericordiam volo, et non sacrificium {Osee vi, 6). Et : Non veni vocare 51 justos^ sed peccatores, de propheia proferens lesii- moiiium, sugillat Scribas et Pharisaeos, qui ju8tt>s se aestimanies, peccatorum et publicanoram consor- ^ tia decliiiabant.
(Vers. 14.) TuncaccesseruntadeumdiscipuliJoan- nts, dicentcs : Quare nos et Pharismijejuuamus fre- quenter^ discipuli autem tui non jejunant ? Superba interrogatio, et plena sup<Tcitio Pharlsaiorum. Cer- te, ut aliud non dicamus, reprehendenda jejunii ja- ctantia. Nec poterant discipuli Joannis non esse sub vitio, quicalumniabantur eum, quem sciebant nia- gisiri vocibus praedicaium, et jungebantur Phari- saeis, quos a Joanne noverant condemnatos, ^ cum
tempiis induisse, cum in sui rapere admirationein Iiomines, eosque sibi vel invitos voluit adjungere. Vid. epist. 65, ad Priacipiam, num. 8 not. >> Voculas, cum at/, Martianscus reposuit.
57
COMMENTARIORDM LN EVANGELIUM MATTHiCll LIB. L GAP. IX.
58
ait ISitpra. iii, 7) : Generatio vipfrarum, quis oiien- A alia^ ' sordes eju8 quae multoruni libidini subja- dii vobis fugere ab ira ventura ?
(Vers. \5.) El ait iliit Jesui : Numquid pouunt /i/it spon$i lugere quamdiu cum iUis est sponsus ? Ve- nient autem dies cum auferetur ab eis sponsus, et tune jejnnabunt, Sponsus Ghristus : sponsa Ecclesia est. De boc sanclo spiritualique connubio, Apostoli sunt procreati, qui lugere * non possunt quamdiu spon- sam in tbalamo vident, et sciunt spoiisum esse cuin sponsa. Quandovero transierlnl nupiiae, ei passionis ac re&urrectionis tempus adTenerit, tunc sponsi filii jejanabunt. Nonnulli puiani idcirco postdies qnadra- gints Passionis, jejuniadeberecommitil : licet siatim dies Pentecostes et Spiritus sancius ndveniens, >> in- dicantnobis resiivitatem. Etex hujus occasione testi- mooii, Montanus, Prisca, et Maximilla etiam post B
Peaiecostenfaciuni quadragesimam : quod abiato spoDSo, filii sponsi debeant jejunare. Ecclesiae aulem consuetudo ad passionem Domini et resurrectioiiem per bQmilitatem camis venit, ut spirltuali sagina; jeju- niocorporis praBparemur. Jnxla ^ iropologiam autem ^eiendum, qaod quamdiu sponsus nobiscuin est, ei in ixiitiasumns, nec jejunare possumus, nec lugere. Gum auteni ille propter peccala a nobis recesserit ^, tunc in- dicenduni jejonium esse, tunc luctus recipiendiis.
(Vers. 16y 17.) Nemo autem immittit commissu^ ram panni rudis in vestimentum vetus [Al. vestimen" to veteri]^ TolUt enim ptenitudinem ejus a vestimento , et 52 P^or scimara fit, Neque mittunt vinum uovttm in vtres veteres : alioquin rumpuntur utres , et vinum effmditur^ et utres pereunt, Sed vinum novum in utres G ^r^dtmtir ad gentes (Aet. xiii, 46).
cuent.
(Vers. 18, 19.) Ecce princeps unu$ accesnt s , et adorabat eum, dicens : Filia mea modo defuncta ett : $ed veni^ impone manum tuam [Al. lacet tuam] super eam , et vivet, Et surgens Jesus , sequebatur eum, et discipuii ejus, Octavnm signum est, in quo princeps suscitari postulat filiam suam , nolens de mysierio verae clrcumcisionis excludi ; sed subinirat mulier sanguine flueiis, et octavo sanaiur loco, ut principis fllia de hoc cxclusa numero veniat ad nonum, juxta illud quod in psalmis dtcitur : ^thiopia [Al. de ^thiopia] prasveniet manus ejus Deo {Ps, Lxvii, 32). Et : Cum intraverit ptenitudo gentium , tunc omnis Israel salvus fiet (Rom. xi, 2.S, 26).
(Vers. 20.) Et ecce mulier quas sanguinis fluxum patiebatur duodecim annis, accessit retro, et tetigit fimbriam vestimenti ejus, In S3 Evangelio secundum Lucam scribitur, quod principis filia duodecim an- nos baberei aetaiis {Luc. viii). Nota crgo quodeo tempore baec mulier, id est, gentinm populus cce- perii aegrotare, quo gens [ A/. genas ] Judaeorum crediderat. Nisi enim ex comparaiione virtutum vi- tlum non ostenditur. Ha'C autem mulier s.inguine fluens, non in domo, noii in urbe accedit ad Domi- num, quia juxla Legem urbibiis excludebatur {Levit, XV, Num, v) ; sed in ilinere, ambulante Domino, ut dum pergit ad aliam, alia cnraretur. Unde dicunt et aposioli : Yobis quidem oportebat preBdicari verbum Dei; sed quoniam vos judicastis indignos saiute, trans^
nms nattuntj et ambo conurvantur, Hasc illo lo- quente ad eo$. Quod dicil, hoc est : Donec renatus quis fuerit, et veleri bomine deposito, per passio- nem meam, novum hominem iiiduerit , non poiest severiora jejunii et contineniia! sustinere prsecepia, ne per austerilalem nimiam, eiiam « creduliiatem quam nuiic habere videtur, amiiiat. Duo auiem eiem|ila poftuit, et utrium velerum et novoruni, et vesiimenti. Yeleres ulres debemus intelligere Scri- bas et Pbarisaeos. Plagula vestimenti novi, et vinuni Dovnm, praecepta Evangelica seniienda, quae non possunt snstinere Judaei, ne major scissura fial. Tale qoid et Galatae facere cupiebant, ut cum Evangelio Legis praecepta niiscerent, et in uiribus veieribus
(Vers. 21.) Dicebat enim intra se : Si tetigero tan^ tum vestimentum ejus^ salva ero. At Jesus conversus^ et videns eam, dixit, Juxta Legem qui mulierciii mensiruatam aut fluenlein sanguine leiigeril , im- mundus est {Levit. xxv). Isia ideo langii Dominum, ut sanguinis vilio etiam ipsa curaretur.
(Vers, 22.) Confide, fiiia, fides tua salvam te fecit: et salva facta est mulier ex illa hora, Ideo filia , quia fides lua te salvam fecit. Nec dixit, lides tua le sal- vam f:iCiora esi , sed salvam te fecit. In eo enim quod credidisii, jam salva facta os.
(Vers. 23.) Et cumvenisset Jesus in domumprinci' pis : et vidtsset tibicines , et turbam tumultuantem , dicebat, Usque bodie puella jacet in donio principis
miiierent vioum novum ; sed Apostolus ad eos lo- D mortua, et qui videnlor magistri tibicines sunt, car-
qoitor : 0 insensati [Al. insipientes] Galatce ! quis vos fttscinavit veritati non obedire {Galat, iii, 1) ? Sermo igiiur Evangelicus apostolis potius, quam Scribis el Pliarisaeis est infundendus, qui majorum traditioni- bas depravati,sinceriiatem praeceptorumGbrisii non poterant cuslodire. Alia est eiiim pnrilas virginalis auimce, et nulla prioris viiii contagione pollutae, et
" Addit Rabb. atque jejunare,
^* Haod bene aniea legebniur, indicent, Recole Kpisi. iii nostra recensione 41, ad Marcellam, n. 3, et qu.-B ibi (tbservamus.
« Duo mss., Juxta tegis autem tropologiam : rec- lins alit, Juxta leges autem tropologiw seiendum, etc.
^ Addout Ires Paiatini mss. et avolaverii.
men lugubre canentes. Turba quoque Judaeoruin , non est turba credentium , sed turba tumultuan- llum.
(Vers. 24.) Recedite^ non est enim mortua puella^ sed dormit. Et deridebant eum. Quia Deo vivunt omnia.
(Vers. 25.) Et cum ^ecta esset turba, intravit, Non
^ Viliose legit Martianaeus, crudelitaum, f Placutl hanc mss. omnium lam eorum, nuibtis nos, quam quibus Martianffius usus esi, lectioiiem praeferre huic alteri, qn.ne iii vulgatis ubiinebii» et alia ejus^ qum muttarum sordium libidini subjacucrit, s Addunt nostri mss. ad Jesum : estque revera in aliquot Grsecis exemplaribos, ^/ao^s^Owv ra> hncw.
$5
S. EUSEBH HIERONYMl
56
tibi peccata tua. 0 mira humililas, despectum etdc- A loco : Dictu peccata lua, ut jusiificeris {Isai. xliii,
bilem, totisque membrorum compagibus dissoluium, filium vocat, quem sacerdoles non dignabantur at- tingere. Aut cerie ideo /f/tum, quia dimittuntur ei peccata sua. Juxia tropologiam interdum aiiima ja- cens in corpore suo , toiis membrorum virtulibus dissoluiis, a perfecto doctore offeriur curanda Do- mino, 48 Quoi si misericordla ejus sanata fuerit, tantum roboris accipit, ut portet statim lectulum suum.
(Yers. 3, 4.) Et ecce quidtttn de Scribis dixerunt m- tra se : Hic blasphemat, Et cum vidisset Jesus cogita- tiones torum^ dixit : Vt quid cogitatis mala in cordi- bus vestris ? Legimus in Propheta, dicentem Deum : Ego sum qui deleo iniquitates tnas {Isai. XLiii, 25).
26). Matthaeum se ei pubiicanum nominat,utosten- dat legeniibus, nullum debere salutem despernre, si ad meliora conversus sit ; cum ipse de publicano in aposlolum sit repente mutatus. Arguit in Iioc loco Porphyrius et Julianus Augustus, vei^mperitiam historici menlieniis, vel stuUitiam eorum qui staiim secuti sint Salvatorem, quasi irralionabiliterquemli- bet vocantem hominem sint secuti, cum tautae virtu- tes, tantaque signa prsecesserint, quae Apostolos an- tequam crederent, vidisse non dubium est. Gerie fulgor ipse, et majestas divioitatis occultae , quae etiam in ' humana facie relucebat, ex primo ad se videntes traliere poterat aspectu. Si enim in magneie lapide et succinis hxc esse vis dicitur, ut annulos ,
Consequenter ergo Scribse, quia hominem putabani, B ei stipulam, el festucassibi copuleiii, quaiilo magis
et verba Dei non inteiligebant, arguunt eum blas^ phemiae. Sed Dominus videns cogiiationes eorum , ostendii se Deum, qui possit cordis occulta cogno- scere, ei quodammodo tacens loquilur : Eadem ma- jestate et potentia qua cogitationes vesiras intueor, possum et hominibus peccata dimiitere. Cx vobis intelligite quid paralyticus consequatur.
(Vers. 5, 6.) Quid est [acitius dicere : dimittunlur tibi peccata tua ; an dicere : surge et ambula ? Ut au- tem sciatis^ quia Fiiius hominis habet potestalem in terra dimittendi peccata, tunc ait paralytico. Inter di- cere, et facere, multa distantia est. Utrum sint pa- ralytico peccata dimissa, solus noverat, qui dimit- tebat. Surge autem et ambula^ tam ille qui cousur-
Dominus omnium creaturarum ad se trahere pote- rat, quos volebat ?
(Vers. 10 seq.) ÂŁr factum est^ discumbenle eo in domo, eece multi publicani et peccatores venientes, dis' eumbebant cumJesu et discipulis ejus. Et videntes Phariscei, dicebant discipulis ejvs : Quare cum pu- blicanis et peccatoribus manducat magister vester ? At Jesus audiensy ait : Non est opus medico valentibus , sed male habentibus. Euntes autem discite quid est. Videbant publicanum a peccaiis ad meliora conver- sum, locum invenisse poeniteniiae ; et ob id etinm ipsi non desperant saluiem, neque vero in pristi- nis viiiis permanentes, veniuntad Jesum, ut IMia- rissei et Scribse murmurant ; sed pwniientiam agen-
gebat, quam lii qui consurgentem videbant, appro- C tes,ui sequens Domini sermo significat, dicens :
bare poterant. Fit igitur carnale signum, ut probe- tur spirituale, quamquam ejusdem virtutis sit, et corporis et animae viiia dimiitere. Ct dalur nobis intelligentia, propter peccata plerasque [A/. pleris- que] evenire corporum debiliiates. Et idcirco for- 0an dimiltuntur prius peccata tua [A/. tacet lua] , ut causis debililatis ablatis, sanitas resiitualur.
(Yers. 7, 8.) Surge, toile lectum tuum, et vade in domum tuam. Et surrexit^ et abiit in domum suam. Videntes autem turbcBy timuerunt et gtorificaverunt Deum, qui dedit potestatem tatem hominibus. Et ani- ma paralyiica si surrexerit, si pristinum robur re- cuperaverit, portat lectum suumin quojacebatantea dissoluta, et portat illum in domum virtutum siia- rum.
(Vers. 9.) Et cum transiret inde Jesus, vidit hom- nem sedentem in telonio, Matthceum nomine. Et ait Hli : Sequere me. Et surgens secutus est eum. Caeieri evangelistae propter verecundiam et honorem Mal- thaei, noluerunt eum nomtne appellare vulgato, sed dixerunt, Levi ; duplici quippe vocabulo fuit. Ipse autem Matthaeus, secundum illud quod 50 ^ ^^o- mone praecipitur [A/. dicitur] : Justus accusator est wi in principio sermonis {Prov. xviii, 17). Et in allo
^ His gemina sunt, quae habet infra in cap. xxi : ex quibus lamcn colligas, non existimasse llierony- mum, propriiim Gbrisii corporis istud exf^iiisse, ac nativum decus, sed majestatis fulgorem ad aliquod
(Vers. 15.) Misericordiam volo, et non sacrificium. Non enim venivocare justos, sed peccatores. Ibat au- tem Dominus ad convivia peccatorum, ut occasio- nem haberet docendi, et spiriiuales invliatoribus suis praeberet cibos. Denique cum frequenter per- geread convivia describatur, nihil referiur aliiid, nisi quid ibi fecerit, qiiid docnerit, ut et humilitas Domini eundoad peccatores, et potentia doctrinae ejus in conversione poeniteniium demonslraretiir. Quod autem sequilur : Miserieordiam volo, et non sacrificium {Osee vi, 6). Et : Non veni vocare 51 justos^ sedpeccatores, de propheta proferens tesii- monium, sugillat Scribas et Pharisaeos, qui justds se aestimanies, peccatorum et publicanorum consor- ^ iia declinabant.
(Vers. 14.) TuncaccesseruntadeumdisciputiJoan- nis, dicentes : Quare nos et Phariswi^jejunamus fre- quenter^ disciputi autem tui non jejunant ? Superba interrogatio, et plena supcrcilio Pharisacorum. Cer- te, ut aliud non dicamus , reprehendcnda jejunii ja- ctaniia. Nec poterant discipuli Joannis non esse sub vitio, qui calamiiiabantur eum, quem sciebani nia- gisiri vocibus praedicatum, et jungebantur Pharl- saeis, quos a Joanne noverant condemnatos, ^ cum
tempus induisse, cum in sui rapere admirationem homines, eosqiie sibi vel invitos voluit adjungere. Vid. epist. 65, ad Principiam, num. 8 not. >> Voculas, cum ait, Martianseus reposiiit.
57 COMMENTARIORDM IN EVANGELIUM MATTHiOI LIB. L GAP. IX. 58
ail (Supra. iu, 7) : Generatio viperarum, quis otien- A aliac ' sordes ejus quae multorum libidini subja-
dil voMs fugere ab ira ventura ?
(Vers. 15.) £/ ait iUit Jesus : Numquid pOMunt filH ipon$i lugere quamdiu cum illis esi sponsus ? Fe- nient aulem dies cum auferetur ab eis sponsus, et tune jejunabunt. Sponsus Ghristus : sponsa Erclesia est. De boc sancio spiritualique connubio, Apostoli sunt procreati, qui lugere * non possuni quamdiu spon- sam in tlialamo vident^ et sciunt sponsum esse cum spoDsa. Quando vero transierint nuptiae, ei passionis ac resurrectionis tempus advenerit, tunc sponsi filii jejanabunt. Nonnulli putani idcirco postdies qnadra- gint^ Passionis, jejunia debere committi : licet statim dies Pentecostes etSpiritus sanctus adveniens, ^ in- dicantnobis festiviiatem. Etex liujus occasione testi- monii, Muntanus, Prisca, ei Maximilla eiiam post B Peniecostenfaciuni quadragesimam : quod ablato sponso, filii sponsi debeant jejunare. Ecciesiae aulem consuetudo ad passionem Domini et resurrectionem pcr humiliiatem camis venit, ut spirituali saginu* jeju- niocorporis praeparemur. Juxta « iropologiam autem 5eiendum, quod quamdiu sponsus nobiscum est, et in laeiitiasumiis, nec jejunare possumus, nec logere. Gum autein illepropter peccaiaa nobisrecesserit ^, tunc in- dicendum jejonium esse, tunc luctus recipiendns.
(Vers. 16, 17.) Nemo autem immittii commissu- ram pauni rudis in vestimentum vetus [Al. vestimen' to veteri], TolUt emm plenitudinem ejus a vestimento , e/ 58 P^of sdssura fit, Neque mitiunt vinum tiovHm in utres veteres : alioqmn rumpuntur utres , et vinum effunditur, et utres pereunt. Sed vinum novumin ntres G gredimur ad gentes (Act. xiii, 40).
cuerit.
(Vers. 18, 19.) Eece princeps unu$ accesnt s , et adorabat eum, dicens : Filia mea modo defuncta est : sed veni, impone manum tuam [Al. tacct tuam] super eam , et vivet, Et surgens Jesus , sequebatur eum, et discipuli ejus. Octaviim signum est, in quo princeps susciiari postulat filiam suam, nolens de niysierio verae clrcumci^ionis excludi ; sed snbintrat mulier sanguine fliiens, et octavo sanalur loco, ut principis fllia de hoc cxclusa numero veniat ad nonum, juxta illud quod in psalmis dicitur : jEtkiopia [Al. de ^thiopia] prcBveniet manus ejus Deo {Ps, lxvii, 52). Et : Ctim intraverit pleniludo gentium , tunc omnis Israel salvus fiet (Rom. xi, 2.^, 26).
(Vers. 20.) Et ecce mulier qua sanguinis fluxum patiebatur duodecim annis, accessit retro, et tetigit fimbriam vestimenti ejus. In 53 Evangelio secnndum Lucam scribitur, quod principis filia duodecim an- nos baberet aetatis (Luc. viii). Nota ergo quodeo tempore baec mulier, id est, gentium populus cce- perit aegrotare, qno gens [ A/. genus J Judaeorum crediderat. Nisi enim ex comparatione virtutiim vi- tium non ostenditur. H.rc autem niulier siinguine fluons, non in domo, noii in urbe accedit ad Domi- num, qula juxta Legem urbibus excludebatur (Levit. XV, Num, v) ; sed in itinere, ambulante Domino, ut dum pergit ad aliam, alia cnraretur. Unde dicunt et apostoli : Yobis quidem oportebat prwdicari verbum Dei ; sed quoniam vos judicastis indignos saiutej tranS'
novos mittuntj et ambo conservanlur. Hcec illo lo- quente ad eo$. Quod dicit, hoc est : Donec renatus quis ruerit, et veteri homine deposito, per passio- nem mearo, novum hominem iuduerit , non potest severiora jejunii et continentia; sustinere praecepta, ne per austeriialem niiniam, etium « credutitatem qoam nunc habere videtur, amittat. Duo aiitem eiem|ila posuit, et utrium vetcrum et novorum, et vestimenti. Yeieres utres debemus intelligere Scri- bas et Pharisaeos. Plagula vesiimenti novi, et vinum novum, praecepta £vangelica sentienda, quae non possuni sustinere Judaei, ne major scissura fiat. Tale quid et Galatae facere cupiebant, ut cnm Evangelio Legis praecepta miscerent, ei in utribus veteribus
(Vers. 21.) Dicebat enim inira se : Si teligero tan' tum vestimentum e/us, salva ero, At Jesus conversus, et videns eam, dixit. Juxta Legem qui mulierciii mensiruatam aut fluentein sanguine leiigerit , im- mundus est (Levit. xxv). Ista ideo langii Dominuni, ut sanguinis vitio etiam ipsa curaretur.
(Vers. 22.) Confide, filia, fides iua salvam te fecit: et salva faeta esi mutier ex ilia hora, Ideo filia , quia fldes lua te salvam fecii. Nec dixit, lides tua le sal- vam f:)Ciura est , sed salvam te fecit. In eo enim qiiod credidisti, jam salva facta cs.
(Yers. 23.) Et cumvenisset Jesus in domumprinci' pis : et vidistet tibidnes , et turbam tumulluantem , dicebat. Usque bodie puella jacet in domo principis
mitierent vinum novum ; sed Apostoliis ad eos lo- D mortua, et qui videntur niagistri tibicines sunt, car-
quitur : 0 insensati [Al. insipitntes] Gaktcs ! quis vos fatdnamt veritati non obedire (Galat. iii, 1) Y Sermo igitur Evangelicus apostolis potius, quam Scribis et Pliarisaeis est infundendus, qui majorum traditioni- bus depravati, sinceritatem praeceptorum Ghristi non poterant eustodire. Alia est enim pnritas virginalis auimae, et nulla prioris viiii contagione pollutae, et
^* Addit Rabb. atque jejunare,
^ Hand bcne antea legebniur, indicent. Recole Episi. iii nostrn recensione 41, ad Marcellam, n. 3, et f|n.*E ibi observamus.
« Duo mss., Juxta tegis autem tropologiam : rec- tias alii, Juxta leqes autem tropologiw sdendum, etc.
^ Adduut tres Paiatini rnss. et avolaverii.
men lugubre canentes. Turba quoque Judaeoruin , non est turba credentium , sed turba tumultuan- lium.
(Vers. 24.) Recedite, non est enim mortua puella^ sed dormit. Et deridebant eum. Quia Deo vivunl omnia.
(Vers. 25.) Et eum ejecia esset turba^ intravit. Non
c Viiiose legit Martianaeus, crudelitaum.
' Placiiit hanc mss. omnium lam eorum, nuibiis nos, qtiam quibus Martianaous usus est, lectionem praeferre huic alteri, qiisc iii vuigatis oblinebil, et alia ejusj qum muttarum sordium libidini suhjacuerit.
B Addunt nostri mss. ad Jesum : estque revera in aliquot Graecis exemplaribus, ^/aoo-s^Owv t^» Wov.
59 6. tiUSEBII HIERONYMI 60
enim cranl digni, ul videreni mysleriunn rosurgen- A ejecto doBmonio, loeutui eit muiiu. Uodeciroiis mutus
linguam recipit ad loqnendum. Qtiod aaiem Gracce
tis, qui resuscitantem indignis conlunieliis deride* bani.
( Vers. 26.) Et ienuit tmnum ejus, Et surrexit puel" la:Et exiii fama hcec in univcr$am terram iltam, Nisi prius muiidalae fuerint manus Juda*oriim , qune san« guine plena: sunt, synagoga eorum morlua non re- surget.
(Vers. 27.) Et transeuute inde JeiUf $ecuti $unl eum duo c(Bci, clamantes , et dicentes «. Transeunte per domum principis Domino 54 ^^^u» ^^ pcrgente ad domumsuam, sicui supra legiuius : Ascendene naiiculam, transfretavit (t venit in civilatem $uam^ ctamabant duo caeci, diccntes : Miserere nostri^ fiti David : ct lamcn non ciirantur in itinere,non trans-
dicitur xc^ov, magis trituro est sermone communi, ut $nrdu$ magis quam mutu$ inteUigatur. Sed moris est Scripturarum »»96^ indifTerenter, vel muium vel surdum dicere. Spiritualiter autem sicut caeci lumen recipiunt : sic et muliad loqueuduin lingua laiatur, ut conOteatur eum, qucm aotea denegabat.
(Vers. 55,54.) Et mitatm suni turkm , dicentes : Numquam apparuit$ic in Urael, Phariecei auiem di-^ cebant : /n principe dmmoniorum ejicit dcmone$* Turba Dci opera confitelur , ei dicit : Numquam $ic apparuit in Israel. in turba confessio natlonum est. Pharisaei antem quia virtutem Dei negarc non poie* rant, opcra calumoiantur et dicunt : Jn principe dm^
itorie, ut putabant; sed poslquam venit in donium B moniorum ejieii dmmonee : per suam calumniam
suam, accedunt nd eum , e( introeunt : et primum eorum discntitur fides, ul sic \erx fidei lumen ac< cipiant. Priori signo quod cxposiiimus de principis filia , ct de bicmorrliousa [Al. morhosa] muliere , consequenter boc jungitur : ui qiiod ibi mors ei de« bilitas, bic ca^citas demonstraret. Uierque enim po- pulus caeeus erat, Domino per boc s:rculum trans- eunte, et cupiente reverli ad domum suam. Qul nisi coufes^i fuerint, el dixerint : If /serere noflrt , /f/i David; et inlerrogante Jesu, Creditiequia poseum hoc facere? respoiiderint ei : ntique, Domine, lu- men pristinum non recipient. In alio Evangelista , unus csecus scribitur, scissis vesiibus, et in Jericho sedens, qui ab apostolis probibeiur clamarc ; sed
usque bodie Judaeorum infidelilatem demonstranies. (Vers. 55.) El cirettibatJe$u$ omne$ eimiates et ca» $lella docens in synagogis ^onun, et prmdieans Evan-^ gelium regm^ et curans omnem languorem el omnem infirmitatem, Gernis qiiod aiqualiter et villis, et ur«- bibus, et castellis, id cst, et magnis et parvis Evan- gelium praedicaveril, ut non consideraret nobilium poienliam, sed salutem credeniium. Circuibat ci- viinies, hoc habens oporis (|iiod mandaverat Pater: ei hiinc esuriem, utdoctrina sua salvos facerei infi- deles. Docebat autem in synagogis et villis Evange- lium regni : et posl praBdicationem atque doctrinam curabai omiiem laiiguorem, et omnera infirmiiaiem ; ut quibus sermo non suaserat , opera pcrsuaderent.
per impudeniiam recipil sanitaiem (Ifarr. x). Quj C Dc Domino proprie dicitiir : Curans omnem languo-
locus proprle ad gentium populum periinct , et in 8U0 exponendus cst volumine.
(Vers. 28, 29.) Miserere nostri, fili Da»id. ^ Cum autem venisset in domnm, accesscrunt ad eum emei^ el dixit ei$ Jesus : Creditis, quia hoc possum facere ro« bis? Dicunt ei : Utique, Domine. Tunc tetigit oculoe eorum, dicens : Secundum fidem vestram fiat vobis. Et aperii sunt oculi eorum, Audiant Marcion et Ma- nicbaius, ct cssieri baTCtici , qui vetus iaiiiant In- strumentum : et discantSalvatorem •ppellari filium David ; si enim non est naius in carne , quomodo vocaiur filius David ?
(Vers. 50, 51.) ÂŁ^ comminatue e$t HU$ Je$u$, di* cen$ : Videle ne quis sciat. Illi autem exeuntee , diffa^
rem et omnem infirmiiaiem , nihil quippeei impos- sibile est.
(Vers. 56.) Videne auiem turba$ , mi$ertu$ e$t ei$, quia erant vexati, et jacentee sieut ove$ non habeniee pastorem. Tnnc dicit discipttli$ $ut8. Vexatio gregis el oviumalque turbarum, pastorum culpa, et viiium magistrorum est. Unde sequitur.
(Vers. 57, 58.) Messis quidem multa, operarii au* tem pauci. Rogate ergo Dominum meseis , ut miltat operarios in messem suam. Messis multa populorum significat muliitiidinem : 56 ^P^''^rii pauci, pcnu- riam mngistronim. Et impcrat ui rogent Dominum messis, ut • mittat operarios In niessem suam. Isti sunt operarii, dequibus loquiiur Psalmista, dicens :
maverunt eumtn tota terra illa. El Doniiniis propter D Quiseminant in tacrgmis, in gaudio metent. Euntes,
humiliiatem fugiens jacianlix gloriam, boc praecepe- rat : et illi propter memoriam gratise non possunt tacere beneficium. Nota ergo aliquid inter se ^ jua- sum esse conlrarium. Gxci isti in decimo curaniur loco.
(Vers. 52.) Egressis aulem illis, ecce oblulerunt ei hominem mulum ^, dmmonium habentem : el 55
^ Supplent pari consensu mss. nostri reliqunm versiciilum, miserere tioslri, fili David. Cum aulem venisset domum, acce.^serunt ad eumcmci.
^ Hic vero toiam, quc hinc subsequltur, Ctini auiemyenisset, eic, Scripturxpericopem iidem mss. taceni.
^ Pro juesum , tres m8s« justum legunt , sicqiM
ibant, et flebant, portantes semina $ua. Venientee at^ tem venient cum exsultatione , portante$ manipulos $tios (PsaL cxxv, 7, 8). Et nt aperlius ioqaar, me&* sis multa, omnis turba credeniium est. Operarii au- tein pauci, et aposloli, et imitatores eoruin qui mittuntur ad mes.s6m. (Cap. X» — ^Vers. i.) Et convocati$ Hnodecim di$ci'
Rhabbanus.
^ Vatustissimus Veronensis Bibliothecse liber Evangeliorum addit, et $urdum : utramque scilicet vocis xsa^oO interprelationem.
• Duo mss., ejiciut, pro mittat ; sicque paulo post, tn exsuttatione meient, pro gaudio. Et moxy mittentes semina, pro portantee.
6i COMMENTAmORl^M IN EVANGELIUM MATTHifil LIB. 1. GAP. X. 69
pu/ti iuis^ dedit t//u poieitatenti ijnniuum immundQ' A 9^$] , ex llnniUle el magtiiludine fldei nominaii Tum, ul ejieerenl eo9^ ei curarent owutem lauguorem aunl.
et omnem infirmiialem, Beiiignus el clemens Domi- nus ac magisiery non inTidelservis atqiie discipuiis Tirlutes suas. Ct sicut ipse curaveni oinnem lan* guorem et omoem infirmiiaiem , aposiolis quoque suis iribuil poiesialem, ul curarent omnem languo-» rem , et omnem infiruiitatem in plebe. Sed multa disianlia esl inter liabere el tribuere , donare el ac- cipere. Iste quodcumque agii , poiesiatc Domini agit ; ilii,si quid faciuiii, imbecillilaiem suam et vir- lulem Domiui coufilentur, dicentes : In nomiue Jetu $MTge, el ambuia (Ac/, lii, 6). Noiandum aiilein quod in duodecimo loco, poiestas signorum apostolis con- cedaiur.
Et Jttdas Isekariotes ^^ tfui et tradidil ium. Yel a vico aut urbe in quo ortus est, vel ex tribu Isachar vocabulam sumpsii : ut quodam vaticinio in con- demnaiionen f^ui naius sit. Jsachar enim interpre* tatur merces, ut significeiur pretium prodiioris. ^
(Yers. S, 6.) Jn viam genlium ne abieritis : et in civitates Samarilanorum ne intraveritis : sed potius ito ad oves qum ptrierunt domus JsraeL Non est conira- rius locus isie ci pra-cepto quod postea dieitur : Euntis docete ofnnes gentesy bapiizantes eos in nomino Pairis^etFilli, elSpiritus saneli (jlol. xiviii, 10). Quia hoc anie resurrectionero, illud post resurre« ctioiiem ^ prasccpluni est. Etoporlebal primum ad«
(Vers. i.) Duodeeim autem apostoiorum nomina B vontuin Ghrisii nuntiare Judaeis, ne justam haberenl
iunl Atr^. Gatalogusapostolorum ponitur, ut extra iios qui pseudoapostoli fuluri sunt, exciudantur.
(Yers. 3.) PrtiHus Simon , qui dicitur Petrus , et Akdreai fraier ejus : Jacobus Zebedan , et Joannes (rater ejus : Philippus el Bartholommus , Thomas et yatthwuspubiicanuSyet JaeobusAlpbcei.et Thuddmts. Ordinem apoatoloruin et mcritum uniuscujusqne, il- liiis fuit distribuere, qui cordis arcana rimaliir. Pri- mus scribitur Simon , cognomento Pilriis; ad di- ^liRCtlonero alterius Simonis, qui appcllatur Gluna- nxus» de vico Gliana G^iilaede, ubi aqunm Don)inus Terlii iu vinum (Joan, ii). Jacobum quoqiie appel- lai Zebedaei, quia et alius sequitnr Jacobus Alphaei. Et apostolorum paria juga ^ consociat. Jungii Pc*
excusationem, dicentesideo se Domimim rejecisse; qnia ad genies et ad Samariianos apostolos nis^erit. Jnxta iropologiam vero pr»cipitur nobis qui Ghristl ceiisemur nomine, ne in via gentium et bsereticoruro ambulemus errore, ut qnorum religio separata est, separeinr et vita.
(Yers. 7, 8) Euntes aulem pradicate, dieentes: quia appropmquavit regnum co^lorum, infirmos 58 curate, mortuos suseitnte^ ieprosos mundafe^ dmmones ejicite. Ne honiinibus rusticanis et absque eloquli vennsiaie indociis et lliiuerjilis nenio crederet, pol- liceniibus regna ca^lorum, dat polesiatem inrirmos ciirare, loprosos mundare, d:rmones ejicere, nt ma- giiitudinem promissornm probei m»gni(udo sigiio-'
trum el Audream fratres, non lain carne qnam G rnin. Et quia seinper dona spiritualia (si mercea
57 spirito. Jacobum et Joannem , qui panem cor* pnris relinquentcs , vernm Patrem seculi snnt. Philippum et Bariholomxuin , Thomani qii(jq«.e et Maubaeum publicanum. Gaeleri ev.ingolisiat in con- junciione nominum, primum ponunt Mattliu^nm; et pnstea Thomam, nec publicani nomen ascribiint [A/. ascribitur], ne aniiqua! conversationis recor- dantes sugillare Evangelistam vidcreutur.Iste vero (ut supra diximus) et post Tbomain se ponit, et pu* blicanum appellat, nkiukiabundant iniqmtas^ super- abundet ei gratia (Rom. v, 20).
(Yers. 4.) «Sinton chanaueBus» Ipse esi qui inalio Evangelista [A/. Evangelio]scribitur Zeiotes (Liic.vi). Chanaqmppe,uius interprctatur. Th.idd.-eum aposto-
modia sit) viliora flunl, adjungitur avaritix condem- naiio.
Crntis nccepistis, gratis date, Epo magistcr et Do- ininus absquc pretio hnc vobis iribni, et vos sine pretio datc, ne Evangclii iiralia corrunipalur.
(Vers. 9, iO.) Noiiie possidere aurum, neque wr- gentmn, neque pecnniam in zouis vestris. ^'on peram in via, neque duas tunicas, neque caieiamenta, neque otV- gam «. Dignus eit enim operarius dbo suo, Gonse- quenter ba!C dai pra»cepia evangelizaloribus veritar tis, qnibus nnie dixeral : Gratis accepistis, gratis date. 8i enim slc praedicant, ut pretium non acci- piani, superflua est auri ftrgenliqne et nummorum possessio. Nam si habui^sent aurum et argenium.
lum,EccIesiastica tradilhistoriamissnmEdessan>>ad D videbantur non causa salutis hominum, sed causa
.\bganim regem Osroen.ii, qui ab evangelista Luca Judas Jacobi dicitur : et alibi appellatur Lebceus (Act, i), quod interpretalur corcuium, Gredendum- que est eum fiiisse trinomium : Sicut Simon, Petrus (Harc. iii); et Filii Zebedaei, Boanerges [Al. BaneT"
â– Antea er^i.jugaque : in uno alterove mss. ;u- ga qucBque. Rbabb., paria utroque cousociat,
^ In Krasmiana editione depravaie lc^iinus, Ad Abaqarum regem Chosdroenm; in M.nrianxa similiter , AdAbagarum regem Choiidence. Ncutrnni venim cst; necscio qoodnam fuerit regnum Ghosdroenum, vel chotidenum, Yera itaquc iectio ha^c est quam omncs mss. codices retlnent : Ad Abgarum regem Osroenm. Erat pQTioOsroene vel OsdroenOy regio Syrise in Me-
lucrl praedtcare. Neque ees in saccuiis. Qui diviiias delrnncarat lAI. deiruncatj, propemndum et neces- saria vitnR ampuiat, ui apostoli doctoros vene reli- giouis, qui insiituebant [A/. instruebani] omnia pro- videntia Dei gubernari, seipsos osienderent nibil
sopolamijc conflnio : in qua Edessa el Niccphorium nr) cs, juxta Euphralcm flumcn. Undc populi Osrwnt apnd Slephanum. Mart. — Olim, Abagarum regcm Chosidene. Vid. Enseb. I. i, c. 15.
c Concinuius no^tri mss., Judn autem SckarioteSy vei a vicOy in quo ortus est, vei ex tribUy etc. <i Viclorius omittit vocein, pr(eceptum, e Addunt quidam mss. m manu, Tum mercenarmSf pro operartti5, legunt.
65
S. EUSEBII HIERONYMI
64
cogiiare de crastino. Non peram in via. Ex boc praa- A mansunis est, sed accipiens, hoc enim dicitur, qiiis
cepto arguit philosophos » qui vulgo appellantur * Bactroperii», quod contemptores s^culi et omnia pro nihilo ducenies, celiarium secuni vehebani. Ne- que duai tunicas. In diiabus tunicis videlur mihi du- plex ostendere vestiinenlum. Non quo in loeis Scy- thi.-c et glaciali nive rigentibus una quis tunica de- beat esse conientus : sed quo in lunica vestimentum intelligamus : ne alio vestiti,aiiud nobis futurorum tiinore servemus. Neque calciamenta. Et Plato prae- eepit duas corporis suinmitates non esse velandas, nec assuefleri debere mollitiei capitis et pedum. Gum basc enim habuerint firmitatem, caetera robustiora suni. Neque virgam : Qui Domini habemus auxilium, baculi prxsidium cur quxrainus? 59 Et quia quo-
in ea dignus est [AL fit],ut magis se noverit accipere gratiam, quaro dare.
(Vers. 12, 13.) lntran(e$ autem domum^ satutale eanu Et siquidem fuerit domus itla digna, veniet pax nostra super eam : sin autem non QQ f^^^^ digna, pax vestra ad vos revertetnr. Occulte salutalionem HebruM nc Syri sermonis expressit. Quod enim Grxce diciiur, xatps, et Latine, ave, hoc Hebraico Syroqiie scrmone appeilatur sjllom lach CjSDlStt?) sive c SALOK EMMACH (*]DD DlStt^)» id est. pax tecum, Quod autcin prxcipit, tale esi: Introeuntes domum, pacem imprecamini hospiti, ct quantum in vobis est, discordiae bella sedale. Sin autcm orta fuerit contradictio,vos mercedem babebitis de oblata pace:
dainmodo nudos et expeditos ad prsdicandum apo- B illi bellum, qul [A/. quod] hubere voluerint, possi- Slolos miserat, et dura videbatur esse conditio ma- debuni.
gip.trorum, severitatem praecepti sequenti sententia teinperavil, dicens : Dignus est operarius cibo suo. Tantum, inquit, accipiie, quanium in victuet vesiitu vobis necessarium est. Unde et Apostolus replicat ; Habentesvictum etvestitum,his eontenti simus (I Tim. VI, 8). Et iii alio loco : Communicet autem is qui ealechizatur ^ verbo ei qui se caiechizat in omni bono (Gaiat. VI, 6) : ut quorum discipuli metunt spiritna- lia, consortes eos facianl carnalium suorum : non in avariiia, sed in necessitate. Haec hisiorice diximus. Gaeterum secundum anagogen, non licet magistris aumm et argeiitum, et pecuniam quai in zonis est, possidere. Aurum saDpe legimus, pro seiisu ; argen-
(Vers. 14.) Et quicumque non receperil vos, neque audierit sermones vestros^ exeuntes [orasdedomo, vel civitate, excutite putverem de pedibus vestris. Piilvis excutitur de pedibus, in tesiimonium bboris sui, qund ingressi sint civitatem, et praedicatio aposto- lica ad illos usque pervenerit. Sive excutitur pulvis, ut nihil ab eis recipiant, ne ad victum quidera ne- cessarium, qui Evangelium spreverint.
(Yers. 1*5.) Amen dico vobis , tolerabiliut erit terra^ Sodomorum et Gomorrhworum in die judicii, quamillicivitati. Si loierabilius erit lerraR Sndomo- rum et GomorrhaRorum [A/. Gomorrheis] quam illi civiiati quae non receperit Evangelium, et idcirco
lum, pro sermone; aes, pro voce; haec nobis non C tolcrabilius, quia Sodomis et Gomorrhis noii fnit
licet »b aliis accipere, sed data a Doinino possideic. Neqiie haTcticorum et philosophorum perversaeque doctrinae suscipere disciplinas, non saeculi pondere premi , neque duplici esse animo, neque pedes no- siros moriiferis vincuiisaHigari, sed sanctam lerram ingredientes, esse nudos; neqiie babere virgain quae vertaiur in colubrum, neque in aliquo pra&sidio car- hU iniiili (Exod. iv, 7; IV Reg. xviii), quia islius modi virga et baculus arundineusest(l«(it.xxxvi), quein si paululum presseris, rrangiiur, et nianuni transforat incumbenlis.
(Vers. 11.) In quamcumque enim civitatem aut castellum intraveritis, interrogate quis in ea dignus sit, et ibi manete^ donec exeatis. Super ordiuatione
praedicaium, huic auiem praedicatum sit, et lamen non receperii Evangelium : ergo Intcr peccaiores di- versa supplicia sunt.
(Vers. 16.) Ecce ego mitto vos sicut oves in medio luporum. Lupos, Scribas et Pharisa^os vocat, qui sunt clerici Judaeorum.
(Vers. 17, 18.). Estole ergo prudentes ncut ser- pentes, et simplices sicut columbce. Cavete autem ab hominibus : tradent enim vos in conciiiis^ et in syna- gogis suis ftagellabunt vos^ et ad prwsides et regcs ducemini propler me, in testimonium illis et gentibus. Ut per prudentiam devitent insidias, per simplicila- lem non raciant ^ malum. Serpentis astutia ponitur in exemplum : quia toto ^ corpore occultat capui,
episcopi et diaconi Paulus loquitur , Oportet autem D el illud in quo vita est, protegit. ita el nos toto pe-
eos et testimonium habere bonum ab his qui foris sunt.
(ITim. 111, 7). Apostoli novam introeunies urbem,
scire non poterant qiiis qualis essei. Ergo hospcs
fama eligendus est populi, et judicio vicinorum, ne
praedicationis dignitas suscipieniis infamia deuirpe-
tur, Gum universis debeant praedicare, hospes unus
eligitur, non tribuens benelicium ei qui npud sc
* Viliose penes Victoriuin, Bactroperatce. Nomeu a bnciilo et pera sortiti snnt. Paschasius Ratbertus hunc fere locum ex Hieronymo exscribens, Gulum, Inquit, cohibet^ et arguit philosophos, qui dicuutur Bachniottit(e{\\. cod. Bactroperitw) qui omnia mundi pro nihilo dueentes cellaria secum ferebanf.
^ Martian. vocem verbo praetermiserat.
riculo corporis caput nostriim, qui Christus esl, custotliamus. SimpUcitas columbarum ex Spiriius saiicti specie demonstratur. Uiide dicit et Aposto- lus : Malitia parvuti estote (I Cor. i iv, 20).
(Vers. 19, 20.) Cum autem tradent vos^ nolite co- gitare 01 quomodo aulquid loquamini. Dabitur enim vobis in illa hora quid loquamini. Non enim estis vos
c Nnn itnprobarim, quod noairi praTerunt mss. Salamatach, quemaduioduin et in uno Regio 240. LaHnis itidein scriptum litieris Coielerius iiivenit.
^ Rectius tacet Rhabb. matum^ refertque ail m- sidias.
** Interserunt duo mss. Palaiini perictitante.
6o GOMMENTARIOaUM IN GVANGELIIjM MATTlIifil LIB. I. GAP. X. 66
ijtti loqumint, sed Splritui Patris ve$tri qui toquilur in A quia veniet dies judicii, in quo ct vesira virtus, et
corum nequitia demonsirabilur. (Vers. ^l.jQuod dico vobis in lenebriSf dicitein lU'
tobis Siipra dlxerai : Tradeni enim vos in concHiis^ et 111 $gnagogis suis flageUabunt vos » et ad prcBsides ei reget ducemini propter me. Cum ergo propter Chri- siumducnmur ad judices, voluiiiatem tantum no- strain pro Cliristo debemus offerre. Cstcrum ipse Cliristus qui in nobis bnbitat, loquelur prose, et Spi- ritns sancti gratia in respondendo ministrabitur.
(Vers. 21.) Tradet autem frater fratremin mortem^ et pater /i/inm, et insurymt fiUi in parentes, et morte eot aflicieHt, Et eritis odio omnibus propter nomen meum. H«)C in persecutionibus ficri crebro videmus : nec ullus est inter eos fidus affcctus, quoniin diversa fides esi.
(Vcrs. 22.) Qui autem perseveraverit usque in finem^
mine; et quod in aure auditls^ prcedicale super leeta, Quod audistis in mysterio» aperlius pra^dicate: quod didicisiis abscondiie [AL absconse], publice loqui- mini : quod vos erudivi in parvulo Judae» loco, in universis urbibus, etin toto mundo audacter edicite [A/. dicite].
(Vers. 28.) Et nolite timereeos qui occidunt corpuSf animam autem non potsunt occidere» Si qui corpus occidunt, animam non possunt occidere : ergo anima invisibilis ei incorporalis est, secundum crassiorem dico nostri corporis substaniiam. Vei eo cerie tem- pore punieiur, et supplicia sentiet, qnando prititi-
kic salvus eriu Non enim coepissCf sed perfecisse vir- B num corpus receperit, ut cum quo peccavii, cum
lutis ef^t.
(Vers. 23« 24.) Ctim aute^n persequentur vos in ci- tilate ista^ fugite inaliam. Amen dieo vobis, non con' smmabilis civitates Israel^ donec veniat filius homi- nii. Non est disdpulus supra magistrumf nec servus tuper dominum suum. Sufficit discipulo ut sit sicut maghter ejus ; et servo^ sicut dominus ejus. iloc ad illud tempus referendum est, cum ad praedicaiio- nem apostoli mitiebantur, quibus el proprie dici- tar : In viam gentium ne abierilis^ et in eivitates Sa- maritanarum ne intraveritis {Supra, eod,) , quod persccuiionem timere non debeant [AL et debeant], sed declinare. Quod quidem videmus [A/. vidinius] in priiicipio Fecisse credentes : quando orta Jeroso-
ipso et puniaiur.
Sed potius timete eum qui potest et animamt ^t cor» pus perdere in gehennam, Nomen gehennw, in veleri- bus libris non invenitor, sed primum a Salvatore ponitur. Quaeramus ergo quae sit sermonis bujus oc- casio. Idoiuu) Baal fuissejuxta Jerusalemad radices moiitis Moria, in quibus Siloe fluit, non semellegi- inus (in/{ei^.xi).Haec vailisi>etparvi campi ptanities, irrigua erai et nemorosa, plenaque deliciis, et lu- Gus in ea idolo consecratus. In taniam autem de- mentiam populus Israel venerat, ut deserta tompli vicinia ibi liostias immolarei, et rigorem religionis dcliciaevincerent, fiiiosque suos daemoniis incende- rent vel initiarent. Et appeliabatur locus iile^eAett-
Ijmis persecutione, dispersi sunt in universam Ju- G nom^ id esi, vallis filiorum [AL filii] Hennom, lloc
dxam, ut tribulationis occasio fieret Evangelii semi- nariuiii. Spiritualiter autem possumus dicere : Cum persecnli nasfuerintin una civitaie, hoc est, in uno Skripturarano libro vel testimonio, nos fu^iamus ad alias riviiates,id est, ad alia volumina.Quamviscon- teniiosus fuerit persecutor, ante pnesidium Salva- toris adveniet, quam adversariisvictoriaconcedaiur. (Vers. 25.) Si patremfamiiias Beelxebubvocaverunt^ qucnio magis domesticos ejus ! Ne ergo timueritis eos, Beelzebiib, idolum est Acaron, quod vocatur in Re- gam volumine idolum muscm (IV Reg, i). Beel, ipse est 6f/, sive Baal : Zebub autem musca dicitur.Q2 Priiicipem ergo daemoniorum ex spurcissimi idoli appellabanl vocabulo, qui musca diciiur, propter im-
Regiim volumen (IV Reg. xxiii), et Paralipomenon (II Par. xxviii), el Jeremias {Jer, vii, xix et xxxii) scribunt plenissime. Et comminatur Deus se locum ipsum impleturum Ciidaveribus 63 moriuorum, ut nequaquam vocetur Tophet et Baal ; sed vocetur Polyandrium , id est, fttmtc/tt5 morfttorttm. Futura ergo supplicia et poense perpetuas, quibus peccatores cruciandi sunt, bujus loci vocabulo dcnotantur. Du- plicem autein esse gebennam, nimii ignis et frigo- ris, in Job plenissime legimus {Job. xxiv).
(Vers. 29 seqq. Nonne duo passeres asse veneunl, et unus ex illis non cadet super terram tine Patre t'€* stro? Vestri autem el capilli capitis omnes numerati sunt, Nolite ergo timere^ multis passeribus meiiorcs
mQndiiiam,qiiae exterminat suavitatem o1ei(ÂŁcc/. x). D estis vos.Omnisergoqui eonfitebiturmecoram homini*
(Vers. 26.) Nihil enim opertum est quod non reve- labitur^ et occultum quod non scietur, Et quomodo in pnesenti saeculo muitorum vitia nesciuntur? Sed de fiituro « teinpore [A/. saeculo] scribitur, quando ju- dicdbit Deus.occulia [A/. abscondiia] hominum, et illuminabit latebras tenebraruni, et manifesta faciet consilia cordium. Et est sensus : Nolile timere per- secutorom saeviliam, et blasphemantium rabiem,
<^ Ita legunt codices mss. quamplures, id est, Bec- ccnsis niooasterii unus, alter Sylvae-Majoris, uniis nionasterii Beaiae Mariae super Divain, et quartus Ecclesiae Narbonensis. Editi legunt, de futuro sceculo, et postea retinent abscondita pro occulta hominum,
bus^ confitcboret ego eum coram Patre meo qui in ecslis est, Qui auiem negaverit me coram hominibus, negabo et ego eum coram Paire meo qui m ca^lis est, Haeret sibi serino Dominicus, et scquentia pen- dcni ex superioribus. Prudens lector, cave semper superstitiosain intelligentiain ; ut non tuo sensui al- tcmperes Scriptnras, sed Scripturis jnngas sensum tuum, et intelligas quid sequatur. Supra dixerat :
et manifestabit pro manifesta faciet, Mart.
^ Nostri mss. etquidam penesMartianaeum, olim- que edili libri, et parva campi ptanities : tum numi* rosa pro nemorosa penes Victorium.
67
S. EUSEBH HIERONYMl
6S
NoUte timere eos qui occidunt corpuSj animam aulem A patrem suumf et filiam adversus matrem suam^ el nu'
nou possunt occidere : nunc loquitur consequenter, Nonne duopatseres asse veneunt^ et unus ex illis non eadel super lerram si^c Palre veslro ? Et esi sensus : Si parva animalia et vilia absque Deo auetorc non decidunt, et iu oniuibus est providentia, et qnae iu Lis peritura sunt, sine Dei voluntate non pereunt : vps qui aelerni estis, nondebelis tiniere quod absque Dci vivatis providentia. Isle seusus et supra dicius est : Respicite volatilia c<bU, quomofn non serunt, ue- que metunt, neque congregant inhorrea; etPatervesier OBlestis paseit iUa, Nonne vos ^ pturis estis iUis ? Ac deinceps : Considerate liUa agri quomodo crescunt, < t reliqua. Si autem fenum ayri quod hodie esi, et xras in cUbanum mu/tJur, Deus sic veslit^ quanto magis vos^
rumadversus socrum suam; el inimici hominis, domc- stici ejus, Ilic locus prope eisddm verbis in Micb:ca proplieia scribilur {Mich. vii). Et nolandum ubi- cumque de veteri Tcstamento lestimonium po- nitur, uirum sensus tantum, an el ''serrao conscn- tiat.
(Vers. 57.)0Kf amat patrem aul matrein pUis quam me, tion esl me dignus. Etqui amatfiiium aut fiUam super mc, non est me dignus. Qui « ante prxmiseral: Non veni pacem milterCf sed gladium ; et dividere bomines advei j^um palrem et niatreni, et socrum, nc quis pieiaiem religioni anleferret,ftnbjecitdiceiis, Qui amal Q5 patrem aut matrem ptus quam me, El in Canlico logimus Caiuicorum : Ordinale in me
modicwfidei! Quidam cnacte duos passeres,animain B charitaiem (Cant. ii, 4). Hic ordo in omni affeclu ne-
et corpus iiilerprcuantiir. Quinque qnoque passeres, secunduin Lucain {Luc, xii), qui duobus assibus ve- Deunt, ad sensus referunt. Sed quomodo ilia inlel- ligentia lolp Evangeiiciscrmouis corpori coaptctur, non parvae difficultntis est. Vestri auiemet capiUica- pitis omnes ttumeraU sunt. Nolite ergojimere; multis passeribus meiioresesiis vos. Manifesiius superior no- strae ej^positionis sensusexpressus est : quod iiniere Bon C4 debeani eos qul possunt occidere corpus, ei animam non possunt, quoniam si sine Dei scienlia parva qaoque animaita iioii decidunl, quanto magis homo, qui apostolica fultu$ sit digniiate ! Quod au- iem ait : vestri autem et capHii capitis omnes numercUi sunSf immeusain Dei erga homioes osiendit provi-
dentiam, et inefful)ilem signat afTeclum, quod nihil C amure doceanuis
ccssarius est. Aiua post Deuin pairem, ama inalrem, ama fHios. Si auiein necessiias vencrit, nt amor pa- renium ac fitioriim Dei amori comparetar, et non possil utramquc servari, odium in suos, pielas in Deum sit[A/. esi]. Non ergo piobibuit amare palrem aul mntrein, sed signanler addidit: Qui amat patrem aut matrem plus quam me.
(Vers. 58, 59.) Et qui non accipil crucem suamet sequHur me, non esl me dignus. Qui invenerit [Al. in- venit] ayiimam suam, perdet iilam ; et qui perdiderit ammam suam propter me, inveniet eam. !n alio Evan- gelio scribilur : 0"' "on acciph crucem suam quoti' dte. Ne semel pntemus ardorcm fidei posse sufficere, scmper crnx porlanda est, ut semper nosCbristum
Dostruin lateat Deum, et eiiam parva et oiiose di- cia ejus scientiam non fugiant. Derident inlelligen- tiam ecclesiasticam in hoc loco, qui carnis resur- rectionem oegant, quasi nos ei capiiios qui nume- rati suQt, ei a tonsore decisi, omues dicamus resurgere, cuui Saivator non dixerit : Vestri autem el capilli capitis omnes salvandi sunt, sed numerati sunt. Ubi numerus est, scientia numeri demonstra- iur, non ejusdem numeri conservatio.
(Vers. 34.) NoUte arbitrari^quia venipacem mittere in lerram : Non veni pacem mittere, ted gladium. Su- pra dixerat : Quod dicovobis in ienebrist dicite in tu- mine ; et quod in aure audiiis, prcedicaie super tecta. Nunc infert quid post praBdicationem sequatur. Ad
(Vcrs. 40.) Qui reeipit vos, merecipit;et qui me recipit, recipit eum qui me misit. Ordo pulcberri- nius. Ad prxdicationein millil, docel pericula non timenda, affectnm subjicit religioni. Auram supra tuleral, aes dc zona excusserat. Dura Evangelisla- rum conditio. Unde ergo sumptus, unde victus ne- cessaria? Austeritalem mnndatorum spe temperat promissonim. Qui recipit, inquiens, vos^ me recipil ; et qui me recipit, recipit eum qui me misit, ut in sus- cipieiidis apostolis, unusquisque credentium Cbri- stum se suscepisse arbitretur.
(Vers. 41.) Qui recipit prophetam in nomine pro" phetos, mercedem prophetw accipiet. Et qui recipii ju- stum in nomine justi, mercedem jusU accipiet. Qui
fidem Christi, totusorbiscontra se divisusest: una-^prop!ietam recipit ut propbctam, et intelligit cnm
qiu^que domus et infldeles habnit et credentes, et propterea belium inissum est bonum, nt rumpere- tur pax mala. Tale quid et in Genesi adversus re- belies bomines, qui moti fuerant de Orienie, et tur- rem exstruere festinabant {Genes. xi), per quam coeli alia penetrarent, fecisse scribilur Dcus, ut divide- ret linguas eorum. Unde et in psalmo David prcca- tur : Dissipa , Domine , gentes qu(s bella votunt (Ps. Lxvii, 3^2). (Vers. 35.) Veni enim separare hominem adversus
de futnris loriuentem, hic inercedem prophei;» acci- piet. fgiiur Judaei carnaliter prophetas iniclligcnies, mcrcedem prophntarum non accipient. Alitcr : In omni professione zizanium mixtum esttritico. Ttsr- miseral : Qui recipit «os, me recipit : et qui me reci- pit , recipit eum qui me misit. Ad susceplionem ma- gistrorum discipulos provocaverat. Poterat 06 oc- culia csse credcntium responsio; ergo et pseudo- prophelas et Judam proditorem debemus recipere, et illis alimoniam roinistrare. IIoc Dominus ante
^ Duo Palatiiii, vos magis piuris estis ; et paulo inferius, minimce fidei^ pro modiccBj eic.
*> Palat. codd.. ern et verba eonseniiant. « lidem, Quia antc.
^ COHHENTARIORDM IN CVANGELfUM MATTHiEl LTB. II. CAP. XI. 7A
procurans dieit, non personas sugcipiendas esse, A net, ui hospiialis esse non possim. Et hanc exciisa^
tioiiem levissimo prxccpto diltiii, ul caiicrm .Kjure frlgidx toto aiiimo porrigamus. Frigida% inquit,
seJ nomina : et mercedem non perdere suscipien- les, iicet indignus fuerit qui suseeplus sit.
(Vers. 42.) iSt quieum^itte potum dederlt vni ex mijitmii islff , catieim aqwB friqidae tmium^ in nomine discipuHy amen dico vobis^ non perdet mercedem SKom. Legimus in propliela David : Ad excimnda$ excH$atione$ in pee€ati$ {P$ cxl, 4) : quod nnilti peccaioruni suorum quasi jnsias prxtendani occa- siojies, ui quod voliintale delinquunl, vidcantur ne- cessiiate peccare : Domiiius scruiator cordls el re- ngin, futuras cogitationes in singuUs conluetur. Dixeral : Qui reeipit vo$, me recipit. Sed lioc prae* ceptum molti pseudoprophctie et fatsi prxdicatores poierant impedire; mcdicatns e>t huic quoque scan-
aqua:, non calidae,.no et in calida, paupertatis ^ et pctiurije lignorum occasio quaererctur. Tale quld et Apostolus (ut ante jam diximus) ad Gnlaias praecc- pil : Communicet autem is qui catechizatur verbo ei qui $e caiechizal in omnibus bom$ (Galal. vi, 6), et discipulos ad magisirorum refrigeria cohortatiir. Quia poierat quilibet oblendere paupertatem, et prxceptum cludere, priusqiiam illc proponat, im- minentem solvit quabstionem, dicens : Noliie errare^ Deu$ non irrideiur. Quo! enim seminaverit homo, hwc et metet. Et c^t sensus : frustia causaris inopiam ; cum aliud hnbeat conscicniia ^ (ua : <^ me potes U\\'
daio.dicens : Qui recipit juslum in nomine justi, B lere coboriaulem; sed scito quod qnanlunicumnuc
mercedem ju$ti aecipiet, Rursus poterat aliiis causari seminaveris, tanlum et mcssurus sis.
ei dicere : Paupertate problbeor, teuuitas me rcti- â–
* Victorius, ex penuria lignorum, etc.
^ Voculaiii ÂŁua ignoraniCisierciensiset Palat. mss.
^ EdiU alioni seiisum reiineut, scilicet, ne pute$
fallere cohorlantem. lloc modomuiia restiiuo absque notis, quia longum essei singuias conlexius reslilu- tioncs recenscre. Mart.
LIBER SECirj>rDUS.
87 (Cap. Xf. — Vers. 1, 2.) ^Et faciumest cum veHturus es. Et est senstis : Manda mibi, quia ad
coH$umma$$il Jesu$t preeeipieas duodecim di$cipulis, inferna descensurus sum, utrum tc et iiiforis dc-
transiU inde ut docerei el prmdicaret in dviiatibus beam nuntiare, qui uuntiavi sopcris? An non con-
eorum, Noa quasi ignorans interrog.<t; ipse enim veriiat Filio Dei, ut gustet mortcm, et alium ad baec
cxteris ignoraniibns demonfitraTerat, diccns : Ecce p sacraraenta niissurus es?
Aqnus Dei, ecce qm tollit peecaia mundi {Joan. i,29) : (Vers. 4, 5.) Et respondens Jesus, aii Hli$ : Eun-
et Patris vocem audieral, intonantis : Hicest Fi^ te$ 0g renunfmle Joanni qnce audistis et vidistis.
Uu fMuj dHectu$^ in quo mihi complaeui {Matth. lu, 17) : sed quomodo Satvator intcrrogat, ubi sit positus Lazarus, ni qni iocum sepulcri indicabant, saltem sic pararentur ad fidem, et vidmnt mor- taum resurgeniem : sic et Joannes interficiendus ab Herode, dtscipotos suos mitlit ad Christam, ut per banc ocGasionem videntes signa aiquo virtutes, crc- derentio eooi, et magisiro interrogante, sibi disce- reot. Qiiod autem soperbirentdiscipuii ionnnis ad- versiu UoaiiMm, et habereot aliquid mordaciiaiis ex iivore et invidia, soperior quoque ^ inierrogatio deoioostravii, Cvangetista reCerente: T«fic accesse-
Cceci vidertt, etaudi ambulant, (eprosi mundantur, $urdi audiunt, mortui resurgunt, Joannis interrogave- rat per discipulos : Tu es qui venturus es , an alium exspeetamus? Cbristus signa demonsirat, non ad ea respondens qurc interrogalus fuerat, sed ad scanda- lum nuntiurum : he, inqnii, et diciteJoanni signa qwB cernitis ; eoecos videntes, et claudos ambulan- tes, et reliqua. Et qaod liis non minus est ^,
Pauperes evangelizantur. Vel paupercs spiritu, vel certe opibns [A(. opcribos] pnuperes, ut nulla inter nobiles et ignobiles, intcr diviies ct egenos, in pr[Pdicatione distaniia sit. Hac magisiri rigorem»
ruhtadeum tUscipuU Joanni$, dicente$ : Quare nes i) hsec praeccptoris comprobanl verilatem, quando
et Phatiim jej9mamu» frequetner : di$cipuli autem tui nmiejmmant {Ibid,, ix, 44)? fit attbi : Magister, cui lu perhikttsli {Al. prwM$ti] ie$iimonium ad Jorda- nem^ ecce disdpuli eju$ baptixant, et ^ omnes veninnt ad eum {Joan. ni, 26), quasi dixeriot : Nos deseri- mur, hic rariias est, ad iilum turba concurrit.
(Vcrs, 5.) Tu e$ ^ui venturu$ e$ , an alium cxspe- ctannut Bioo ait: lo esqoi veiitsli : sed, tu es qui
» Pro impressa Scriptura) pericope hanc praife- mnt mss. iiostri, Joannes avtem giuu atidistei opera Chrisii, miUeu$ duo$ de di$cipsdi$ $ui$, 4lU ilii : Tu e$ qui venturus es, ojn alium ewpecUunus ? Quidam et po8t TCrbumy audi$$etf addunt, in vinctdis.
omnis apnd cum qui salvari potcst, a qualis est. Quod autem ait :
(Vers. 6.) Et beatus qui non fuerit scandalizatus in me. Internnntios pcrcutit, sicut in ( onsequenli- bus demonstrabiiur.
(Vers. 7.) lliis autem abeuntibus, cospit Je$u$ di- cere ad turbas de Joanne : Quid existis in desertum videre f arundinem lento agitatam ? Sed quid existis
^ Rhabb., interpretatio.
c Pro omnee, quod et in €rarco lesonat ttocvts? , in Palaiinis mss. ot et Victorii editione est, plures.
^ M&s. Palaiiiri contioeoti serie, et quod his non minu$ est, pauperes evangelizdtos. Vel pauperes, etc.
71 S. EUSEBD HIERONYMI 7i
videre? hominem moUibm veitUum? Ecce qui mo//t- A qui jam cum Deo est, major sU illo qui adhuc con*
bus resliuntur^ in domiiui regum $unL Si superior senlenlia conlra joannem prolala fuerat, ut pleri- que arbitrantur, in eo quod uii : Beatus est qui non fueril scandalizatus in me, quomodo nunc Joannes tantis laudibus prxdicalur? Sed quia turba circum- stans inierrogaiionis mysterium nesciebat, et puia- bat Joannem dubitare de Gbristo, quem ipse mon- siraverat digito, ui intelligerent Joannem ndn sibi interrogasse, sed discipulis snis : Quid, inquii, exi- stis in deserlum ? Numquid ob boc, ut hominem videretis calamo Q9 similem, qui omni vento cir- cumferiur, ei leviute mentisdeeoambigeret quem antea praedicarat? An forsitan stimulis contra me invidiae cogitur, et praedicalio ejus vanam sectatur
sisiit in pra^lio. Aliud est enim coronam viciorioi possiderc, 70 aliudadhucin ucie dimicare. Quidam novissimum angelum in coelis Domlno ministraniem meliorem volunt accipere quolibet primo homlne, qui vcrsetur in lerris.
(Yers. 12.) A diebut autem Joannis Baptittm usque nunc regnum coelorum vim patUury et viotenti rapiunt illud, Si primus Joannes, ut supra diximus, poeni- tentiam populis nuntiavit,dicens : Pcenitentiam agite; appropinquabit enim regnum eoelorum : cousequenier a diebus illius regnum coelorum vim patitur, et vio- lenti diripiunt illud. Grandis enim est vioientia , in terra nos esse generaios ei coelorum sedem qux- rere, possidere per viriuiem , quod non tenuimus
gloriam, ut ex ea quaerat iucra ? Gur divitias cupiat, B per naturam.
ut afQuat dapibus ? Locustis vescitur, et melle sil- vestri. An ut mollibus vestiaiur? Pili camelorum tcgmen ejns sunt. Istius modi cibus et vestis carce- ris hospiiio recipiuntur, et prscdicatio veritatis lale habet babilaculum. Qui autem adulaiures Sunt, et seciantur lucra, et quierunt di\iiias, et deliciis af- fluunt, et mollibus vestiuntur, isii in domibus re- gum sunt. Ex quo ostenditur rigidam \itam et au« steram praedicationem, viure debere aulas reguin, ct mollium hominum palatia declinare.
(Yers. 8.) Sed quid existis videre^ prophetam ? Etiam dico vobis , et plusquam propheiam. In eo Joannes proplietis caeteris major est , quod quem ilii praedi« caverant esse venturum , hic venisse dlgiio demon-
(Yers. 13.) Omnes enim prophetm et Lex usque ad Joannem prophetaverunt. Noii quod posi Joannem excludat Propheias. Legiinus enim in Aciibus apo- stolorum {Act. xi, 21} , et Agabum prophetasse, et quatuoB virgines Glias Philippi; sed quod Lex et pro- phetae quos scriptos legiinus , quidquid prophetavc- runt , de Domino vaiicinati sunt. Quando ergo di- citur : Omnes Prophetw et Lex usque ad Joannem prophetaverunt , Ghristi tempus ostenditur, ut quem illi dixerunt esse venturum , Joannes venisse osten-* deret.
(Yers. li, 15.) Et si vultis redpere , ipse esl Etias qui veniurus est. Qui habet aures audiendi , audiat* II oc quod dicium est : sivultis revipere, ipse est Elias,
slravit, dicens: Ecce Agnus Dei, ecee qui toUitpec" ^ mysiicum esse etegere inielligeniia, sequens sermo
cata mundi. Et «^ quia ad privilegium propheiale eliam Baptistae accessit praemium, ut Dominum suum baptizaret, inde [Al, unde] infert meritorum ^ ocvgi]- o-cv , faciens de Malachia testimonium , in quo etiam angelus prx*dicaiur {Matach. ii). Augelum autem liic dici Joannem non putemus naturae societate, sed ofGcii dignilatey id esl, nuotium , quod veoturum Dominum nnntiarit.
(Yers. 11.) Amen dicovobis^ non surremt interna- tos mulierwn major Joanne Baptista. Inter natoa, in- quit, mulierum. His ergo prxfertur homiuibus, qui de mulieribus nati sunt, etde concubitu viri, et non ei qui est natus ex Yirgine, el Spiritu sancio: quam- quam iii eo quod dixit : Non surrexit major inter na-
Domini demonstrai, dicens: Qut habetauresaudiendi, audiat, Si enim planus essei sensus , et manifesta senientia, quid necesse fuit nos ad illius iutelligen- liam praeparari? Elias ergo Joannes dicitur, non se- Gundum stultos philosophos et quosdam hacreticos, qui ^TCfi^uxuo-tv iniroducunt : sed quod juxta aliud lestimonium Evangelii venerit in spiritu et virtute Eiix , eamdem sancii Spiritus vel gratiam halnierit, vel mensuram. Sed et vitae austeritas rigorque mentis Eliae et Joannis pares sunt. Ille enim in cre* mo, iste in eremo : ille zona pellicea cingebaiur, et iste simile habuit cingulum. Ille quoniam regcm Achab et Jezabel impieiatis arguit, ftigere conipul- sus est (lU Reg. xis) ; iste quia Herodis et Herodia-
tosmulierum Joanne BapiM^a , non caeteris prophe- ^ dis illiciias arguit nuptias, capite trnncatur. Sunt
tis et pairiarchis , cunetisque hominibus Joannem
praetulit, ^ ged Joanni caeieros exaequavii. Non enim
suiim sequitur , nt si alii majores eo non sunt , ille
major aliorum sit : verum ut aequalitatem cum cae-
teris sanctis habeat.
Qui autem minor est m reqno ccelorumy major est ilio. Mulii de Salvatore hoc inielligi volunt quod qui minor est tempore, major sit digniiate. Nosau- tem simpliciter intelligamus : quod omnis sanctus.
^ Rhabb., e< cui ad foitigium prophetale etiam Bor ptisiw aecepit privilegium^ ut suum, eic. b in codd. luss., mertlaittm avSqm» id est^ auctio-
qui propterea Joannem, Eliam vocari patant, quod quomodo in secundo Salvatoris adventu juxta Ma- lachiam praecessurus est Elias, 71 ^^ venturum ju- dicem nuniialurus: sic Joannes in primo advenlu fecerit; et ulerque sit nuntius vel primi adventus Do^ mini, vel secundi.
(Yers. 16 seq. )Cmautem similem ceslimabo genera- tionem istamf Sindlisest puerissedentibus in foro^ qui clamantes cowquatibus suis dicunt : Ceeinimus vobis,
nem faciens. Mart.
^ Hoc modo l^nnt omnes mss. iii antea edilis, $ed Joannem caiteris extequavit, Mart.
73
COMMENTARiOKUM IN EVANiiELlUM MATTUiEI LIB. IL CAP. W,
74
lamentavimus * vobis, et non plan" A quibus sttut faetce plurimai virtutes ejtts,(iuia non egis-
sent poeniientiam, Exprobraiio civitalum Chorozaiu, el Bethsaidae et Capbarnaum , capitiili hujus titulo pandiiur. Quod ideo exprobraverit eis, quia post factas vinutes et sigua quaniplurima, nonegerint pceniieutiam.
(Vers. 21, 22.) Vwtibi, Choromn; vastibi, Bethtai" da : quia si in Tyro et Sidone facta: essent virtutes qu(e factm suni in vobis , otim in citicio et ciuere poe- nitentiam egissent, Verumiamen dico vobis : Tyro et Sidoni remissius erit in die judicii, quam vobis. Cho- rozain et Beihsaida , urbes Galilxtf: , a Saivatore planguntur, quod posi lanta signa alque virtules non egerinl pcenltentiani , et pr%reruniur eis Tyrus et Sidon, urbes idoioIatriaB et vitiis deditae. Pru:ferun-
et nott saltastis:
xistis, Venit enim Joannes , neqm manducans , neque bibens, et dieunt: Demonium habet. Venii Filivs ho- minis, manducans ei bibens , et dicunt : Ecee homo roraXf et potator vini , pubticanorum et peccatorum amictts. El justificata est sapientia a fUiis suis, Pue- risin foro sedentibus et clamaniibus atque dicenti- bus ad coacquaies suos : Cednimus vobis , et non sal' tastis : lamentati sttmus^ et non ptanxistis , compara- tor (^eneratio iudxorum , Scriptnra dicenie : Cui ttmilem antimabogenerationem istam ? Simitis est pue- ris sedentibus in foro^ el reliqua. Non ergo nobis tri- buiiur libera inteiligentia, el allegoriae inlerpretatio ^ passiva : aed quidquid dicturl suinus de pueris, ad simiiitudinem generationis e&t referenduin. Pueri
isii qui sedent in foro, bi sunt de quibus Isaias lo- B lur auiem ideo, quod Tyrus et Sidon naturalem tin-
quiiur : Ecce ego et pueri mei , quos dedit mihi Deus (Isai, VIII, 18). Et in deciino octavo psalmo ( Vers. 8) : Tatimonium Domini fidele , sapientiam praistaus ' pQTruiis, Et alibi : Ex ore infantittm et lacieniium ferfecisti laudem {Ps, viii, 3). Isti ei*go pueri sede- runl in foro , stve rv ayopK^ quod significaiitius Grjce dicitur , ubi muita venaiia sunt. Eiquia po- pultts judsorum audire nolebat , non ei tantuni lo- cuti sunt , sed pienis faucibus inciamaveruiit : Ceci- mrnus vobtM , el non saltastis ; provocavimus ul ad ousirnm canticum botia opera faceretis, etsaiiare- tjs ad nosiram libiam, sicut saliavit et David ante arcam Domini (11 Reg. vi), et noluistis. Lanienlati 8Qmus, el vos ad poenitentiam provocavimus , el ne
tum legem calcaverint, ista^ vero pusi transgressio* nem naturalis Legis et scriptse, etiain signa quae apud eas facta sunt, parvi duxerint. Quaerimus ubi scriptum sit, quod in Cborozain et Betlisaida Dunii- nus signa feceril. Supra legiinus : Et circuibat civi- tates omnes et vicos , curans omnem infirmitatem, ct reliqua {Supra iv, 25). Inler cxteras eigo civiiates et viculos, a>.5tiinanduni est in Ciiorozaiii quoque et Betbsaida Dominum signa fecisse.
(Vers. 23.) Et tu, Capharnaum^ numquid usque in coslum exaltaberis, « usquein infernum 73 descen- dens? In aitero exempiari repeiinius : Et tu, "Ca- pharnaum , quce usquc in coslum exallata es, usque ad inferna descendes. Et est duplex iiitelligeniiii. Vel
iioc iiuidem facere voiuistia, spernentes uiramque C ideo;ad inferna descendes , quia contra pra:dioatio-
prxdicationeni, tam exbortationis ad virtutes, quam poeiiitentiae post peccata, Nec mirum si dupiicem Tiaiii coDtempseriiis salutis , cum et Dei [Ai, tacet Dei] jejuuiuDQ , et saturiuiem pariter spreveritis. 72 Si jejunium vobis piacet, cur Joannes displi- coii? Si saturitas, cur Filius homiuis displicuii ? Quorum alterum , daemonium habentem , alierum , voratorem et ebrium nuncupatis [ A/. nuncupa- stls]. Ergo qnia vos noluistis ulramqiie recipere discipliiiam , justificaia est.sapientia a (iiiis suis : id est, i)ei dispensatio atque docirina. Et ego qui sum Dei virtus et Dei sapientia (I Cor, i) , juUe fecisse ab aposloiis meis fiiiis comprqbatus sum , quibus revclavit Pater, qu» a sapientibus absconderat, et
nem ineain superbissime resiitisii. Vel ideo, quia exaltaia iisque ad coelum ineo hospitio , et ineis si- giiis atque virlulibus, tantuni babens privilegium, niajoribus plecteris supplicii:», quud his quoque cre- dere noluisti.
(Vers. 23, 24.) Quia «t tfi Sodomis [AI. Sydouis\ factm fuissent virtutes, qua factae sunt^ in /<' , *^ forte matisissent usque in hune diem, Verumtamen dico vo- bis : quia terrw Sodomorum remissius erit in die jndi- cii quam tibi, Qiixrat prudens iecior et dicai : si Ty- rus elSidon et Sodoina poiuerunt agere poeniieu- tiam ad prxdicationein Salvaloris, signorunH|ue nii- racula, non sunl in ('ul|ia quud non credideiuni : scd viliuin silentii in eo esi, qui actiiris poeniten-
prudentibus apud semetipsos (JoAnN. xvn). in qui- D liam noluii prjedicure. Ad quod faciii» ct .iperta
responsiuesl : ignorare nosjudicia Dci, ci singula- rum dispensationum ejus sacramcnta nescirc. Pro- posiiiim fuerat Duinino Juduix fines non exccderc, ne justam Pharisaeis et sacerdotibus occasioneni
quod in atios quoque permittuur, sct\kei proniiscuum, comniune. Denique ei lib. de Monoganiia, passivurn sensum, qnod exponit Rhenanus iiifiniiuni, vaguiu, liberum et licentem , sive liceniiosum. Infra ite- rum hoc utttur vocabulo Hieronymus in cap. l^, ut coniejtus loci non passivus el vagus iu diversum /fu- ctuet,
c Notanda est Veronensis codicls antiquissiini le- ctio, usque ad catum exaltaberis , aut usque in infer- num^ etc.
d Adverbium, for/e, duo Palatini mss. ignorant
3 •
busdau) Evangeliis legitur : Juslificata est sapienlia ab operibus suis {Luc. vii, 55). Sapientia quippe nou qujcrit vocis lestimonium, sed operuin. ( Vers. 20. ) Tune cospit exprobrare civitatibus in
** IMerique codd. lacent vobis: alii lamentati su- miii, pro tamentavimus^ leguiit.
^ In mss. codd., aliegorica interpreiatione posiiiva, Mart. — Duo Palat. codd. , inlerpretatione, Quidani et allegorica pro allegoria praeferunt. Qu^je patet in oiiaiiiqu4* iKirtein » ;illegoiiam , sive allegoria! inier- preidiiot.etii , p:issivani Uieronyiiius vocat. Sic Ter- tull. lib. 1 ad uxorem, Passivam licentiam^ dixit, qux ab ointiilms usurparetur. Et iib. adversus Valenti- niaiioE, cap. 5 : Pauivos diicipulos^ id est , dissolu- tos. Et contra M.ircioneiu lib. 1, cap. 7 : Passivum,
Patrol. XXVI.
75 S. EUSEBII HIERONTMI U
persecuUonis daret. UDde el aposlolis anie passio- A (Yers. 50.) Jugum enim meum $uavi e$t^ eionu$
meum leve e$t. Qaomodo levius Lege Evangellun),
nem praecepit : In viam geniium ne abieriti$, et in ct- vUate$ Samantanorum ne intraveriti$ (Supra x, 8). Gliorozain igitur et Bethsaida damnantur , quod proasenii Domino credere nolnerunt. Tyrus et Sidon justiflcantur, quod aposloiis illius crediderunt. Non quaeras tempora, cum credentium intuearis salutem. In Capharnaum autem, quae interpreiatur vitla put- cherrimat condemnatur incredula Jerusalem, cui di- ciiur per Ezechielem : Ju$tificata e$t Sodoma ex te {Ezech. XVI, 52).
(Vers. 25.) Jn illotemporey re$powien$jMu$, dixit: Confitebor, tibi, Paier, Domine ceeti et t^m, Gon- fessio^ nonsemper pcenitentiam, led etgratiarom actionem signiOcat; ut in psalmis saspissime legi-
cum in Lege bomicidium, in Evangeiio ira damne- tor?Qua ratione Evangelii gratia facilior, cum in Lege adolterium, io Eyangelio concupisceniia pu- nialur 7 In Lege mulla prsecepta suBt, quae Aposio- lus non posse compleri plenissime docet {Act* xv). In Lege opera requirontur, qofie qui fecerit, vivct 75 ^^ c^>* 1° Evangelio voluntas quserilur : qiia; etiamsi effectum non hahuerit, lamen pnemium non amittic. Evangeliom ea prqecipit qoai possomus : nc scilicet concupiscamus : hoc in arbitrio nostro es(. Lez com voluntatem non poniat, ponit effeclum, ne adolterium facias. Finge in persecutione aliqunm virginem prostltutam. Haec apud Evangelium, quia
mus. Audiant qui Salvalorem non natum, sed crea- B voluntate non peccat, virgo suscipitur : in Legc qua- tum calumnianlur, quod Patrem soum voeet ccsli et si corropia repudiatur.
terr» Domiiiom. St entm et ipse creatora est, et creaiora conditorem suum patreni appellare potest, fitultum fuit non et sui ec coeli ac terr» Dominum» tel Patrem similiter appellare.
74 Q^^^ ab$condi$ti hose a $api€Htibu$ et prud€ntibu$, et revela$ti ea parvutis» Graiias agil ei eisultat in Potre, qnod apostolis sui adventus aperuerit sacra- menta, quaeignoraverintScribse et Pharissci, qui si* hi sapieniesvidentur, elin conspectu suo prudenles. Jusiificata est sapientia a fiiiis suis.
(Vers. 26») Ita, Pater, quoniam $ic piaeitum fuit ante te. Blandientis affcctu loquiiur ad Patrem» ot coeptum in apostolis beneficium compleator.
(Cap. Xli. -^ Yers. 1. ) In illo lempare abiit Je- 9U$ eabbato per $ata : di$dpuii auiem eju$ esurienle^ cmperunt efellere $pica$, et manducare. In aiio quo- qoe evangelista legimus, qnod propter nimiam im- portunitatem, nec vescendi qoidem habcbant lo- cum , el ideo quasi homines esoriebant {Marc, ii , et Luc, vi). Quod aotem spicas segetiim manibus coufricant, ct inediani consolantor, vit» austerioris indicinm esl ; non pra»paralas epolai, scd cibos sim* plices quaereniium.
(Vers. i.) Phari$€n autem tidentee^ dixeruni ei : Ecce disdpuU tni faciunt^ qupd non iket eis facere tabbatis, No4a qu(Ki primi aposloli Salvatoris litte-
(Vers. 27.) Omnia mihi tradita sunt a Patre meo. C ram sabbaii desirount, adversus Ebionitas, qui cum
Et tradeniem Palrem, et accipienlem Filium, mjs- lice inlellige. Alioqurn si juxtn fragititatem iiostram sentire voiumus , cum cceperit habere qui acci^ pit , incipiet non tiabere qui dederit. Tradita aiitem sibi omnia , non coelum el terra, et ele- menta intelligenda sunt, et caetera qua^, ipse fecit ct condidit : sed hi qui per Ftlium accessum habcnt ad Patrem, ct ante rebelles, Deum posica sentire coepernnt.
Et nemo novit FHium nisi Pater : neque Patrem qui$ ne/vit ni$i Filins, et cui voiuerit Filius revelare, Erubescai Eunomios tanlam sibi notitiam Patris et Filii, quantam alteruinim inter se habeanl, ^ vendi- cans. Qood si inde contendit, ei suam insaniam con-
cseteros recipiant apostolos, Paulum qoasi iransgres- sorem legis repudiani.
(Vers. 5, 4.) At iiledixit ei$ : Non ie§i$ti$ quid fe- cerit David^ quando esuriit, et qni cum eo erant: 47110- modo intravil in damum Iki, et pam$ propositionis comeditj qnoe non iicebat ei comedere , iM^iie hi$ qui cum eo erant, nisi solis sacerd^bus t Ad confiitan- dam calumniam Pharisseoruin, veteris recordaiiir historise, quando David fogiens Saolem, venit in Nobe, et ab Achimelech sacerdole susceptfis, postn- lavit cibos, qtii cum panes laicos nen haberet, dedit ei consecratos, quibus non licebat vesei nisi solis sacerdotihus et ievitis. Etboctantnm inlerrogavtt si essent mundi poeri a mulieribus : el illo respon-
solalur, quia sequiinr : Et cui voluerit Filiue revela- ^ Jente , ab heri et nndiosteilios , non dohiiavit
re. Aliud est naturx aequalitate nosse quod noveris, alind revelaniis dignatione.
(Vers. 28, 29.) Venite ad me , omnes qui laboratis et onerati estis : et ego reficiam vos, ToUite jugum nieum super vos : et discite a me quia mitis sum ethu- nUli$ corde : et invenietii r^qniem animabu$ ve$tri$, Gravia onera esse peccati, et Zacharias prophcta tcstaiur, dicens, iniquilatem sedere snper lalentom plumbi {Zacoh. v). Et Psalmista complorai : iniqui» lates mece aggravatce snnt super me {Psal, xzxvii, 6). Vel certe eos qui gravi&simo Legis jugo premeban- tur, ad Evangetii inviiat graliam. ^ Penes Victorium, jactitans.
panes dare, melins arbilraiHS , propheta dicen<- te : Mi$ericordiam 1*0/0, et non eacrificium {Osee, VI, 6), de farois pericolo homines liberarc, qnam Deo offerre sacrificiom. Hostia cnim piacabilis Deo, homlnum saius e&t. Opponit ergo Dominns, et dicit : Si et David 76 s^anctos est, et Achiinelech ponti- fex a vol)is non reprelYendiior, sed Legis «lerqne mandatnm probabiTi cxcusalione Iransgressi sunl, el fames in lausaesi, cor camdero famem non proba- tis in apostolis, qoara probatis in cacteris? Quam- quam et in liuc magna dislantia sit. Isii spicas in sabbato mano cenfricant , iUi panes comcdcrunt
77 COMHENTARIORUM IN EVANGELIUM MATTHiEI LIB. II. CAP. XII. U
Leviiicofi, el ad sabbaii solemoiiateni aecedebani A ^^ <*^^<< ^f^<^ ^ habeat ovm unamf et n eeciderit
Ncomeaiarum diea, qoibua in convivio reqnisiius fugli ex aula regia. Observa quod panes proposiiio- nis nec David« nec pueri ejus acceperint, aniequam sc a mulieribus mundos esse respondereni.
(Yers. 5.) Ant iioi» U^9ti$ in Lege, ifuia 9ahbati$ taardotes m temfUo sabbalum tiolmt, ei $ine crhnine iuni ? Calumniamini, inqttit, discipolos meos, cnr per Begetestranseuntes, spicas triverint, et boc fe» eeriot fanus neeessitate cogente, cum et ipsi sabba- tttm violetis in Templo, immolantes viciinas, cae* deoies lauros, iiolocausta super lignorum struem in* cendio concremanies : et juxla alterius £vangelii 6* dem (Joan. yi)» circumcidentes parvolos in sabbato,
hme 8abbati$ in (oveam , nonne tenebit et ieffabil [Ai. allevabit] eam ? Quanto magi$ meiior e$t homo ove ! Itaifue licei sabbali$ benefacere. Sic solvit propositam quaestionem, ot interroganles avaritia: oondemnaret. Si yo5, inquii, in sabbato ovem et aliod quodlibet animal in foveam decidens, eripere feitinails, non animali, sed vestr» avaritiae consolentes, qoanto magis ego bominem,qui moiio meiior est ove, de- beo liberare !
(Vers. 15.) Tunc ait homlni : Extetide manmn tuam. Et extendit, et re$tituia e$i $anUaU sicut alura. Iii Evangelio, quo uUintur Nazarxni^ et Ebionilse (quod nuper io Grxcom de liebraso sermone transtulimus,
utdamaliam Legem servare copitis, sabbalum de- ^ et quod vocatur a plertsqtie Mattbaei ayfbeuiicuni).
stmaiis. NuoMiiiam aotem Leges Doi sibi cmitrariae suni. Et prudenter ubi transgressionis discipuli sui a/gui poterant, David et Acbimelecb dicit exempla seciatos : veram auiem el absque neceasitatis obten- lu, sabbati praeyaricatAonem in ipsos refert, qui ca- lumnism fecerani.
(Vers. 6.) Dico oaifm voMs, quia tempto major e$t liic. ' Hic, OM pronomon, sed adverbiom loci esi; quod major tempio sii loeus, qoi Dominom templi leneat
i (Vers. 7.) Si autem eeiredi qmd eit : Mi$ericordiam i«/o, et non ^acrificium (Otee vi, 0) ; nKm^om con- 4emna$$eti$ imnoemU$, Quid sit, voio misericodiam, einoB sacriileium, s«pr« diximos. Quod autem se- ^uiUir ; Numf^UMm cmtdemnauetu mnocenies, de a- posiolis iBleiligendom est. £t est sensos : Si miso- noordiam comprobastis Aebtmelecb, eo qnod fame pericliiaBtem reiociiiaverit David et pueros ejos : quare disdpulo» reeos condomatis, qui nibil tale feceronl?
(Vers. 8.) ÂŁl emn imU trmuiteet^ venit in synago- gm iorum. Etecee homo numm habens aridam. Ter- Uasde^mos isle 77 ^^ ^i cnrator in synagoga. Bt Bolandom, quod non in itinere et foris, sed in Gooeiliabyio Jodmorum uaniis arida fuerit sa- Bsia.
(Yers. 9.) Ri interfiogahmiieum^ dkentes : SH Iket sabbatie asfme : nl aeeuocBreai ema. Quia destmetio-
iiomo iste, qui aridam habet maRom, exmentarius scribitur : istlus modi voctbus t»xihum preeans : Cxmcnlariiis eram , manibus vicmm quocrltans : precor le, Jesu, ui mibi resiifuas saniialem, ne tur- piler roendlcem cibos. Usque ad adveHiom Salvato- ris arida manus in synagoga fuit Jodseorom, et Dei opera non Qeliani in ea : posiquam ille venit in ter- ras, reddita est in apostolis credeniibos dextera, ei operi prisiino restilota.
(Vers.44.) Exeuntes auiem Pharistpi, consilium fa» cieboiU a^ersus f«m, qitomodo*perderent eum. Quod Doinino moliuntor insidias, Itvor in causa esi. Qiiid oniin fecerat, ut Pharisseos ad interfeciionem 7S c sui provocarei? nempeq«H>d bomo extenderat ma- num. Qois enim PbarioaBoriim Ih die sabbati non extendit manom , portans etbos, calicemque porrt- gens, et caeiera qme viciui neeessaria sunt? Si crgo mauum exteiidere et alimeiHn sublevare vel potum itt sabbnto, non est criminis : cur boc rn alio nrgounl quod ipsi facere coarguontor, prrsertim eum isie cmmenianus nibil tole poriaverit, sed ad prseccpium Domini solam evtendent manumf
(Vers. 15 seqq.) Jesus autem seiens, reeessit inde, ei secati $un$ eum muUi, ei curami eos omnes. Et frwcepit ei$, ne manifesitm eum faeerenf, ui adimplc- returqued dietwn est per Isatam prophetam, dicentem. Sdens insidtas eorom , qood Tellent perdere Salva- «orem suom , recessit inde, ut Pharisaiis conira se
aem sabbnii, qonm [AL qna ei iKscipulos] Pbarisaei D oceasionem impietatis aoferret.
in diseipolio arguel>ant , probabiii esemplo oxcosa- verai, ipsum caUimniiri voimnl : et inlerrogant ntnim itceai eurate in sablMitis; ut ai tton curaverit, crodettinAis not tmbeeiliiiatis ; si euraverit, irans- gressiow nccnsarent [M. accosent]. (Vers. !• soqq.) Ipse aulem dimt Uli$ : Quis erit
(Vers. 48.) Ecce pner mens, quem elegi : dilectvs meus, in quo bene eomplacuit anima: mew. Ponam spt- ritum meum super etftn, etjudicium gentibttsnttntiabit. Non eontendet, neque elamabit» Per Isaiam prophetani ex persona Patris boe dicitur : Ponam spirrtum tneum mper eum {hai, xlii, !). Spirhus ponilur non super
* Nostri t>mnes , et qiiidam penes Martianaeuro mss., Mic fum peonemetSj oed adverHum toci tegendwn esL
^ Hoc de Evangclio actum est a nobis, curo alil)i, ton praecipue ad Catalogi c.ip. 2. Qnod vero hic addtt HieronTmns, i^bioivftas qtioque illo usos esse, receniiorescritici peniegam, ^uod non uno alsorove cap. Nazaraenoruin atque Ebionitarum inter se Evangclia dissenlirent. Historia cumprimis bapti- smi Saivatoris, quam ex Nazarxnorum codice ipse
rcciiat S. Paier ad cap. xi fsnix, aliier eaque bre- vitfs exponifur nb Eptphairio Han^cs. 50, § 15. At nibii inde aliud eviQCas, quam loca qtiscdam fnisse a Nazarxis Interpolata, iiemque alia ab Ebionitis; non ila tamen ut divcrsa eorum Evangclia dici pos- seni, quac maximam partem convenireni. Rccle adeo Hieroiiymos fMro mio aecepit.
<" Voculam, sui, resiiiiiunt no%tri iiiss. aliaque id l^enu? leviora passim taciti casli|paburus.
79 S. ÂŁUSEB1I HIEHONYMl 80
Dei verbuni, el super unigenilum, qui de sinu pro- A neratos. Si exorcisias , qui ad invocalionem Dei
ces&it Pairis , sed super euui , de quo dictum est : Ecce puer meus (Ibidem),
(Vers. 19.) Neque audiel diquis in plalei» vocem ejus, Lata enim est et spaliosa via,qux ducil ad per- ditionem, et mulii ingrediunlur per eam (Supra vii). Qui multi Yocem non audiunt Salvatoris, quia non sunt in arcta via, sed in spatiosa.
(Yers. 20, 21.) Arundinem quanatam non con* friuget, et linum lumigans non exslinguet, donec ejiciat ad victoriam judicium : et in nomine eju» gentes spe- rabunt. Qui peccatori non porrigit manum, nec por- tat onus fratris sui, iste calamum quassatum con- fringit. Et qui modicam scintillam fidei contemnit
ejiciebant dxmones, coarctat iuterrogatione pni- denii, ut confiieantur Spiriius sancii esse opus. gQ Quod si expulsio daemonum, inquit, in filiis vestris, Deo, non daemonibus deputatur : quare in me iiiein opus non eamdem babeat et causam ? Ergo ipsi judi- ces veslri emnt, non potestate, sed comparatione : dum illi expulsionem daemonum Deo assignani ; vos Beelzebub principi daemoniorum. Sin autem de apo- stoils diciumest, quod et magis intelligere debemiis, ipsi erunt judices eoruni : quia sedebunt in duo- decim soliis, judicantes duodecim tribus Israel (Matth, XIX, et Luc. xxii). (Vers. 28.) ;St autem ego in spiritu Dei ejicio dw-
\\\ parvulis, hic linum exstinguil fumigans. Quo- ÂŁ monei. In Luca istum locum ila scriptum legimus
riiin neutrum Ghristus fecit; ad hoc eniin venerat, ul salvum faceret quod perierat.
(Vers. 22.) Tunc oblatus e$t d dcemonium habens, 79 caeuSy et mutus^ et curavit eum, ita ut loqueretur et videret. Et stupebant omnes turbte, et dicebant : Num- quid hic est filius David ? Pharisasi auiem audientes, dixerunt : Hic non ^icit dosmones , niti in Beelsebub principe dcemoniorum, Tria signa siinul in uno fao- mine perpeirata sunt : Caecus videt, mutus ioquiiur, possessus a daemone liberatur. Quod et tunc quidein carnaliler factum esl, sed et quotidie complelur in conversione credentium , ui expulso dxmone, pri- muin fidei lumen aspiciant, deinde in laudes Dei ta- centia prius ora laxentur.
(Vers. 25.) Jeiaii autem sciens cogitationes eortim, dixit eis : Omne regnum in se divisum ^ desolabitur^ et omnis civitas vel domus divisa contra se, non stabit. Turbae siupebant et confilebanlur eum, qui tanta signa faciebat, esse filium David : Pharissi vero opera Dei principi daemoniorum deputabant. Quibus Dominus non ad dicta , sed ad cogitata respondit : ut vei sic compellereiitur credere potentiae ejus, qui cordis videbal occulta.
(Vers. ^,) Etsi Satanas Satanam ejicit, adversus se divisus est ; quomodo ergo stabit regnum ejus ? Non poiest regnum et civitas contra se divisa perslare; scd quomodo concordia parv» res crescunt» ita dis- cordia maximae dilabunlur. Si ergo Satanas pugnat
Si autem ego in digito Dei ejicio d(jemones{Luc, xi,20). hte est digitus qucm coiifitentur ei Magi, qui conira Moysen et Aaron signa faciebant , dicentes : Digiius Dei esl iste (Exod, iv, 29) : quo tabulae lapideae scrf- ptae sunt in monie Sina (Deut, n), Si igilur mnnus et brachium Dei , Filius est; et digitus ejus Spiriius sancius, Patris, et Filii , et Spiritus sancti una sub- siantia est : non te scandalizet membrorum inaequa- litas, cum sdificet unitas corporis.
Igitur pervenit in vos regnum Dei. Yel seipsum si- gnificat, de quo in alio ioco scriptum est : Hegnum Dei intra vos est (Luc. xvii, 21). Ei : Medius siat inier vos, quem nescitis (Joan. xxvi) : vel cerie illud regnum quod et Joannes et ipse Domiiius praedica- verant : Posnitentiam agite , appropinquabit enim re- gnum coelorum (Supra iiiy 2). Est et teriium regnum Scripturae sanctae, quod auferiur a Judaeis, et tra- detur genii facienti fructus ejus (Infra xxi).
(Vers. 29.) Aut quomodo potest quisquam intrare in domum fortis, et vasa ejus diripere, nisi prius ailigave' rit fortem , et tunc domum iUius diripiet ? Non deba- mus esse securi : Adversarius noster fortis, victoris quoque vocibus comprobatur. Domus iilius mundus, qoi in maligno positus esl (I Joan. v), non creatoris dignitate , sed magnitndine delinquentis.. Yasa ejus nosquondam fuimus. Alligatusest fortis,et religatus in (artarum, et Domini contritus pede : et direptis sedibus tyranni, captiva duela est captivitas.
conlra se, et daemon inimicus est daemonis, deberet ^ (Vers. 30, 31.) Qui non est meeum, contra me est :
jam mundi venisse consummatio; ul non haberent in co locum adversariae potestatcs, quarum inler se bclium, pax hominum est. Si auiem putatis, o Scri- b.H ei Pharisaei, quod recessio dxmonum obedienlia sit in priucipem suum, ut homines ignoranies frau- dulciiia siinulatione deludant,quid potestis dicerede Gorporum saiiitaiibus, ({Uas Dominus perpetravit? Aliud est si inembrorum quoque debiliiaics et spiri- tiiulium virtutum insignia dxmonibus assignatis.
(Vers. 27.) Et si ego in Beelzebub ejicio dcemones, (Hii vestri in quo ejiciunt? Ideo ipsijudice^ vestri erunt, Filios Judaeorum, vel exorcisias gentis iilius, ex luore significat , vel apostolos, ex eorum stirpe ge-
et qui non congregat mecum, spargit. Ideo dico vobis : omne peccatum et blasphemia remitletur hominibus : spiritus autem blasphemiw non remittetur. Non putet hoc quisquam de baereticis dictum et schismaticis 81 ((|uamqiiam et ita ex superfluo possit intelligi),sed ex coiisequeniibus lextuque sermonis ad diabolum refertur : eo quod non possint opera Salvatoris Beel* zebub operibus comparari. llle cupit animas homi- nuni tencre captivas ;