ΒΕ. i
eel oe
ΡΟ ΜΟῚ πεν; ἘΝ nt ns ar atte Sk Te ΩΣ ᾿ at 5 Tare tents tem tela tates, Lak ee ΎΣ Stet gs ee CUR REN Rare ee etre SP eTe Merete Sergey wel ων ΩΦ
πὴ Ἢ εἰν νὰν ed 3 - ure enemy nt
pi Ste i Se Sew
Side be bots
SRE em eer" fore > te
ne ee a ἣν ΣΦ std Dt Sed Σιν aot Ὡς
9 ee ie a
Digitized by the Internet Archive in 2008 with funding from Microsoft Corporation
http://www.archive.org/details/workscosO4cosiuoft
THE,
yO KS
OF THE
RIGHT REVEREND FATHER IN GOD,
Te Hy N> νυ Ν,
LORD BISHOP OF DURHAM.
NOW FIRST COLLECTED.
...--...-.--.-
VOLUME THE FOURTH.
MISCELLANEOUS WORKS.
OXFORD: JOHN HENRY PARKER.
M DCCC LI.
OXFORD: PRINTED BY I, SHRIMPTON.
EDITOR’S PREFACE.
>
THis volume contains, besides the History of Transub- stantiation, a collection of letters and papers, of more or less theological interest, several of which are now published for the first time.
It may not be undesirable here to give a brief account of the preservation and collection of these works, of the little that is known of their several histories, and of the occasions on which they were written.
I. The History of Transubstantiation was origmally com- posed in the year 1656, i. e. nineteen years before its first publication in 1675, when Cosin was residing at Paris du- ring the troubles of the Rebellion. Dr. Durel’s preface to the work, as published, contains some interesting particulars of its history, which are confirmed and explained by the letter of Gilbert. Talbot to Cosin, requesting him to write on the subject, and Cosin’s reply. These letters are now first printed, pp. 6, 7, from Bp. Cosin’s MSS. at Durham: and from them it appears that the work originated in the at- tempts of Jesuits, and others of the Roman communion, to make proselytes among the loyalists who attended Charles II. in his court abroad, and particularly to subvert the king himself.
At first the treatise was circulated only in MS. Two of these MS. copies have been found, and collated with the printed text. One of these is preserved at Chester, in the chapter library, having on it some marginal notes and cor- rections by another hand in red chalk. Another copy is now a2
1v PREFACE.
deposited in Bishop Cosin’s library at Durham: it was in the possession of Dr. Van Mildert, and was afterwards presented by the present Bishop of Durham to the library of the Uni- versity. This copy contains notes and suggested alterations in red chalk, like the Chester MS., apparently made by some friend: several of these have been noticed in this edition, as written “rubricd in MS. Dunelm.” They exhibit the view taken by another mind than the writer’s, and also shew that Bp. Cosin, having these suggestions made, did not, at least in many instances, adopt them: see particularly pp. 15, 17. The writing is so difficult to identify, from the cursory way in which the chalk marks are made, that the editor cannot venture any opinion as to the person whose hand it is. This copy also contains corrections by Cosin, as if for the press; but yet differs, in some respects considerably, from the work as ultimately printed. The variations have been noticed in the present edition, as in several instances they indicate, In an interesting way, the modifications of the writer’s views, and the care with which a work, originally put together in little more than two months, was finally pre- pared for publication. See particularly pp. 16, 30, 49, 79, 105, 127, &c. It may have been this MS., from which Basire’s mistake originated, who (Dead Man’s Real Speech?, p- 67.) mentions a second part of this history “ unprinted, but ready for the press;” which is clearly an error. No second part exists: the treatise is complete as published ; and it is hardly conceivable that Cosin should, so short a time before his death, have given his consent to the pub- lication of a part only of his book, if at the same time he had a second portion ready for the press.
At the commencement of the Durham MS. is found a rough draught, in Cosin’s own hand, of the following im- perfect
@ [The full title of this work is, ‘‘ The Dead Man’s Real Speech; a Funeral Sermon, preached on Hebr. xi. 4, upon the 29th day of April, 1672; together with a brief of the life, dignities, bene- factions, principal actions and suffer- ings, and of the death of the said Lord Bishop of Durham; published (upon earnest request) by Isaac Basire, D.D.,
Chaplain in ordinary to his Majesty, and Archdeacon of Northumberland ;” Lond. 1673. ]
» [A few months only. (See Durell’s preface, pp. 7,8.) Cosin died at his house in Pall Mall, Jan. 15, 1672; but the History of Transubstantiation was not out before 1675. |
PREFACE, v
“PROG@MIUM.
DICENDORUM METHODUS ET SCOPUS.
Proposirum mihi est in hoc opere, tanquam in viva tabula, delineare et quid hoe seculo docetur, et quid ante hoc seculum edoctum fuit, de, sacratis symbolis et presentia Christi Domini et Servatoris nostri in Sacra- mento Eucharistie, quam in Sui commemorationem morti vicinus insti- tuit. Atque equidem haud nullum opere pretium me facturum existi- mavi, neque rem ingratam veritatis et antiquitatis studiosis prestiturum, si post veterem, veram, et primam de hoc augustissimo Sacramento fidem sanctis semel traditam', atque a nobis non minus religiose quam a priscis 1 [S. Jud. patribus retentam, novam deinde transubstantiationis doctrinam seculis Y- 3-] sequioribus a quibusdam tantum audacis ingenii hominibus introductam, et tandem a papa Romana, ejusque in synodo Tridentina asseclis receptam et confirmatam, historici magis quam polemica dissertatione ob oculos ponerem ; simulque ostenderem hance unam priori seculo scindendi a regno papali, si nulle fuissent aliz, ut erant permultz, plusquam satis causarum dedisse. Ita enim fore ratus sum, ut et memet ipsum in fide et doctrina sane confirmarem, neque nullos, si quibus forte opus esset, erudi- rem. I. Exordiar autem primum ab ipsa Sacra Scriptura, quee, cum in hoc, tum in alio quoyis articulo totius nostre Fidei, precipuum atque adeo unicum fundamentum est : adducam deinde in medium consentientes utriusque partis Protestantium confessiones, que ccetus Ecclesize Catholic reformatos a non-reformatis discriminant, queeque non alicujus hominis privati arbitrio, sed publica omnium voce et auctoritate, de hoe eodem ar- gumento conscript sunt. II. Cui consonam per omnia fidem doctrinam- que e[confessionibus] utriusque partis, &c.,exhibebo. III. Sejungam post- ea oppositam eorum doctrinam, qui a pontificis Romani aulz synodique quam dixi Tridentinz decretis pendent. IV. Porro adducam in medium veteris Ecclesiz traditionem, que S. Scripturis subnixa ex antiquorum patrum genuinis, et que in dubium vocari nequeant scriptis, per mille et amplius annos certe [habitis] liquido constare poterit. V. Apponam suc- cedentium etatum placita, seu potius quorundam tantum curiosorum et scholasticorum inyenta, que tamen, aliis ab aliis dissidentibus, ab universo Romane Keclesize corpore nondum in Fidem Christianam recepta et ap- probata fuere, donee tandem nove fidei professio, ex ultimi papalis con- cilii posteriore seeculo celebrati decretis conflata, a Pio quarto P. R. omni- bus ejusdem Ecclesiz asseclis, sub eterne salutis jactura, inaudito prorsus exemplo obtrusa et imposita est. VI. Interea vero papa Romanus Eccle- siam Universalem non facit, et concilium ejus Trid. paucorum erat Roma-
γι PREFACE.
norum, quibus reliqui tum Latinorum tum Grecorum consensum suum nequaquam preebuerunt :—id, quod ultimo loco ostensum ibo.
Ex dicendis autem judicet® zquus et bonus lector (nam hic hujus his- torice scriptionis scopus est) utri potius novatores jure meritoque.” ..... [Czetera desunt. |
Another short preface also to this treatise has been met with, (Smith’s MSS*. xiii. 20,) which, though its author is not named, deserves to be inserted at this place:
“De Transubstantiationis Papalis Historia, non ita pridem a vere Reve- rendo Presule, D.D. Joh. Cosino, Episcopo Dunelmensi, Latine con- scripta.
----᾿᾽ .
Huc et animum prejudicio vacuum, et pugillares tecum, lector erudite, adfer ; ut verum a falso clarius dignosces, reponasque in usum scitu dig- nissima. Hic enim inyenies, que admirére simul et intelligas ; etiam que nec intellecta tutissime credas :—maguum scilicet illud 5.5. Eucharistie mysterium, ab omni symbolorum asystasi solide vindicatum : ab insanis, et, tam ipsis Divini oraculi effatis, quam rationis sensuumque nostrorum criteriis, palam repugnantibus, Transubstantiatorum figmentis plane re - purgatum ; primeve simplicitati sue ex integro restitutum ; eoque tan- dem saniori etiam philosophie placide reconciliatum. Adhuc magis: ip- sum invenies p. m. auctorem judicium tuum ex atra errorum caligine, in clarissimam salutiferee lucem veritatis, docte, candide, pie manuducen- tem ; imo, trahentem: idque per Verbi Domini genuina interpretamenta, per fidissima venerande antiquitatis monumenta, per ubique consona pa- trum suffragia, per incorrupte nobis traditam §8.S. Ecclesiw Catholice Fi- dem, per unanimas reformatorum confessiones, per ipsorum denique sen- suum testimonia indubitanda. Sequere igitur; et Christianismo, refor- matis, Ecclesiz Anglicane, patrix, tibimet ipsi, de tanto ]umine, ubi par est, congratulare.
October 8, 1674,”
II. Luke de Beaulieu’s translation of the History of Tran- substantiation having been published, apparently with some degree of authority, in 1676, the year after the publication
¢ [Some interlineations occur at this several others. At Smith’s death they
place, but they are illegible. ]
4 These MSS. so often referred to in the course of this volume, were col- lected by Dr. Thomas Smith, author of the “‘ Vite quorundam Eruditissimorum Virorum,” containing biographical ac-
counts of Abp. Ushur, Bp. Cosin, and
fell into the hands of Tho. Hearne, and are now in the Bodleian Library. The transcripts of several of Bishop Cosin’s papers, found among these MSS., were obtained by Dr. Thomas Smith, through Dr. John Smith, sometime prebendary of Durham,
᾿
PREFACE. vil
of the original Latin, it has been deemed advisable to reprint it here in smaller type.
III. The papers which next follow are on the Validity of the Ordination of Priests in the Church of England, and have not before been printed. They comprise, 1. A portion of a letter addressed by Cosin to Dr. Morley, preserved among the Barlow MSS. in the lbrary of Queen’s College, Oxford, (cexix. 9, fol. 189.) in which Cosin gives a particular account of his controversy with Father Robinson, Prior of the English Benedictines at Paris, who, in an attempt to draw over to the Church of Rome an English lady of Queen Henrietta Maria’s court, then held in Paris, had been urging objections against the form of our English ordinations ; and, 2. A series of Cosin’s letters and papers, written in the course of this controversy, in review of the Prior’s objections, of which copies have been preserved among the Smith MSS. in the Bodleian Library, and some in Cosin’s own hand among the Barlow MSS. (ubi supr.) at Queen’s College. It would appear from a letter still extant, (see p. 242, note b,) that Cosin had himself some thoughts of preparing these papers for the press. The controversy with F. Robinson took place shortly after Cosin’s arrival in France, in the summer of 1645.
IV. The next paper treats of the question of Communion in one kind only. It purports to be Cosin’s answer to a letter sent by a Romanist to a lady of the English commu- nion, and is now printed for the first time from the Smith MSS.
V. Cosin’s Letter to the Countess of Peterborough, on the points of agreement and difference between the Churches of England and Rome, is well known. It was first published in the Appendix to the Controversial Letters between Dr. Hickes and a Popish Priest, Paper iv., and has been usually reprinted at the end of Bishop Bull’s treatise on the Corruptions of the Church of Rome.
VI. The State of us who adhere to the Church of Eng- land, is a short paper on the same subject as the preceding, originally published at the end of Basire’s Dead Man’s Real Speech.
VII. The Regni Angliz Religio Catholica is a treatise of
π᾿
vill PREFACE.
the more interest, as having been written at the request of Hyde, about the year 1652, to give foreign Christians a just view of the doctrine and discipline of the Church of Eng- land, as constituted by authority. It was first published with Cosin’s life in the Vitge of Dr. Thomas Smith, who in his preface gives some particulars respecting the MS. from which he printed, and which appears to have been the iden- tical transcript which Clarendon had received from Cosin. In the year 1729 another edition of the Religio was sent out, by William Wekett, from an original MS. then at Durham. Into the body of the treatise, in this edition, the Politeta of Dr. Richard Cosin, Dean of Arches, temp. Elizabeth, was inserted, in a slightly enlarged and corrected form: but how far it was ever intended by Cosin himself to incorporate these tables, which had been already long before published by their author, into a treatise of his own, must, at the least, be considered very doubtful. It has, accordingly, been thought best to print the treatise from the text of Smith; taking notice, however, of the various readings of Wekett’s edition, and also of a MS., corrected in minute, generally grammatical, points by Bishop Barlow, now preserved with his MSS. at Queen’s College, (ccxix. 22, p. 408.) There is also a MS. copy of the treatise among Dr. Smith’s MSS. m the Bodleian Library, corresponding with the text as printed by him.
VIII. The next paper is one of greater interest than length, giving the details of a discussion, in which Cosin had found himself engaged, touching the supremacy and head of the Church. His views on this subject, it seems, had been misrepresented, as though he entertained opinions inconsistent with due deference to his sovereign. The paper is now first printed from a copy among the Harleian MSS. in the Brit. Mus.
IX. The correspondence between Lord Clarendon, then Sir Edward Hyde, and Cosin, on the collation of Bishops, written in the year 1655, relates to the plans then agitated among the loyal members of the English Church, during the
© See the Vite quorundam eruditis- Doctore et Ecclesie Anglicane Pres- simorum et illustrium virorum, &e., bytero, Lond. 1707, in vit. Joan. Co- scriptore —Thoma Smitho, S. Theol. — sini, p. 31, et seq.
PREFACE. ix
exile of Charles II., for fillmg up the vacant sees in Eng- land, lest the episcopal succession should be ultimately lost to the Church of England through the deaths of all its Bishops. The letters, together with the form of collation, have been printed from the Appendix to the Clarendon State Papers.
X. The Articles of Inquiry exhibited to the ninth pre- bendary (Sancroft) in the year 1668, together with the In- junctions to the Dean and Chapter of Durham, which follow them, are now first printed from the Tanner MSS. in the Bodleian Library.
XI. The three Queries proposed by the Bp. of Durham to the clergy of his diocese, respecting the abrogation of the penal laws, are printed from the Smith MSS.
XII. The two letters which next follow are addressed to Dr. Richard Watson, and were originally published with his Deduction. They relate chiefly to the question, whether or not it was absolutely unlawful for members of the English Church to communicate with the foreign Protestants during their almost compulsory residence abroad. There is a para- graph, in the second letter, expressive of Cosin’s opinion on the questionable authority of the metrical Psalms, which oc- casioned their publication by Watson.
XIII. Cosin’s answer to a charge made against him by Fuller was originally published in the Appendix to Heylin’s Examen. It is a document of much historical interest.
XIV. The letter to Cordel, about communicating with the French Calvinists, was first published by Bp. Fleetwood amongst his Tracts on Lay-Baptism. There is a transcript of it among the Smith MSS., and another MS. copy in the Bodleian Library superscribed in Lord Clarendon’s hand- writing, also a third preserved among the Barlow MSS. (cclxxx. 18, fol. 141,) which have been collated with the printed text.
XV. Four letters from Cosin to Gunning, preceded by a portion of a letter from Gunning to Cosin, follow. The first three of Cosin’s letters are valuable as relating to the Scholas- tical History of the Canon of Holy Scripture, which work Cosin appears to have undertaken in consequence of a sugges- tion of Gunning’s. These letters supply a sort of appendix
|
Χ PREFACE.
to the work on the Canon: they contain an answer to objec- tions made by Gunning in a letter addressed by him to Cosin. A copy of the first part, and apparently almost the whole, of the letter is preserved in Bp. Barlow’s collection of MSS. in Queen’s College, (ccxvui. 9, f 329.) It is now printed, as a necessary introduction to the replies which follow. Cosin’s fourth letter to Gunning is on an- other subject, viz. in vindication, or rather in qualification, of his views on the validity of presbyterian ordination, as expressed in a letter written some time previously, appa- rently that to Mr. Cordel, to some expressions in which Gunning and others had taken exception. These four let- ters of Cosin’s were found in the Baker collection of MSS. in the Brit. Mus.
XVI. The next letter is addressed to Dr. Collins, on the Sabbath. It relates to a controversy, of which the reader may find a tolerably full account in Bishop Francis White’s treatise on the Sabbath Day. This letter was first printed in 1723, in the Bibliotheca Literaria. There is a copy of it in MS. in the Smith collection, which has been collated with the copy as printed'.
XVII. The letter to Mr. Wood, on the subject of fasting on Sundays, was discovered in a volume of MS. letters, &c., in Bp.-Cosin’s library at Durham.
XVIII. The letter to Hyde, on the subject of the Duchess of Richmond’s illness, &c., is reprinted from the third volume of the Clarendon State Papers.
XIX. Cosin’s account of his conference with the Arch- bishop of Trapezond was printed at the end of Nichols’s ad- ditional notes on the book of Common Prayer. The original paper was bound up in one of Cosin’s interleaved Prayer- books at Durham, and so printed, with the notes contained there, by Nichols. It has been collated with the printed text for this edition.
XX. The curious account of the conference between Spa-
‘ After this volume had passed the knowledge of the editor. It is pro-
through the press, another MS. work of Cosin’s on the Lord’s Day, entitled “Determinatio habita Cantabrigiis in magnis Comitiis, A.D. 1640. Dies Dominicus est immutabilis,” came to
posed to print it in an appendix to the next volume of his works; which will contain his Notes on the Book of Com- mon Prayer.
PREFACE, xl
Jato and Overall was published in Gutch’s Collectanea Curi- osa, out of which it is now reprinted. The editor has not found the MS. used by Mr. Gutch.
XXI. The letter to Morton, Cosin’s predecessor in the see of Durham, in connection with the Memorial which follows it, is a document of great interest. In it Cosin gives an account of his employment whilst im exile, and in particular of his controversies in defence of the Church of England with the Sorbonists, Oratorians, Jesuits, and others. The pri- mary object, however, of this letter was to request the assist- ance of Bishop Morton in procuring transcripts of passages out of Cochleus’s epistle, as published before the fourth council of Lateran in the first edition of Crabb’s Concilia, and alleged by Morton himself in his Catholike Appeale for Protestants, and also of a passage out of the Historia Minor of Matthew Paris, for whose words Cosin had relied upon the authority of Archbishop Parker’s Antiquit. Eccles. Brit., τὰ producing them to certain doctors of the Sorbonne in support of his arguments against the authority of the so called canons of the same fourth council of Lateran. This letter was printed, in 1730, in the Present State of the Republic of Letters, having been communicated to that publication, together with the fol- lowing Memorial, by Des Maizeaux. A MS. of it is found among the Birch MSS. in the Brit. Mus., which has been collated.
XXII. The Memorial against the Fourth Council of La- teran itself has not been found in MS. by the present editor. It is here reprinted from the Present State of the Republic of Letters, to which it was sent by Des Maizeaux.
XXIII. The letter to Blondel relates to the same sub- ject as the foregoing memorial and the preceding letter to Morton, in connection with which it is accordingly printed. It was found among the Cosin MSS. at Durham.
XXIV. The letter to Casaubon, which next follows, is preserved among the Burney MSS. in the Brit. Mus.
XXV. The next paper is a letter to Grotius, printed among the Epistole Ecclesiastice of the Remonstrant Di- vines, ed. Amstel. 1684.
XXVI. Cosin’s Argument on the Dissolution of Marriage follows next, in which is contained the substance of the
ae = 7
xl PREFACE.
speeches delivered by him as Bishop of Durham in the House of Lords on the bill to enable Lord Rosse to marry again, on being divorced from his former wife on the ground of adul- tery, A.D. 1669,70. It was originally printed as a pamphlet without date or printer’s name; but no doubt can be enter- tained of its genumeness, from the kind of learning it ex- hibits, and the style of its composition. Cosin was one of two bishops who voted for the bill.
XXVII. The form of prayer to be used during the preva- lence of the plague is a fragment found in a volume of MSS. at Durham.
XXVIII. The Articles of Inquiry exhibited at Cosin’s first Episcopal Visitation, A.D. 1662, appeared originally as a distinct publication, having been printed, the same year in which they were exhibited, by T. Garthwait, London.
XXIX., XXX. The volume closes with Cosin’s Confession of his own Faith, which was first printed out of his will by Basire, to whom we are also indebted for the translation. It was printed afterwards by Dr. Thomas Smith in his Vite.
Cosin appears to have left behind him several other theo- logical fragments and minor pieces, which have as yet escaped the researches of the present editor. Among the composi- tions of Cosin that are missing, we may regret in particular the loss of his Form for the Consecration of Churches, Chapels, and Churchyards, prepared for the Convocation of 1661, and to which reference is made in the second memo- randum, placed before the account of the conference between Spalato and Overall, at p. 469 of this volume. The only remaining papers, beyond those which are here published, known still to exist, are such as relate either to transactions of private business, or to a few historical and personal in- cidents more or less valuable as materials for the future com- piler of Cosin’s life. Among the latter may be reckoned several letters to Sancroft and others, preserved im the Harleian MSS., 2783, &c., &e.
The letters and papers which have been selected for publi- cation in this volume, are such, and such only, as appeared to be of theological interest or value.
It remains for the editor to express his thanks to the au- thorities connected with the Chapter and University libraries
PREFACE. ΧΗ
at Durham, the Chapter library at Chester, the library at the British Museum, and (in Oxford) the Bodleian, and Queen’s College libraries, &c. &c.; and also to some private friends: from whose kindness he has at the same time received great facilities in his search after Cosin’s MSS., with permission to make use of them, and much obliging assistance and infor- mation in the preparation of his work. J. SANsom. Oxford, July 1, 1851.
ERRATUM.
Page 121, note r.—‘‘ Engelb. Archiep. Trevir. apud Goldasti Imper., tom. i.”7—Dele [ Nescio, ὅσο: ..... 7 lege [Epist. Engilb. Trevir. contra Hilde- brandum Papam, ap. Jo. Georg. Eccardi, Corp. Hist. Medii Avi, tum. ii. col. 170.—En verus pontifex, et verus sacerdos, qui dubitat si illud quod sumitur in Dominica Mens4 sit verum Corpus et Sanguis Christi. Nihil certe ita est impium et nefarium, nihil ita est detestabile et execrabile, quod ipse non
curet, dum alios contra rerem armet, dum alios bellum, quod ipse omnibus intendit, excitet. |
Li 2.
CONTENTS.
Historia Transubstantiationis Papalis Luke de Beaulieu’s translation of the History of nivanieafeeed:
tiation . : 3. On the validity of the onbnetion of Priests in the Church of
England.
a. Letter to Dr. Morley
b. Form of ordaining Priests in the Chureh of England
c. Form in the Roman Church 5 5
ἃ. Occasion of the controversy
6. First Letter to Prior Robinson : : 2
f. Second Letter
g. Second Letter, as re-written, and sent to the Bec upon
Φ ὦ “1 ὁ)
10.
11. 12.
13.
14.
receipt of his reply to the first letter . h. View of F, P.’s Answer to the first paper
. Letters about communicating in one kind.
a. Letter from a Roman Catholic to a lady of the English Communion : - b. Cosin’s Answer to this letter
. Letter to the Countess of Peterborough concerning agreements
and differences in the chief points of religion betwixt the Church of Rome and the Church of England
. The State of us who adhere to the Church of England
. Regni Angliz Religio Catholica, ἕο. :
. Paper touching the Supremacy, and Head of the Chick . Papers concerning the collation of Bishops.
a. Letter from Hyde to Cosin : . b. Cosin’s reply to Hyde c. Form of Collation Articles and Injunctions. a. Articles of Inquiry exhibited to the ninth Prebendary Ὁ. Injunctiones et Monita, Xe. Queries to the Clergy of the diocese of Durham Letters to Dr. Watson. a. First Letter ὃ ᾿ b. Second Letter Answer to Fuller. a. Fuller’s charge . Ὁ. Cosin’s answer . - : : : Letter to Mr. Cordel . : = - °
ww bw tw Sr ὧι ὧν ϑι ὧι »» ὧν τῷ "αὶ
οε
τῷ
τῷ
XV1
CONTENTS.
5. Correspondence with Gunning.
a. Letter from Gunning to Cosin b. Cosin’s first Letter to Gunning second Letter
d. —— third Letter
fourth Letter
. Letter to Dr. Collins . :
- Letterto Mr. Wood . Ξ : - . Letter to Hyde - ~
. Account of Conference with the ‘Archbishop of Traperaid . Account of Conference between Spalato and Overall.
. Letter to Bishop Morton 3
. Memorial against the Council of Lateran .
. Letter to Blondel
. Letter to Casaubon . .
. Letter to Grotius
. Argument on Dissolution of ΠΝ
. Prayer to be used during the Plague
. Visitation Articles, A.D. 1662
. Confession of Faith, in Latin
30. Basire’s translation of the same .
HISTORIA
Tranfubftantiationis
boca :A 1.1.8:
Coup
Premittitur, atque opponitur, Tum S. Scripture, tim Veterum Patrum,
ἃ Reformatarum Ecclefiarum, Doctrina CATHOLICA
DE Sacris Symbolis & Preefentia Chrifti in
Sacramento Euchariftie.
Hane autem Difquifitionem Hiftoricam anté An- nos XIX Scribebat, δ᾽ demum inftanti multorum rogatu excudi permifit paulo ante Oblitum,
JOH. HPISCOPUS DUNELMENSIS.
LONDINIL
Typis Tho. Roycroft. Apud Hen. Brome Bibliopo- lam, ad infigne Tormenti Bellici, prope Portam Occidentalem xdis Sancti Pauli.
M DCLXXY,
SERENISSIMO
POTENTISSIMOQUE
MONARCHS,
CAROLO IL.
SAGN A BRELTAN NE As,
πὸ ET ALB ER NL AS
REGI
FIDEI DEFENSORI.
Ῥ Ty ‘> ¥ δ
PRAFATIO.
Annus jam agitur undevigesimus, ex quo hance disserta- tionem historicam adornavit Reverendus admodum in Christo Pater Johannes Cosinus, cum Lutetie Parisiorum, (grassante tum in Anglid immani sceleratorum hominum rebellione,) Regis Ecclesieque causi exularet. In ea enim civitate uti commoraretur, jusserat rex serenissimus Carolus II., cum, relicté Gallid (ob pactum nuper feedus a Gallorum Rege cum Anglis perduellibus) in Germaniam se conferret, ea- dem ipsi demandata provincia, quam a beato Carolo 1., supra mortalium omnium laudes principe, prius acceperat, nempe, ut in sacello regio sacra perageret, Anglisque exulibus, tum familiz regi, tum aliis, quotquot ea tem- pestate Parisiis degebant, in reformata religione, quam profitetur Ecclesia Anglicana, continendis confirmandisque operam navaret.
-Hujus autem dissertationis scribende hee fuit occasio. Cum rex serenissimus Colonize Agrippine consedisset, atque invisisset celsissimum quendam sacri imperil princi- pem pontificium, non procul ab ea civitate tum agentem, a quo perquam honorifice invitatus fuerat; accidit (quod fieri solet inter homines diversam religionem profitentes) ut de quibusdam Fidei Christianz capitibus, que inter protes- tantes et pontificios controvertuntur, quidam ex Jesuitarum societate cum viris illis generosis atque nobilibus, (quos individuos, rebus etiam durissimis, fortune comites et in constanti Reformat Religionis professione imitatores ha- buit,) sermones miscerent; et Ecclesiam Anglicanam here- sews ream peragere conarentur, maxime ob fidem, quam de sanctissimo Eucharistie sacramento profitetur ;—Kam enim, nullam realem, sed imaginariam nescio quam Corporis et Sanguinis Christi preesentiam, tantum admittere ;—Eccle- siz Romane vero fidem eandem omnino esse, quam per omnia
6 PREFATIO.
secula constanter tenuit Catholica Christi Ecclesia de hoe augustissimo mysterio ; scilicet, totam substantiam panis et vini in Corporis et Sanguinis Christi Domini substantiam converti, quee quidem conversio, a concilio Tridentino, recte Transubstantiatio dicta sit. Hee, et alia ad eandem rem spectantia, coram ipsi regii majestate et celsissimo illo principe apud quem tum agebat, a Jesuitis haud secus dice- bantur, ac si apud omnes rerum (maxime vero antiquitatis ecclesiasticz) peritos liquidissime constarent.
Noverat rex serenissimus a Jesuitis Ecclesia Anglicane turpissime imponi, neque id ignorabant viri ill primarn, qui tum regiam majestatem comitabantur; nec dubita- bant quin vana essent, et a vero aliena, que iidem homines jactitabant de Transubstantiatione Romani. Verum, cum celsissimo illi principi visum fuisset, librum manuscriptum de eodem argumento (in quo aiebat ea omnia ex probatis auctoribus confirmari) viris illustribus legendum prebere ; censuerunt illi rem totam cum reverendo Cosino commu- nicandam, obnixe rogantes ut Hcclesiam Anglicanam ab eA calumnid vindicaret; et, que sit illius, de vera et reali preesentid Christi in sancto Eucharistiz sacramento, sen- tentia, disertis verbis declarare. Statim itaque, arrepto calamo, vir prestantissimus atque ad omne bonum opus (maxime vero ubi causa Ecclesiz Dei agebatur) semper paratissimus hancce dissertationem conscripsit®, quam viri
8 [ Vid. Epistolas duas, una cum Hist. Trans. Papal. MS. ap. D. Joh. Cosini Biblioth. Dunelm. compactas, que sic exscripte leguntur; videlicet:
“To my worthy friend Dr. Cousins in the Palais Royal at Paris. Cologne, June 8, 1655. Sir,
In the last entertainment our Master had with the Duke of New- bourg, a dispute arose about the real presence, wherein the D. was taught to argue to be able to convert his Duchess: (which he did.) I under- took the argument with him, which broke off undecided betwixt us. He hath since sent me a paper, the theme whereof is this: ‘Corpus et Sanguis Christi sunt realiter in Eucharistia, &e.’ He quoteth divers sayings out of the Greek and Latin Fathers in
each of the first eight ages, to favour the opinion of Transubstantiation, and thence draweth the conclusion of that doctrine, alleging many heretics cen- sured and condemned for dissenting. The paper is too long: otherwise I would send you a copy of it. But this is the scope and substance, to which he proyoketh my answer in writ- ing. I have hitherto excused it for want of books: but, to deal truly with you, I dare not adventure upon that main point without help ; and Dr. Earles will not meddle in controversy. Therefore I desire you to send me a short state of the question in Latin, to shew how far the primitive Church believed it, and when and how the Romanists stretched it with the absurd- ities of their opinion, and the foul con- sequences of adoring the Sacrament, — an answer to all those ordinary expres-
PREFATIO. 7
illustres serenissimi principis scripto opponerent, et (si vide- retur) illius celsitudini, par pari referentes, exhiberent.
At, quanquam viri illi nobilissimi, aliique a quibus perlec- tum est hoc opusculum, szpius hortati sunt, ut illud publici juris faceret, id tamen ab 60, nisi paucos menses ante obitum impetrare non valuerunt. Nam, cum in privatos amicorum usus tantum illud exarasset, oper pretium satis amplum ipsi videbatur, quod iis non fuisset prorsus inutile. Sed, cum jam recruduisset ante aliquot annos de Presentia Christi in Sanctissimo Eucharistiz Sacramento controver- sia, atque etiamnum inter viros celeberrimos, reverendum Claudium, Parisiensium reformatorum pastorem, et Arnal- dum doctorem Sorbonicum, scriptis publicis utrinque cum magna eruditionis atque eloquentiz laude agitetur, aliique (ut fit) horum exemplo excitati, de eodem argumento disser- tationes varias edidissent ; amicorum plurimorum (tum eorum qui tractatum hune olim legerant, tum aliorum qui de eo tantum audiverant) flagitationibus assiduis victus tandem
sions of the Fathers, and the positive opinion of our Church in the point. Perey Church will convey your an- swer to me, which will for ever oblige Your most humble servant,
Gilb. Talbot.
Responsio.
Paris, Sept. 27, 1655-
Sir,
It is now about a month, since I made an end of what I had to say in answer to all your quesita for explana- tion. And I think I have given a full account, both of the state of the ques- tion between the Romanists and us concerning the real presence of Christ in the Sacrament, and of the positive sentence of our own Church in the point. Whereuhto I have added the agreement of other reformed Churches with us, and our common assent to the doctrine of the ancient Fathers, who were never any patrons of Transub- stantiation.
I have likewise given both general and particular answers to all those or- dinary expressions of the Fathers which the Romanists plead against us, and think to make some advantage of them for themselves. I have proceeded his-
torically through the whole matter of Transubstantiation: (for in controver- sies of this nature, whether we or the papists be the true Catholics, it is the only, and best, and the most satisfac- tory way so to do:) and I trust I have said enough to satisfy all the objections and allegations, that eitherthe Duke of Newburg or any of his tutors have to bring against us. :
Neither have I omitted the time and place, where this new opinion of theirs began, the absurdities and fatal conse- quences that followed it, the opposi- tions and disputations of learned men against it, the altercations thatthey had among themselves aboutit, and the mean account that was made of it, till of very late time a few men at Trent, and the Pope at Rome, advanced it to an article of their faith.
If herein I may have done any ser- vice to our own Church, or given you that content which was desired and ex- pected from me, I shall account the time that I have spent about it well be- stowed, and rest, Sir,
Your very humble servant, J.C.
You should have had this original sooner, but that I have stayed about a month to get it copied.’’
8 PREFATIO.
cessit ; eoque facilius, ut eorum monitis obsequeretur, ad- ductus est, quod 5101 videretur errorem, quem perpetuo errat clarissimus doctor Sorbonicus, toto hocce opusculo quamquam tam diu ante scripto evideutissime confutasse. Quezcunque enim, de reali seu vera preseutia Corporis ac Sanguinis Christi Domini in Eucharistid, apud antiquos patres legere est, ea ad Transubstantiationem Romanam statim adaptat ; et sibi de adversario egregie triumphasse, et Reformatorum causam jugulasse videtur ; quanquam immane quantum distant illa duo,—realis seu vera Christi presentia in sancté Coena, et panis vinique Eucharistici transubstan- tiatio in Corpus et Sanguinem Domini. Ista enim portentum est, quod nec Sacra Scriptura docet, nec fides potest credere, nec recta ratio capere, nec sensus admittere, quodque apud primeevee antiquitatis scriptores nusquam reperias ; illa vero, tum Scripture Sacre consona est, tum Christiane Fidei analogiz congrua, et rectz rationi accommoda, (ut ut corpo- reis sensibus non percipiatur, quia spiritualis est ;) ac denique unanimi sanctorum patrum cousensu passim docetur.
Nec contra facit, quod de pane et vino S. Eucharistiz, quasi de ipso Corpore, ipsoque Sanguine Domini, quandoque loquan- tur; usitatd scilicet (ubi de Sacramentis sermo fit) phraseo- Jogid, qua rei significatee nomen ipsi signo tribuitur. Nam iidem ipsi sancti patres eundem panem et vinum Eucharis- ticum, typos, symbola, signa, figuram Corporis et Sanguinis Christi passim vocare solent; unde liquet eos nobiscum, non cum Transubstantiatoribus, sentire. Possumus enim, incolumi nostra de sacramento Eucharistiz sententia, pri- oribus illis uti loquutibus, quas 5101 favere pontificu arbitran- tur, (modo eas, uti par est, sacramentaliter intelligamus :) posterioribus vero uti nemo potest, quin eo ipso, quod iis utitur, figmentum Transubstantiationis evertat; quando- quidem ista duo,—panem in Corpus Christi transubstantiari, et esse simul typum, symbolum, signum, figuram Corporis Christi,—sint prorsus ἀσύστατα. Nam res, qu desiit esse, alterius rei, nedum sui ipsius, typus, symbolum, signum, aut figura, esse nequit. Sed ista in ipso opere fusius habentur.
Expectet jam forte lector, ut de prestantissimo historic hujus dissertationis auctore nonnulla saltem hic addantur, postquam de illius scribende, atque in vulgus mittende,
PREFATIO. 9
occasione dictum est. Verum aggredienti tanta surget di- cendorum seges, (si vel attingantur singula, que de viro magno memoratu digna sunt,) ut nequeant, absque magna tum ipsius, tum lectoris injurid, prefationis angustiis con- cludi. Sed id, Deo dante, alio loco prestabitur.
Unum, tamen, lectorem non nescire velim :—virum hune eruditissimum, atque (uti jam liquet) reformat religioni addictissimum, in is, vel in primis, fuisse, quos Puritani, ante turbatam Angliam, defectionis ad pontificios accusabant : quo nomine gravia multa ab iis passus, ut graviora vitaret, in exilium ire coactus est. In δὰ tamen calumnid pergebant homines maledicentissimi, eo ipso tempore, quo vir optimus hance dissertationem scribebat adversus Transubstantiationem. Vale.
[Joh. Durel.]
αἰ να Le vera ae: νῦν aa a ΡΥ : i eae einenn Cig
: | an ren ADH NEO aye Pee a a αν Ἀρϑεν ὩΣ πο ΩΣ ἐμ beg a Pre ἘΦ Mi me ἮΣΑΝ Ls tT se hi
- “ΤᾺ τ hy Pe yy ἊΝ ee ie _ ᾿ ‘ Mae: % “ne ἢ a a) Be AS 4/9) inn ene Μὴ - =a - ae a8 pT. fa! Ὶ ee | er υ i f ‘ { - a. Ε 7 4 = 7 ; : ig ᾿ . a ὡς Ἷ ἊΝ ῥ ἂν ae Au? ἢ 4 a " ᾽ t ἃ ' i
ELENCHUS
CAPITUM HUJUS LIBRI.
Pr#FATIOo de occasione scribende hujus dissertationis.
CAPUT Tf.
In quo: I. Realis, id est, vera et non imaginaria, Christi presentia, in Sacramento Eucharistie, e δ. Scripturis adstruitur. II. et III. Quod tamen Transubstantiatoribus haud favet, quum non crasse aut carna- liter, sed mystice et Sacramentaliter, intelligendum sit. IV. Sacramen- torum natura et ratio. V. Mediantibus elementis panis et vini, Ipse Christus spiritualiter et mystice a fidelibus manducatur. VI. Presentia et mandueatio spiritualis non tollit rei veritatem, sive substantiam. VII. Modus presenti imperscrutabilis, nec temere definiendus,
GAPE tL.
I. II. III. et seqq. Protestantium omnium consensus de reali, id est, vera? presentia Christi in Eucharistia, manifeste constat, tam ex variis Ecclesie Anglicane libris publica auctoritate editis, ut et ex virorum in eadem Ecclesia probatissimorum et celeberrimorum scriptis, quam ex aliis reformatarum Ecclesiarum publicis confessionibus.
CAPUT III.
1. Quid per τὸ ‘Christum spiritualiter presentem esse in Eucharistia’ intelligant Romanenses. II. Quid per illud ipsum Bernardus intellexerit. III. Quid per id intelligant Protestantium Kcclesie. IV. Fides pre- sentiam Christi non facit, sed preesupponit. V. Unio Corporis Christi cum symbolo panis sacramentalis est.
CAPUT IV.
I. De transmutatione panis et vini in Corpus et Sanguinem Domini, que poutificiis Transubstantiatio dicitur. II. De omnipotentia Dei. III. De accidentibus panis. IV. Sacramentalis unio signi et signati. V.
® Sed non carnali.
12 ELENCHUS CAPITUM HUJUS LIBRI.
et VI. Status controversies tam negative, quam affirmative, declaratur. VII. Concilii Tridentini definitio. Bulla ΡΠ IV. Papz, et forma jura- menti ab eodem Papa prescripti. Decvetale Innocentii III. Jesuitarum dictata. VIII. Portentum ingens, Transubstantiatio.
GAPUT V.
Transubstantiationem, nec secundum yocem aut nomen, nec secundum rem aut sententiam, in S. Scripturis aut antiquis Ecclesiz doctoribus haberi, imo, cum eisdem pugnare, ostenditur ; atque, adeo, de fide non
esse.
CAPUT. VI.
J. 11. IIL. et seqq. In quibus, veteris Ecclesie doctrinam et praxin cum doctrina de Transubstantiatione pugnare, fusius ostenditur ; atque ad objectiones pontificiorum ex antiquitate frustra quesitas respon- detur.
CAPUT VII.
De scriptoribus seeculi undecimi, et sequentis; e quibus clarissime deducitur historia Transubstantiationis papalis. I. Pape istorum tem- porum quales fuerunt. II. Infelix seeculum, quo scindebantur theologi circa rem EKucharisticam. III. Fulberti sententia. IV. Quam sequitur ejus discipulus Berengarius, cui alii contradicunt. V. VI. Berengarii doctrina defensa. VII. Leonis noni rugitus contra Berengarium. VIII. Victoris II. synodus Turonensis, que Berengarium, tanquam recte sen- tientem, dimisit. IX. Nicolaus II. Papa novam indicit synodum contra Berengarium: cui iniqua atque stupenda recantatio injuncta est. X. Glossze ordinarize censura de ista, Berengario prescripta, recantatione XI. Quam per vim, et metu mortis, sibi extortam fuisse dixit. Lanfran- cus et Guitmundus contra eum scribunt. XII. Hildebrandus Papa, et ejus concilium Rom., ad quod Bereng. iterum vocatus est, et frustra condemnatus. XIII. S. Bernardi doctrina approbata. XIV. Ruperti sententia. XV. P. Lomb. de transubstantiato pane nihil definire potuit, et de accidentibus panis sine subjecto miserabiliter philosophatur. XVI. Otho Frisingensis, et ejus cowtanei, panem et vinum in Eucharistia vera manere fatentur. XVII. P. Blesensis et S. Eduensis notantur; qui primi omnium ‘Transubstantiationis vocabulum usurparunt. XVIII. Seculum XIII, in quo Innocentius III. Papa decretum suum de Tran- substantiatis pane et vino in Corpus et Sanguinem Domini publicayit. XIX. et XX. Innocentii III. mira arrogantia. Synodus Lateranensis de hoc articulo nihil decrevit. XXI. Ejusdem Innocentii crudelitas, qui per carnificinas, et vivicomburia, novam fidei suz doctrinam stabilire voluit. XXII. Gersonis dictum de Romana illius temporis Ecclesia. Multa figmenta e Tiansubstantiatione orta. Questiones portentose et inex-
ELENCHUS CAPITUM HUJUS LIBRI. 13
tricabiles. XXIII. Mcnachorum novi ordines, et scholastici. XXIV. Eorum altereationes et disputationes abominande. XXV. Sacramentum indignissime tractatum ab eis, qui illud in proprium Corpus Christi transubstantiatum crediderunt. XXVI. et XXVII. Holkot, Aquinas, Albertus Magnus, et alii scholastici, quamyis pro Transubstantiatoribus aliquando non faciant, omnia tamen ad Papz Romani judicium referunt. XXVIII. Synodus Constantiensis, que poculum Laicis abstulit. XXIX. Card. Cameracensis Transubstantiationem ex S. Literis probari posse negat. XXX. Synodus Florentina et Eugenii IV. Instructio Armeniorum
notantur. XXXI. Anathema papale in synodo Tridentina nuilli formi- dandum. Conclusio operis.
Ε Ἣν " " ν " “irr ~ 5. . . co > ‘ »ς ; ἡ | aie i = " . ' : . - ἃ * bie ‘ cr Fi Ξ .Υ̓ ny 7 ͵ ᾿ ι ne i 4 é ‘ - oo oc cA ae |
ἢ
he ΓᾺ ἢ a Ὁ
> s - 5
Νὰ δ
rere ex ¢ ray ' . ἣν L "1
= Sia
Ἂ πο AS
“ἢ
Ἐ
4 προς “Ὁ “Ὁ Δ τὴ
CAPUT I.
I. REALIS, ID EST, VERA ET NON IMAGINARIA, CHRISTI PRESENTIA ἽΝ SA- CRAMENTO EUCHARISTLE E S. SCRIPTURIS ADSTRUITUR. II. ET III. quop TAMEN TRANSUBSTANTIATORIBUS HAUD FAVET, QUUM NON CRASSE AUT CARNALITER, SED MYSTICE, SPIRITUALITER, ET SACRAMENTALITER, INTEL- LIGENDUM sIT. IV. SACRAMENTORUM NATURA, ET RATIO. V. MEDIAN- TIBUS ELEMENTIS PANIS ET VINI, IPSE CHRISTUS SPIRITUALITER ET MYSTICE A FIDELIBUS MANDUCATUR. VI. PREHSENTIA, ET MANDUCATIO SPIRITUALIS, NON TOLLIT REI VERITATEM SIVE SUBSTANTIAM. VII. MopUs PRESENTLE IMPERSCRUTABILIS, NEC TEMERE DEFINIENDUS.
I. Θυκ ἃ Christo Domino in solenni hujus augustissimi Sa- C A P.
cramenti institutione, ad perpetuam Sui commemorationem,
prolata sunt verba; nempe, ‘‘ Hoc est Corpus Meum, quod pro εἰς XXVi, vobis traditur :”’—“ Hic est Sanguis Meus, qui pro vobis effun- τ a aan ditur in remissionem peccatorum ;”—omnino infallibilia, atque 19. verissima esse, universa per orbem terrarum sancta confitetur Ecclesia. Si quis autem contrarium affirmaverit, aut veraci-
tatem! Christi indubium vocare ausus fuerit, dictisve Ejus ' [aut po-
entiam,
fidem derogirit, nec 115 adsensum suum prebuerit, (nisi per ,, a5.
figmentum et nudam figuram expositis et detortis,) illum? in Daas ruoric
ἃ Ut alicubi scripsit G. Calixtus, in suasi I/lum non aliter quam disposuit adscript. |
eruditis. suis exercitationibus. [ Vid. Georgii Calixti Disput. de calice Do- minico omnibus ad sanctam Eucha- -ristiz communionem admissis porri- gendo; ad cale. Georgii Cassandri Dialog. de communione sub utraque specie; ed. 4to. Helmest. 1642, p. 81. — Diabolus omnem movit lapi- dem, ut sanctissimum et venerabile hoe mysterium vel violaret plane vel mutiJaret. Primum per eos tentavit, qui Corpus et Sanguinem Christi au- ferre, et nuda signa relinquere, volue- runt.— Vid. etiam G. Calixti Annotat. et Animadvers. in Confessionem Refor- matorum Thorunii in Colloquio ann. 1645. Sept. 13. oblatam, &c. ed. 4to. Wolferbyti, 1655. cap. De S. Eucha- rist. § 38. pp. 68—70.—Nos itaque simplicibus Christi Redemptoris nostri verbis simplici fide inhawremus, per-
pronuntiasse, neque aliter disposuisse quam pronuntiavit: atque ita nobis- met ipsis recte consulemus, et triste ac perniciosum schisma, quod Protestan- tium Ecclesias divellit, componemus.
te Unde Chemnitius : ‘ Fun- damentum presentiz Corporis Christi in Cond Lutherus monuit non esse collocandum in disputatione de ubiqui- tate, sed in veritate verborum instituti- onis.’ Idem rectissime: ‘Nos pre- sentiam istam, quia testimonium habe- mus Verbi Dei, simpliciter credimus: de modo vero presentiz, quia Verbo Dei revelatus non est, judicamus non esse disputandum. ‘Vid. etiam pp. 38—41, 51; et passim.]—Et, ante eum, Mart. Chemnitius in Exam. Cone. Trid. [Vid. lib. de Eucharistiz Sacramento, par. ii. p. 65. (ed. Fran- cof, 1596.)—Simpliciter vero et aperte
16 DE SACRIS SYMBOLIS ET VERA PRAESENTIA
Ecclesiis nostris nec tolerare, nec excusare, vel possumus, vel debemus. Quicquid enim Sacra nos docet Scriptura, id nobis verum ac indubitatum esse oportet. Verum igitur nec minus indubium esse fatendum est, quod dixit Christus, “Caro Mea vere est cibus, et Sanguis Meus est potus;” que, juxta B. Paulum, per panem et poculum nobis communicantur: eun- dem enim “ panem” “communionem Corporis Christi,” iti- demque ‘ poculum” “Sanguinis Ejus communionem,’ pellavit.
II. Ex quibus B. Apostoli verbis manifeste constat, quod panis et poculum (que hujus S. Eucharistize symbola di- cuntur) nequaquam substantialiter transmutata, aut penitus sublata, vel destructa sint; sed in hunc finem, per verba Christi, solenniter consecrata, ut communicationi Corporis et Sanguinis Sui certissime inserviant.
III. Atque hinc itidem liquet, locutionem tam Christi, quam Apostoli, sacramentaliter et mystice intelligendam esse, neque crassam aliquam aut carnalem Corporis San- guinisque presentiam ex eorum verbis posse adstrui.
IV. Et, licet vox ipsa Sacramenti in S.S. nusquam de Eucharistia usurpetur, Ecclesia tamen Christi, a primis inde seculis, hoc nomine ὃ. Eucharistiam insignivit, et preesen- tiam Corporis ac Sanguinis Domini mysticam et sacramen- talem semper appellare consuevit. Sacramentalis autem locutio nomen rei signatze 1051 etiam signo® non incommode tribuit : °sacramentorum enim natura, et usitata de ipsis
2
ap-
profiteor, me amplecti et probare illa- adest, exhibetur, et sumitur, Christus
rum Ecclesiarum sententiam, que ag- noscunt et docent veram et substantia- lem prasentiam Corporis et Sanguinis Christi in Coena, in eo sensu quem verba Coen simplici, propria, usitata, et genuina sua significatione, prabent. δἰ τ Ὁ ΘΙ ὧς ὦ Hee pauca vero ideo hoc loco annotare volui, ut ostenderem meam confessionem conjunctam esse cum illis Ecclesiis, que a Sacramenta- riorum opinionibus alienz sunt, et sen- tentiam de vera et substautiali pre- sentia Corporis et Sanguinis Christi in Coena, juxta simplicem et genuinam verborum institutionis proprietatem, amplectuntur et profitentur. ] Atque in Locis Theologicis. [Vid. par. iii. lib. de Coena Domini, p. 166. (ed. Wite- berg, 1610.)—Quia enim de Eo, quod in usu sacre Coenz cum pane et vino
pronuntiat: ‘Hoe est Corpus Meum:’ ‘Hic est Sanguis Meus;’ vera igitur et substantialis praesentia Corporis et Sanguinis Christi, in actione Coene que juxta institutionem in his terris celebratur, verbis illis traditur et asseve- ratur. Et improbandi sunt, qui per quoscunque tropos verbis illis senten- tiam affingunt, vel de signo, vel effica- cia Corporis absentis; aut qui aliam presentiam fingunt, quam sicut verba sonant. Et hoc est unum κριτήριον.
b Exod. xii. 11. (Agnus iste) “est Pascha Jehove.’’ Exod. xii. 21. “Ju- gulate’’ (Agnum) ipsum “ Pascha” Je- hove. 1 Cor. x. 3.... “ Kandem es- cam spiritualem.” 1 Cor.x.4..... ‘ Petra illa erat Christus.”’
¢ (Conf. MS. Dunelm., in quo hee verba interposita sunt:—‘ Et,
CHRISTI IN SACRAMENTO EUCHARISTIA. 17
loquendi ratio, postulare videtur, ut symbolis non solum rerum nomina, sed et earum proprietates, imo effecta, tri- buantur. Atque hane ob causam panis ille communio Cor- poris Christi, tam perspicue (prout antea dicebamus) quam apposite, ab Apostolo appellatur.
VY. Hoe quoque planum est, non tam fuisse Christo pro- positum docere, quid elementa panis et vini sint naturd atque substantid sud, quam quid in hoe mysterio sint signi- ficatione, usu, et officio; quum non tantum® per hee ele- menta Corpus et Sanguis Domini aptissime represententur, sed etiam 115 mediantibus Ipse Christus, ex Ipsius instituto, verissime omnibus exhibeatur, et a fidelibus sacramentaliter sive mystice manducetur: unde fit, quod et “ Nos in Lllo, et Ille in nobis vere sit, et maneat.”
VI. Atque hec est spiritualis illa (non minus tamen vera, et indubia, quam si corporalis esset) Christi Carnis mandu- catio, non quidem simpliciter, quatenus caro est absque omni alio respectu; (sic enim nec prebetur nobis, nec prodest :)
quum per subjectum hujus enuncia- tionis nihil alind quam verus panis quem in manus suas acceperat et frege- rat Christus, per attributum vero nihil nisi verum et naturale Corpus Christi quod pro nobis traditum est et cruci- fixum, intelligi debeat, neutrobi quidem tropus locum habet. Interim, quum panis et Corpus Christi ita sint dispa- rata, ut alterum de altero nulla ratione predicari queat proprie et essentialiter, (quod itidem omnes utrinque confite- mur,) omnino necesse est, ut ejusdem enunciationis copula mystice et sacra- mentaliter intelligatur.
Proinde Eucharistiam et presentiam quam diximus mysterium et sacramen- tum Ecclesia semper habuit et appella- vit, quemadmodum adhuc alia religi- onis nostrz mysteria usurpat. Hujus rei necessitatem evincit, primo aliorum Sacre Scripture locorum collatio, (S. Joh. vi. 63; 1 Cor. x. 16,) in quibus res eadem verbis minime controversis proponitur; deinde, generalis sacra- mentorum natura, atque usitata de ip- sis dictionis ratio, quasymbolis vel no- mina vel proprietates, vel effecta rerum tribuuntur. (Exod. xii. 11, 12; Ley. iy. 3; Hosea iv. 8; Rom. vi. 4; Col. ii. 12.) Atque hance ob causam,”’ &c. }
4 [Vid. locum in MS, Dunelm., ubi verba sic se habent: ‘‘.... quum non tantum representant, sed et simul
COSIN.
exhibent rem significatam, adeo ut jux- ta mandatum Christi a fidelibus ac- cepta, atque hausta, id efficiant, quod et nos in IIlo, et Ille in nobis sit. Hoe enim respectu corde credimus, et ore confitemur, elementa illa esse Corpus et Sanguinem Christi: illud, qua cru- cifixum et mortuum: hune, qua pro nobis effusum: non simpliciter qua Corpus et Sanguinem. Sic enim nec prebentur nobis, nec prosunt; quia non aliter nobis in hoe sacratissimo ccenz mysterio proponuntur, quam qua pro mundi vita tradita sunt: quod tum adjecta verba, tum fractionis et effusi- onis ritus, declarant. Quamvis autem Corpus Christi sursum in ceelis sit, non deorsum in terris!: (unde illud ‘sursum corda’ in Ecclesia universa a primis usque seculis usitatum:) non tamen propterea a Coena Sua abest Christus, quandoquidem presentia non partis sive Corporis solius est, sed totius Persone. Et, quum Corpus, qua cru- cifixum et mortuum, non amplius sit in rerum natura, perperam statuitur presens in sacramento, qua tale sive corporaliter. Spirituali vero, et divina, mystica, et sacramentali presentia, nemo non est contentus ; nisi qui fasti- dito Spiritu et Divinitate nihil preter carnem sapit, et cui denique quod spi- rituala est perinde est ac si nihil esset.’” |
S.Joh. vi. 56.
1[Hecru- brica de- leta sunt verba. |
1 Sed non earnali.
18 DE SACRIS SYMBOLIS ET VERA PRHSENTIA
sed quatenus crucifixa, et pro mundi vita tradita® erat. Spiri- tualis enim Carnis Christi manducatio, per quam, operante Spiritu Sancto, anime fidelium, non ventres, pascuntur, veri- tatem et substantiam rei nequaquam tollit. Quod nemo unquam diffitebitur, nisi qui, fastidito Spiritu et operatione divina, nihil preter carnem sapit, et cui, quod spirituale et sacramentale est, perinde est ac si nihil esset.
VII. Modum vero presentiz Corporis Sanguinisque Do- mini in 8. Eucharistia nos, qui protestantes sumus, et ad normam prisce ac Catholic Kcclesiz reformati, anxie non scrutamur ; sed (quod fecit prima et purissima Dei Ecclesia) eum sapientiz et potentize Domini committimus, Ejusque verbis acquiescimus, et assensum vera ac indubia fide pre- bemus. Idem si fecissent olim‘, aut nune facerent transub- stantiatores pontificiil, neque modum presentiz, nuper ab eis excogitatum, tanquam articulum fideiS omnibus salvandis absolute et simpliciter necessarium, sub diro anathemate determinissent, minus profecto rixarum, plus pacis et con- cordize, in Ecclesia Dei hodie haberemus.
CAPUT II.
J. 11. Ill, et sraq. PROTESTANTIUM OMNIUM CONSENSUS DE REALI, ID EST, VERA’, PRESENTIA CHRISTI IN EUCHARISTIA MANIFESTE CONSTAT, TAM EX VARIIS ECCLESLE ANGLICAN LIBRIS PUBLICA AUTORITATE EDITIS, UT ET EX VIRORUM IN EADEM ECCLESIA PROBATISSIMORUM ET CELEBER- RIMORUM SCRIPTIS, QUAM EX ALIIS REFORMATARUM ECCLESIARUM PUB- LICIS CONFESSIONIBUS.
I. De reali igitur, (id est, vera et non imaginaria,) pre- sentia Corporis et Sanguinis Christi in Eucharistia, Protes- tantium Ecclesie nulle dubitant ; neque locus relinguitur, ut quisquam de earum communi confessione aliquid mali sus-
© “Corpus, quod pro vobis traditur: tione priora et meliora secula (absti-
Sanguis, qui pro vobis effunditur.’— nuerunt?).—Not. rubr. in MS. Du- Ut supra, num. I. nelm. | f [Sed sequiora demum tempora ad § In Cone. Trid. [Vid. Sess. xiii.
determinandum presentiz modum (de- can. 1, 2, 6; ap. Labbe, tom. xiv. col. scenderunt?,) a qua tamen determina- 808. ]
CHRISTI IN SACRAMENTO EUCHARISTI®., 19
picetur, quasi a Fide Catholica, hic in parte, vel tantillum c Α Ρ. discederent. =
II. Facile enim est, consensum scriptorum et ecclesiarum reformatarum producere; quo clarissime omnibus (quibus quidem mens vel oculus non laborat) ostendi potest, illos omnes istius veritatis tenacissimos esse, atque a prisca et Catholica Fide nullatenus recessisse.
III. Ordiar ab Ecclesia Anglicana; ubi qui in sacris con- Ecclesie
᾿ : . hee . Anglica- stituti sunt, omnes lata lege tenentur, '“ Ne quid unquam τα σοη- doceant, .... quod a populo religiose..... . credi velint, fessio.
nisi quod consentaneum sit doctrine Veteris aut Novi Testa- menti, quodque ex illa ipsa doctrina catholici patres et veteres episcopi collegerint...... Qui secus fecerit, et con- traria doctrina populum turbaverit, excommunicandus est [excommunicabitur.”] Docet igitur', in sacramento Eucha- ristiz, “Corpus Christi dari, accipi, et manducari;. . atque adeo, rite....sumentibus, panem (consecratum et) fractum esse communicationem Corporis Christi; similiter et poculum benedictum esse communi([eatijonem Sanguinis Christi :—impios autem, et indigne ad tant rei sacramen- tum accedentes, illud sibi ad judicium manducare, et con- demnationem bibere, quia efficiuntur rei ejusdem Corporis et Sanguinis Domini.” Orat etiam, in solenni ante benedictio- nem elementorum prece, in hunc ferme modum :—“ Concede, quzesumus, misericors Domine, ut sic edamus Carnem Fili Tui dilecti Jesu Christi, et bibamus Ejus Sanguinem, ut nostra cor- pora, peccatis inquinata, munda fiant perceptione sacratissimi Corporis Illius, et nostrz anime laventur pretioso Ipsius San- guine, atque ut perpetuo habitemus in Ko, et Ipse in nobis; Amen.” Sacerdos autem, sive presbyter, panem et vinum be- nedicens seu consecrans, sic ait: **‘ Exaudi nos, quasumus, misericors Pater, et concede, ut nos, sumentes has tuas creatu- ras, panem et vinum, juxta sacrosanctam institutionem Filii
h Tn libro canonum pnblica auctori- tate edit. ann, 1571. cap. De Conciona- toribus, [ Vid. lib. quorundam canonum discipline Ecclesie Anglicane; ed. 41ο. Lond. 1571. pp. 19, 20.]
i Articuli Religionis Christiane, in quos consensum est ab Episce., &c., in legitima et sancta synodo KEcclesiz Anglicane ann. 1562, cap. 28, et 29,
c
et publicis regni legibus stabiliti. [Vid.
Corp. et Syntagm. Confessionum, &c. 105.—Et conf. Liturg. Angl.,
Ord. Sacr. Communion., Exhortat.]
j In Ordine Saere Communionis,. regni legibus confirmato; [ap. Liturg. Eccl. Anglicane. |
k Tbidem,
2
CAP. 11:
20 DE SACRIS SYMBOLIS ET VERA PRESENTIA
Tui Servatoris nostri Jesu Christi, in memoriam Ejus mortis et passionis, participes simus sanctissimi Corporis et Sanguinis Adhzxcverba, Ejus; Qui, eidem nocte qua tradebatur, acce-
presbyter panem - - . ἘΣ in manus suas Plt panem, et gratias agens fregit, ac dedit dis- accipit. cipulis Suis, dicens, Accipite, comedite: Hoc est
Corpus Meum, quod pro vobis datur: hoe facite in comme- morationem Mei. Similiter, postquam ccenatum est, accepit calicem, et gratias agens dedit illis, dicens, Bibite ex hoc omnes; hic enim est Sanguis Meus Novi Testamenti, qui pro vobis et pro multis effunditur in remissionem peccatorum: hoc facite, quotiescunque biberitis, in commemorationem Mei.” Idem minister populo, in genua provoluto, Eucharistiam tradens, quum exhibet panem, dicit: ' ‘Corpus Domini nostri Jesu Christi, quod pro te traditum est, conservet corpus tuum et animam tuam in vitam eternam.” Similiter poculum exhibens ait: ‘“Sanguis Domini nostri Jesu Christi, qui pro te effusus est, conservet,’ &c. Deinde, post commu- nionem, subjungit gratiarum actionem, et precem,—“ Quod nos, qui hee sacrosancta mysteria rite percepimus, pascere dignetur Deus spirituali cibo pretiosissimi Corporis et San- guinis Christi,” &c.; uni cum hymno, ‘Gloria in excelsis Deo, &c. Quin et in communi ejusdem Ecclesiz nostre Catechismo, publica auctoritate edito, atque omnibus pree- scripto, ad interrogationem de interna parte hujus sacra- menti respondetur, ™ “Quod sit Corpus et Sanguis Christi; quze a fidelibus vere et re ips (sive realiter) in 8. Coena Domini recipiuntur.” Et in Apologia pro eadem Ecclesia, quam przestantissimus presul Joh. Juellus, episcopus Saris- buriensis", publicavit, °diserte pronuntiatur, “in S. Coena credentibus vere exhiberi Corpus et Sanguinem Domini, Carnem Filii Dei vivificantem animas nostras, cibum superne venientem, immortalitatis alimoniam, gratiam, veritatem, vitam; eamque communionem esse Corporis et Sanguinis Christi, ...... ut nos in Illo maneamus, et Ile in nobis;
Ad hee verba, similiter cali- cem accipit.
1 Tbidem.
™ Catechismus, una cum Liturgia editus.
Ὁ [Nostrorum omnium (manu Cosini emendat. Reformate Ecclesiae Angli- canz) nomine.—MS. Dunelm. ]
° Apologia Ecclesiz Anglican.
[Vid. Joan, Juelli Op. Theol., ed. Co- melin. 1600. tom, i., Apol. p. 8.— Nec dubitamus etiam cum iisdem
(patribus catholicis) dicere, esse illa visibilia quaedam verba signacula jus- titie, symbola grati@: diserteque pro- nuntiamus, in Ccoena credentibus, &c. ]
CHRISTI IN SACRAMENTO EUCHARISTIZ#.
21
......utque pro certissimo habeamus, id esse animis nos- tris alendis Corpus et Sanguinem Christi, quod alendis cor-
poribus est panis et vinum.”
IV. Paulo ante hance conscriptam Apologiam, prodierat ‘Diallacticon’ celeberrimi viri Johannis Poineti, episcopi Wintoniensis, ‘de veritate, natura, atque substantid Corporis et Sanguinis Christi in Eucharistié ;—quod non alio consilio edidit, quam ut fidem et doctrinam Ecclesiz Anglicanee illus- traret. Et primo ostendit, ? Eucharistiam non solum figuram esse Corporis Domini, sed etiam ipsam “ veritatem,”—“ na- turam, atque substantiam,”—in se comprehendere ; idcirco, “nee has voces nature et substantie fugiendas esse; vete-
P [ Vid. Diallact. viri boni et literati de veritate, natura, atque substantia, Corporis et Sanguinis Christi in Eucha- ristia ; ed. 4to. Lond. 1688. pp., 3, 13. 14, 23, 33, 49, 72; item, ed. 8vo, ἘΠῚ 1576. pp. 8, 24, 25, 37, 38, 52, 73, 74, 107.—Primum ostendam veritatem Corporis Christi in Eucharistia dari fidelibus, nec has voces, naturam atque substantiam, fugiendas esse: sed vete- res, de hoc sacramento disserentes, ita locutos fuisse. . . .
Possunt et alia multa loca in me- dium afferri ex Patribus sumpta, que cum supra recitatis conveniunt ; ex qui- bus omnibus facile pessumus videre, quz fuerit eorum omnium, quantum attinet ad hane partem divisionis nos- tre, sententia, nimirum Eucharistiam non solum figuram esse Dominici Cor- poris, sed etiam veritatem ejusdem, na- turam, atque substantiam, in se com- prehendere ; nam his vocibus, et earum conjugatis, vere, naturaliter, et substan- tialiter, sepe usos eos esse, nemini du- bium esse potest, qui eorum scripta le- ΣΦ Γ᾿ τσ ΞΙ ιερο οἰ ων Ma ke see ss Deinde, utrum voces illez, veritas, natura, substantia, communi more in hoc negotio debeant intelligi, an pecu- liari,et sacramentis magis accommodata, ratione: breviter, utrum homonymia vocum istarum aliqua subsit, an non. Neque enim observandum est solum, quibus verbis olim patres locuti sunt, sed quid etiam sibi volebant ita lo- quentes. λα νι ξκ some et Late s Ubi de Corpore Christi proprie dicto loquitur Augustinus, negat simpliciter hic adesse, et recusat talem presentiam Corporis: quum vero loquitur de Sa- cramento, vere quidem adesse Corpus
asserit, et verain presentiam Corporis, non autem proprie, sed, quemadmodum ipse nos admonet, secundum majesta- tem, secundum ineffabilem et invisibi- lem gratiam; qua de re mox plenius dicemus. Satis igitur constat, aliter intelligendum Christi Corpus in sacra- mento, aliter quod in aliquo loco ceeli esse necessarium est, propter veri Cor- poris, ut ipse ait, modum. tie Sic enim scribit (Cyrillus) libro iv. in Joannem, capite 14. . . . Perspicis, quia sine fide quzrentibus mysterii modum nequaquam explanavit: cre- dentibus autem non querentibus expo- ἘΌΝ, seeders dpe se see Pa ee oak setter fs Cum igitur communis ratio sit et natura Carnis Christi cum carne reli- quorum hominum, ut ait Lombardus, talis autem caro, ut asserit Aquinas, in sacramentum non cadit, conficitur ip- sorum testimonio hee duo carnis genera multum discrepare. Quod ut magis appareat, et memoria reponatur, non inutile fore putavi, ex his que supra memoravimus, διάκρισιν quandam per collationem conjungere.
Corpus Christi proprium habet for- mam humani corporis naturalem : Cor- pus myslicum non habet. &e.. . . In hae igitur operis hujus tertia parte, volui ostendere, et fecisse me puto, quo modo Christus Dominus noster prasens esse credendus est in Coene sacre administratione, juxta communem et consentientem veterum patrum interpretationem. Primum do- cui, de Christi Carne edenda, spiritua- lem ab illis intelligentiam requiri, et carnalem omnem cogitationem abne- gari; &c.—Et passim. }
CLARE? RE
22 DE SACRiS SYMBOLIS ET VERA PRESENTIA
CAP. res enim, de hoc sacramento disserentes, ita loquutos fuisse.”
Secundo queerit, “an voces illw, veritas, natura, et substan- tia, communi more in hoc mysterio a veteribus intellige- bantur, an peculiari et sacramentis magis accommodata rati- one ?—Neque enim observandum esse solum, quibus verbis olim patres usi sint, sed quid istis significare ac docere volu- erint.” Et, licet discrimen ipse cum patribus agnoscat, inter Corpus Christi formam humani corporis naturalem habens, et quod in sacramento est Corpus mysticum, maluit tamen diserimen illud ‘ad modum preesentiz et exhibitionis, quam ad ipsam rem subjectam, hoc est, Corpus Christi verum4,’ ac- commodari; quum certissimum sit, non aliud Corpus in sacra- mento fidelibus dari, nisi quod a Christo pro fidelium salute in mortem traditum fuit. Tertio denique, “spiritualem hic intelligentiam (juxta communem et consentientem veterum patrum interpretationem) requir,” statuit, “et carnalem omnem cogitationem excludi.”
V. Poineto successerunt in eadem sede Wintoniensi re- verendissimi D.D. T. Bilsonus et L. Andreas, utrique viri undequaque doctissimi, et antique Fidei episcopi; qui, scriptis suis in lucem editis, doctrinam et fidem Ecclesiz Anglicanze, cum Sacre Scripture, tum veterum patrum theologiz, con- sonam per omnia clarissime demonstrarunt. Et, quod ad hoe mysterium attinet, agit quidem ile ‘in Responsione ad
shall need no long discourse to prove,
4 [In MS. Dunelm. ‘verum’ manu that these Catholic fathers teach in the
priori, ‘proprium ac naturale’ posteriori,
ab ipso Cosino seriptum est. |
* T. Bilsoni Resp. ad Apol.Card. Ala- ni, lib. 4. { Vid. ‘‘ The true difference be- tween Christian subjection and un- christian rebellion, by Thomas Bil- son, Warden of Winchester ;’’ ed. 8vo. Lond. 1586. par. iv. p. 546,—Phi- lander. Yet by this place (Dionys. Eccl. Hierarch., cap. 3.) you see, Christ is covered with the forms of bread and wine, as with garments; and that is word for word our opinion.— Theophilus. Add συμβολικῷς figura- tively, as your author doth. . .. For we confess that Christ worketh in us, and presenteth Himself unto us, in these mysteries, as it were in certain veils and coverings, which mystically by way of signification and spiritual ope- ration contain and clothe His grace and truth.—
Vid. etiam p. 625.—Theoph. ... There
Lord’s Supper a spiritual kind of eating the flesh of Christ by faith and under- standing, as we dos” ὃ. sane (p. 626.) Dheophiya ema Next, you confess that the mortal and sinful bo- dies of men may not be substantially nourished with the glorious and immor- tal Fiesh of Christ : and eating is alto- gether in vain, (even of the Flesh of Christ Itself,) without nourishing : and all the fathers, with one consent, teach this to be the end of eating the Flesh of Christ, that we should be thereby nourished to life eternal, Why then strive you for a corporal eating, where yourselves dare not defend any corporal nourishing ? Why distract you eating from nourishing, by referring them, one to the body, and the other to the soul, which the fathers always joined and applied to one and the self- same partofman. . .. σις .
CHRISTI IN SACRAMENTO EUCHARISTI®. 23
Apologiam Cardinalis Alani; fic vero’ in Responsione ad Apologiam Cardinalis Bellarmini; ubi verba reperiuntur lectu apprime digna, qué subjicio :—“ Dixit Christus, ‘ Hoc est Corpus Meum,’ |[non, Hoc modo hoc est Corpus Meum:’] nobis autem vobiscum de odjecto convenit, de modo lis Geese... s Fide firma tenemus, quod (Cor- PuseObhristi) sir. τὴν τος ον de modo, quo fiat ut sit, .... . nullibi (in Evangelio) verbum est; et, quia verbum nullum, merito a Fide procul ablegamus: inter scita schole fortasse, inter Fidei articulos non ponimus. Quod dixisse olim fertur Durandus, neutiquam nobis displicet: ‘ Verbum audimus, motum sentimus, modum nescimus, presentiam credimus :—presentiam credimus (nec minus quam vos) veram. De modo presentiz nihil temere definimus ;—addo, nec anxie inquirimus; non magis quam, in Baptismo nostro, quomodo nos abluat Sanguis Christi; non magis quam, in Christi Incarnatione, quomodo nature Divine humana [in
eandem hypostasin] uniatur.
quidem ipsa Eucharistia mysterium est; quum est debet igne absumi;’
Inter mysteria ducimus: et cujus ‘quod reli- id est, (ut eleganter inprimis
patres,) fide adorari, non ratione discuti.” VI. Similia habent Is. Casaubonus‘, in epistola nomine
Rursus, p. 630.—Theoph.. . .
. For, as we doubt not, that Chest; is always present on the Table, in truth, grace, virtue, and effect, if we open the eyes of our faith to behold Him, and [the] mouth of-our spirits to receive Him : so the local and corporal hiding of His human substance under the shews of bread and wine was never taught by any Catholic father, or council.
Rursus, p. 631.—Theoph. God for- bid we should deny that the Flesh and Blood of Christ are truly present, and truly received of the faithful, at the Lord’s Table. It is the doctrine that we teach others, and comfort ourselves with. }
s L. And. Resp. ad Apolog. Card. Bellarm., c.i. p. 11. [ed. 8vo. Lond. 1610.—Nam, (quod Cardinalem non latet, nisi volentem et ultro,) dixit Christus, ‘Hoc est Corpus Meum?’ non, ‘ Hoc modo hoc est Corpus Meum.’ Nobis autem vobiscum de objecto con~ venit: de modo lis omnis est. De‘ Hoc est,’ fide firma tenemus quod sit: de
‘
‘hoe modo est,’ (nempe, transubstan- tiato in Corpus pane,) de modo quo fiat, ut sit per, sive in, sive con, sive sub, sive trans, nullum inibi verbum est. Et, quia verbum nullum, merito a fide ablegamus procul: inter scita schole fortasse; inter Fidei articulos non po- nimus. Quod dixisse olim fertur Du- randus, (Neand. Synops. Chron., p. 203,) neutiquam nobis displicet: ‘ Ver- bum audimus, motum sentimus, mo- dum nescimus, presentiam credimus.’ Presentiam (inquam) credimus, nec minus quam vos, veram. De modo presentiz nil temere definimus: addo, Nee anxie inquirimus; non magis quam, in Baptismo nostro, quomodo abluat nos Sanguis Christi: non magis quam, in Christi Incarnatione, quo- modo nature Divine humana in ean- dem hypostasin uniatur. Inter mys- teria ducimus, (et quidem mysterium est Eucharistia ipsa,) cujus quod re- liquum est debet igne absumi; id est, ut eleganter imprimis Patres, fide ado- rari, non ratione discuti. |
ε Casaub. Ep. ad Card. Perron.
CAP. II.
[ Gen. xii. 10.]
CAGE: ΠῚ
24
DE SACRIS SYMBOLIS ET VERA PRASENTIA
serenissimi regis Jacobi scripta ad Card. Perronium; et Hookerus", Polit. Eccles., lib. v.; Joh. episcopus Roffensis*, de Potestate Pap ; R. Montacutius’, episcopus Norwieensis,
[ Vid. Is. Casaub. Ep. 838, ed. Rote- rodam. 1709. tom. i. pp. 499—401.— Ut redeamus in lineam, quatuor ἐν- στάσεις contra Liturgiam LEcclesize Anglicane allate sunt iste :
1. In sacrosancta Eucharistia realem Christi preesentiam non credit. . :
Hae pia moderatione si Rex et Ec- clesia Anglicana in sacrosancto Eu- charistiz mysterio utuntur, que, obse- cro, invidia est? Legimus in Evangeliis, Dominum nostrum, cum hoe sacra- mentum instituebat, panem sumpsisse et dixisse: ‘Hoc est Corpus Meum:’ quomodo panis Corpus Suum esset, ne verbulo quidem uno explicuisse Chris- tum legimus. Quod legit Ecclesia Anglicana, hoe pie credit: quod non legit, pari pietate non inquirit. Mys- terium istud magnum esse, humano ingenio incomprehensibile, ac multo magis inenarrabile, fatetur et docet: de efficacia Illius sentit quam augus- tissime ! aM Wot Mig > ie Temes Istud (transubstantiationis dogma) non est rei veritatem pie credere, sed im- portuna curiositate modum decernere ; quod Rex cum Ecclesia sua nunquam est facturus, nunquam probaturus. .. . Hee fides Regis, hee fides Ecclesie Anglicane: qu, (ut brevi compendio rem omnem complectar,) in Coena Do- mini, realiter participem se fieri credit Corporis et Sanguinis Christi, ut patres Greci dicunt, et quod Bellarminus ipse fatetur, spiritualiter. Per fidem enim Christum apprehendunt et man- ducant ; creduntque nullum aliud man- ducationis genus ad salutem utile esse posse. Quod et omnes yestri semper fassi sunt. }
ἃ Hook. [Eecl. ‘Polit.} lib. v. 8 67. {Of the Sacrament of the Body and Blood of Christ.— Works, ed. fol. Lond. 1723. pp. 2837—239.—
The grace, which we have by the Holy Eucharist, doth not begin, but DOMAINE 5 τ Gg Ho eG As long as the days of our warfare last, during the time that we are both sub- ject to diminution and capable of aug- mentation in grace, the words of our Lord and Saviour Christ will remain forcible : ‘ Except ye eat the Flesh of the Son of man, and drink His Blood, ye have no life in you.’ Life being therefore proposed unto all men as
their end, they which by Baptism have laid the foundation, and attained the first beginning of a new life, have here their nourishment and food prescribed for continuance of life in them. Such as will live the life of God, must eat the Flesh and drink the Blood of the Son of man: because this is a part of that diet, which if we want we cannot live. . : : : : 4
Shall I wish that men would more give themselves to meditate with silence what we have by the sacrament, and less to dispute of the manner how? ... They (the disciples) had learned be- fore, that His Flesh and Blood are the true eause of eternal life: that this they are, not by the bare force of their own substance, but through the dignity and worth of His Person, which offered them up by way of sacrifice for the life of the whole world, and doth make them still effectual thereunto: finally, that to us they are life in particular, by being particularly received. |»
x Epise. Roff. de Pot. Pape, pref. ad lect. [scil. Joan. Buckeridg. lib. de Potestate Papz in rebus tempéral. &ec., adv. Card. Bellarm., ed. Lond. 1614. {Ad Lectorem.—Bernardi sen- tentia est, ‘Quod videlicet usque hodie eadem Caro nobis, sed spiritualiter, uti- que non carnaliter, exhibetur.’ Huic consona est per omnia doctrina Eccle- sie Anglicane ; que Corpus et San- guinem Christi in Coena Domini vere et realiter exhiberi, et fide recipi, as- serit; modum autem spiritualem (et pro- inde ineffabilem et incognitum) tradit. —Et passim. }
Y Montacutius, in Antidiatrib. xiii. [ Vid. Rich. Mont. Antidiatrib. ad pri- orem partem Diatribarum J. Ces. Bu- lengeri, adv. Exercitat. Is. Casauboni ; ed. Officin. Hulsian. 1625. p. 143.— ‘Caro Mea vere cibus est,’ &e.—Scrip- tura ita loquitur; nec negat, vel abit aliorsum exercitator: vel si uspiam abierit ab istis verbis, quod non facile credo, nos tamen scias omnes et sin- gulos illis verbis mordicus adherere.... Christi dictum credimus: obviis ulnis amplectimur, et pectoribus. Non dixit : Hoc modo hoc est Corpus Meum; sive trans, sive sub, sive con. Novum est dogma, et nuper natum, &Xc. }
CHRISTI IN SACRAMENTO EUCHARISTIA.
25
in Antidiatribis contra Bulingerum; Jacobus’ primas Ar- machanus, in Resp. ad Jesuit. Hibernum; Franciscus? epi-
2 Jacob. Armach. in respons: ad Jes. Hib., cap. De Reali Presentia. [ Vid. ‘ Answer toa Challenge made by a Jesuit in Ireland; &c. by James Ussher, Archbishop of Armagh, and Primate of Ireland,’ § 3. ed. 4to. Lon- don, 1631. pp. 45, 47, 61.—How far the real presence of the Body of Christ in the sacrament is allowed or disal- lowed by us, I have at large declared in another place. The sum is this: that, in the receiving of the blessed sacrament, we are to distinguish be- tween the outward and the inward ac- tion of the communicant. In the out- ward, with our bodily mouth, we re- ceive really the visible elements of bread and wine: in the inward, we do by faith really receive the Body and Blood of our Lord; that is to say, we are truly and indeed made partakers of Christ crucified to the spiritual strengthening of our inward man. . .. We willingly indeed do acknowledge, that that which is inwardly presented in the Lord’s Supper, and spiritually re- ceived by the soul of the faithful, is that very thing which is treated of in the sixth of [S.] John: but we deny that it was our Saviour’s intention, in this place, to speak of that which is exter- nally delivered “in the sacrament, and orally received by the communicant.— Vid. etiam Ussher’s Sermon preached before the Commons’ House of Parliament, Feb. 18. 1620.(2nd. ed. 4to. Lond. 1631.) pp- 13, 16, 18, 19.—We are in the first place to consider, that a sacrament, taken in its full extent, comprehendeth two things in it; that which is owtward and visible, which the Schools call pro- - perly sacramentum, (in a more strict acception of the word;) and that which is inward and invisible, which they term rem sacramenti, (the principal thing exhibited in the sacrament.) Thus, in the Lord’s Supper, the ομέ- ward thing, which we see with our eyes, is bread and wine; the inward thing, which we apprehend by faith, is the Body and Blood of Christ. In the out- ward part of this mystical action, which reacheth to that which is sacramentuin only, we receive this Body and Blood but sacramentally: in the inward, which containeth rem, the thing it- self, in it, we receive them really. And consequently the presence of these, in the one, is relative and symbolical ;
in the other, real and substantial..... Ε The bread and wine are not changed in substance from being the same with that which is served at ordinary tables: but, in respect of the sacred wse where- unto they are consecrated, such a change is made, that now they differ as much from common bread and wine, as heaven from earth. Neither are they to be accounted barely significative, but truly exhibitive also, of those heavenly things whereto they have relation: as being appointed by God to be a means of conveying the same unto us, and putting us inactual possession thereof... Now observe that, such as our hunger- ing is, such is our eating. But every one will confess, that the hunger here spoken of, is not corporal, but spiritual. Why then should any man dream here of a corporaleating? . .... .- If the manner of this-conjunction were carnal and corporal, it would be indeed necessary that the things conjoined should be admitted to be in the same place: but, it being altogether spiritual and supernatural, no local presence, no physical nor mathematical continuity or contiguity is any way requisite there- unto; &c.]
4 [Vid. ‘ Reply to the Jesuit Fisher’s answer to certain questions propounded by His Most Gracious Majesty King James, by Francis White, &c., Dean of Carlisle,’ quest. xii. Concerning the Doctrine of the Real Presence, (ed. fol. Lond. 1624.) pp. 178, 179.—An- swer. The most learned Jesuits them- selves acknowledge, that Protestants believe the real presence of Christ’s Body and Blood in the Holy Eucha- rist; and our divines deliver their faith concerning the sacrament in this manner: [vid. Bilsoni Chr. Subject. par. iv. p. 631, ut supr. citat. p. 23.] “God forbid we should deny, that the Flesh and Blood of Christ are truly present, and truly received of the faithful, at the Lord’s Table: it is the doctrine we teach others, and comfort ourselves with.’’ The difference then be- tween papals and us is, not concerning the object, or matter received in and by the sacrameut, but touching the man- ner of presence, and the manner of receiving, &c.—Item : queest. xix. Con- cerning Transubstantiation, pp. 390, 391, 595.—Concerning the sacred Eu- charist, he (‘His Sacred Majesty,’ K.
CAF: i:
ὥς :
CA P.
ΤΙΣ
20
DE SACRIS SYMBOLIS ET VERA PRESENTIA
scopus Eliensis, et Guliel. Laudus” archiep. Cantuar., Resp. ad Fischerum; Joh. Overallius® episcopus Norwicensis; alii-
que quam plurimi:
quia Fide prisc’ et catholicorum patrum
doctrind, in Eeclesia Anglicana magna religione recepta, atque publicis regni legibus® confirmata, nequaquam disces-
serunt.
James) firmly believeth, that, in the holy use thereof, the very Body and Blood of Christ are truly, really, and effectually, presented and communi- cated to all faithful and worthy re- ceivers. But the Romish doctrine of Transubstantiation . .. he cannot believe, until demonstration be made, that this faith is taught by God’s ex- press word, and was anciently believed by the true Catholic Church...... When the substance of a point is re- vealed, and the distinct and particular manner concealed, it is sufficient to be- lieve the former, without searching into the latter. And not only some protes- tants, but the fathers also, and some learned pontificians, deliver thus much concerning the sacred Eucharist... . Real presence is taken two ways: First, for a true and effectual presence -of the Body and Blood of Christ, so as man, receiving the external signs by his natural parts, receiveth also the thing signified and presented by the action of his spiritual faculty, to wit, by an ope- Kative fasten. wise waves Soe His most excellent majesty, and all his orthodoxal people, believe real pre- sence according to the first accepta- tion, &c. ]
Ὁ [ Vid. ‘ Relation of the Conference between William Laud, &c.,...... and Mr. Fisher the Jesuit, by the com- mand of King James, &c.; with an an- swer to such exceptions, as A. C. takes against it,’ &c. ; ed. fol. Lond. 1639. pp. 292, 294.—Fourthly, whereas he im- poses upon the protestants the denial or doubting of the true and real presence of Christ in the Eucharist, he is a great deal more bold, than true, in that also. For understand them right, and they certainly neither deny nor doubt it. For, as for the Lutherans, (as they are commonly called,) their very opinion of consubstantiation makes it known to the world, that they neither deny nor doubt of His true and real presence there: and they are Protestants. And, for the Calvinists, if they might be rightly understood, they also maintain a most true and real presence, though
they cannot permit their judgment to be transubstantiated: and they are Pro- testants too. .
And, for the Church of England, nothing is more plain, than that it believes and teaches the true and real presence of Christ in the Eucharist, unless A. C. can make a Body No Body, and Blood wo Blood, (as perhaps he can by tran- substantiation,) as well as bread no bread, and wine NO wine: and the Church of England is Protestant too. So Protestants of all sorts maintain a true and real presence of Christ in the Eucharist, &e. j
¢ In MS. brevi edendo. [ Quid sit hoe MS, latet. Nihil ad rem inventum est apud “ Bp. Overall’s Convocation Book, 1690.”’ Inter notas autem suas manu- scriptas in libro Preeum Communium, A.D. 1619, Cosinus scripserat: ‘The Body and Blood of Christ, which are verily and indeed taken,’ &c..... Maldonate, De Sacr., p. 143, after a a long examination of the matter, con- cludes thus at last with us all, so the words be not taken exelusivé, as the Pu- ritans will take them: ‘Corpus Christi sumitur a nobis sacramentaliter, spiri- tualiter,et realiter, sed non corporaliter.’ And so I have heard my Lord Overall preach it an hundred times.—Vid. Gul. Nichol. Comm. in lib. Preeum Com- munium, Addit. Not. p. 60, ed. Lond. 1710. ]
ἃ Stat. 1°. Eliz. cap. 1° [ann Dom. 1558.—ap. Statutes at large, ed. 4to. Lond. 1786. tom. ii. p. 501.— An act to restore to the Crown the ancient Jurisdiction over the Estate Ecclesiastical and Spiritual, and abo- lishing all foreign Powers repugnant to the same.—Vid. etiam cap. 2. p. 506.— An act for the uniformity of Common Prayer and Service in the Church, and administration of the Sacraments. ]|—Et 8°. Eliz. cap. 1°. [Ibid. ubi supr. p. 558, —An act declaring the making and con- secrating of the Archbishops and Bishops of this realm to be good, lawful, and per- fect. |—Et 13°. Eliz. cap. 1°. ὅτ. [ Vid. cap. 2. p. 572.—An act against the bringing in, and putting in execution,
CHRISTI IN SACRAMENTO EUCHARISTI&. 27
VII. His autem non immerito annumerandus est cele- berrimus antistes Marcus Antonius de Dominis®*, archiepis- topus Spalatensis, vir in S. Scripturis et antiquorum patrum rere monumentis versatissimus; qui, relicta Italid (ubi tuto aut de Domi- quicto esse ei non licuit) hortatu sapientissimi viri, et intimi Sica ejus amici, Pauli Veneti, ad patrocinium serenissimi regis Jacobi, et Ecclesiam Anglicanam, velut ad tutissimum por- tum et asylum, sese contulit; eique Ecclesiz fideliter in omnibus religionis articulis adhesit. Sed, quum a rigidis quibusdam hominibus, passim et acriter contra ejus vitam ac mores injuste declamantibus, fatigatus, atque multis quo- tidie injuriis et conviciis lacessitus esset, tandem ad suos in Italiam, sub salvo conductu, redire statuit. Antequam vero abiret,—interrogatus a rege, per commissarios quosdam epis- copos, quid de religione et Ecclesid Anglicand (cui se per tot annos addixerat) pronuntiare ac dicere vellet, quum ad pon- tificem et Romanam curiam pervenisset,—mox, sumpto ca- Jamo, manu proprid scripsit que sequuntur, et hic lectu digna sunt; viz., “ Ego profitebor coram ipso papa, etiam cum discrimine vite meze, Ecclesiam Anglicanam esse veram et orthodoxam Ecclesiam Christi.” Et, quod promisit, preestitit. Quamvis enim, subito post ejus decessum ab Anglia, prodiit libellus sub ementito illius nomine®’, Belgicis typis excusus ; quo libri titulo multi boni viri, et quidem inter Anglos, de- cepti, contra eum tanquam apostatam et “alterum Ecebo- lium”” scripserunt; tamen, quum Romam ipse pervenerit, (ubi in edes pape Gregorii XV., olim ipsius condiscipuli, huma- nissime exceptus fuit,) adduci nunquam potuit, per Jesuitas
iia
ab ipso Hallo increpationes acceptas
of Bulls, Writings, or Instruments, and rejicit; (dat. Londini, ex domo Savoy-
other superstitious things, from the See
of Rome.—Vid. etiam cap. 12. p. 586. —An act for the Ministers of the Church to be of sound Religion. ]
€ [In MS. Dunelm. nomen tantum “ Ant. de Dominis” in margine manu Cosini scriptum est: hee autem que sequuntur desunt. |
f (Vid. De pace religionis M. Ant. de Dominis -Spalatens. Archiepise. Epistolam ad venerabilem virum Jos. Hallum, Archipresbyterum Vigorn., in qua sui etiam ex Anglia proximi discessus Author rationem reddit. Que- Sita quoque regia sibi discessuro facta, Suasque ad ea responsiones refert ; et
ensi, die 1. Mart. stylo vet. a Nativitate 1622.) ed. Ves. Sequan. 1666, p. 57. —Sanus orthodoxusque, sive inter pon- tificios, sive inter vos, semper ful, sum, et (Deo me non deserente) semper ero. }
£ [861]. Mare. Ant. de Dominis sui reditus ex Anglia concilium exponit. 4to. Dilingx, 1623. }
h [ Vid. librum cui titulus est ‘ Alter Eubolius M. Ant. de Dominis, plu- ribus Dominis inservire doctus,’ (per Jos. Hall, tuncepise. Vigorn.)4to. Lond. 1624.—Et Conf. Soerat. Scholast. Hist. Eccl., lib. 111, cap. 13. ed. Cant. 1720. p. 188.] :
CFAGES
28 DE SAGRIS SYMBOLIS ET VERA PRAMSENTIA
et alios ad eum confiuentes, vel ut Tridentinorum nuperis de fide dogmatibus subscriberet, vel orthodoxos, quos in Angha atque Germania ediderat libros, revocaret, vel denique ut Anglican Ecclesiz (in cujus defensione constanter ad ex- tremum usque halitum perstitit) nuntium remitteret. Quin- imo', statim post Gregorii mortem, a Jesuitis et inquisi- toribus raptus est in carcerem intra castrum 8. Angeli, ubi male tractatus, et media fere consumptus, lethalem morbum contraxit, et intra paucos dies, non sine suspicione veneni, diem suum supremum obiit. Postridie vero mortui ca- daver, ex inquisitorum sententif, infami flammé ad stipitem publice combustum fuit ; non aliam ob causam, quam quod idem archiepiscopus Ecclesiz Anglicans fidem ejurare, et nuperis quibusdam synodi Tridentine decretis, pro Fide Ca- tholicA habendis ac recipiendis, subscribere minime voluerit. Atque hzec, que forsan non adeo multis imnotescunt, in hune locum, dati occasione, eo inserenda duxi, ut inde clarius os- tenderem reverendissimum hunc antistitem, de universd Dei Ecclesia optime meritum, inter Anglicanz Ecclesiz scrip- tores (uti antea dicere coeperamus) merito recenseri. Audiamus igitur, quid ille, quum esset in Anglia, ubi 11- bros suos de Rep. Eccl. typis ac auspiciis regiis excudit, (lib. v. cap. vi. Num. 20) scripserit et docuerit*.— Per mille profecto annos” (ait) “Ecclesia Sancta Catholica, sobria divinorum mysteriorum cognitione contenta, et pie credidit, et tuto docuit, in Eucharistid legitime consecrata fideles Corpus et Sanguinem Christi agnoscere, et recipere, ac Man- ducare ; atque in 60 [illo] sacro pane, sacroque vino, Corpus et Sanguinem Christi [mirabiliter] exhiber1; modum vero particularem, quo Christi Corpus et Sanguis im sacris hisce
i{ Vid. ‘A relation sent from Rome, of the process, sentence, and execu- tion done upon the body, picture, and books, of Mareus Antonius de Do- minis, archbishop of Spalato, after his death; ap. ‘first collection of Lord Somers’s T'racts;’ ed. 4to. Lond. 1748.
80.—Secunda difficultas principalis: An jer consécrationem Eucharistiz realiter et substantialiter mutetur pa- nis in Corpus, et vinum in Sanguinem Christizhe et, ΕΣ Per mille profecto annos, ὅσ. . . . Utinam perniciosa curiositas ad inqui-
vol. iv. p. 575.—Vid. etiam Fuller’s Church- History of Britain, Book x. p. 98. ed. fol. Lond. 1655. ]
Kk [Mare. Anton. de Dominis, de Republ. Ecclesiastica, lib. v. cap. vi- § 20; ed. Lond. 1620. tom. ii. pp. 79,
rendum ipsum modum non accessisset, et nostra materialitas Corpus illud et Sanguinem materialiter non intellexis- set, sed spiritualiter, juxta illud Christi documentum. }
CHRISTI IN SACRAMENTO EUCHARISTIA. 29
mysteriis, sive [et] sacramentis, exhibetur, pie, humiliter,
et religiose, ignorare voluit.
Rem ipsam et effectum leta
tenebat ; a modo inquirendo humilis et devota abstinebat.” Item: (num. 731.) “Vere [enim,] imo verissime, in Eu- charistii exhibetur [ipsum] verum et reale Corpus Christi ; —sed spiritualiter, non corporaliter: [sed ut antitypum, dixit postea (Cyrillus,) id est, figuratum, et repreesentatum, efficaciter tamen, per panem,” &c.| Rursus: (num. 169™.) “Tpsam veram naturam Christi Carnis, realem et substan- tialem, in sacrA communione nos recipere, omnes Evangelio credentes fatebuntur, non dubito.” . .. . ‘ Dicimus omnes’’ Corpus Christi “adesse, quoad rem et naturam ;”’—“ quoad modum vero (h. 6. carnaliter et corporaliter) Christum ad- esse negamus, pariter cum Bernardo, et omnibus patri- bus.” Et (in Append. ad Ambrosium, num. 7".) “Scio et ad- mitto, cum pane, manente pane, nobis verum et reale Christi Corpus exhiberi, non tamen corporaliter: in re consentio, a
{in| modo dissentio.
Itaque, etiamsi [terminus ultimus
mutationis aque in baptismo sit gratia m animé et dona spiritualia,] ultimus [vero] terminus mutationis panis sit secum adducere in animas digne communicantium ipsum verum Christi Corpus, quod est substantia (sacramenti:) non tamen sequitur, ipsum panem amittere suam substantiam, et
induere substantiam Corporis Christi,” &c.
Hee, et alia
multa hue facientia, et religioni tam Ecclesiz Anglicanze
quam omnium aliorum protestantium
consona, scripsit in
ipso eodem capite vi. libri v. de Rep. Eccl., et in annexa
post librum vi. Ostensione errorum
Francisci Suarezil,
Jesuitz famosissimi, qui calamum suum strinxerat contra
Anglicane.
! [Ibid., § xxiii. ubi supr., p. 162. ]
™ [Ibid., ὃ clxix. ubi supr., p. 254.— Respuit (Bellarminus) hune loquendi modum optimum (Bernardi:) nam ti- met periculum, ne trahatur ab adver- sariis non tam ad modum, quam ad ip- sam naturam significandam, Ecquod, queso, periculum? Ipsam veram na- turam Christi carnis, realem et substan- tialem, in sacra communione nos reci- pere, omnes Evangelio credentes fate- DUNE, ΠΟΠ ΘΕ ΒΕ ΡΟ τ τ alee, στ κὸν απ Cur igitur admittit (Bellarm.) modum
‘regem Jacobum, et errores (scilicet, quos vocat) Ecclesize Quam liquido probat archiepiscopus, in ejus-
esse spiritualem,non carnalem: deinde, earnalem presentiam requirit, etiam quoad modum? Dicamus omnes in Eucharistia carnalem et corporalem presentiam adesse quoad rem et na- turam: negemus etiam pariter omnes, cum Bernardo et omnibus _patribus, quoad modum carnaliter et corporaliter Christum non adesse, sed spiritualiter : et sic jam nulla erit controvyersia, sed summa consensio. }
4 [Ibid., Append., § vii. ubi supr., p. 172. ]
CA Fe 11.
CAP: ΤΙΣ
Germani- carum Ec- clesiarum Confessio Augus- tana.
30 DE SACRIS SYMBOLIS ET VERA PRAESENTIA
dem libri cap. 2.° cui titulum posuit: “ Articulos, pro quibus pontificii contra reformatos pugnant, ad Fidem Catholicam non spectare ;’—(veluti, transubstantiationem, &c.)
VIII. Que vero Germanorum Protestantium sit sententia et fides, liquet imprimis ex Augustandi Confessione, a prin- cipibus imperii et viris maximis Carolo V. oblata. Docent enim?, quod “non solum panis et vinum, sed etiam ipsum Corpus et ipse Sanguis Christi, vescentibus in Coené Domini vere exhibeantur ;” sive (ut in alia editione reperitur) quod “ Corpus et Sanguis Christi vere adsint, et distribuantur vescentibus in Coeni Domini; improbantque secus docentes.” Docent etiam‘, “ita utendum esse sacramentis, ut accedat fides credens promissionibus, que, per sacramenta exhi- bentur et ostenduntur.”’ Ubi tamen fides non facit res pree- sentes, que promittuntur; (fides enim, ut constat, magis proprie dicitur accipere et apprehendere, quam vel polliceri, vel preestare :) sed verbum Dei, et promissio cui fides nostra innititur (non vero fides hominum) preesentia reddit, que promittit: quaemadmodum, inter reformatos et pontificios ali- quot, consensum est "in Collatione Sangermani habita. Male
© [Vid. Ostens. errorum P. Francisci Suarez, cap. ii. ὃ 2.—De Republ. Kccel., tom. ii. p. 906.—Corporalem przsen- tiam ante omnia urget Suarez: (De- fens. Fid. Cath. lib. ii.) et, quia illam expresse disertis verbis non negavit rex, puduisse eum infamiz arbitra- tur, quia id jamdiu pro heresi dam- natum erat. Non puduit regem adora- tionem reprehendere ; et puduit tamen negare corporalem presentiam? Ne- gare adorationem panis profecto est etiam consequenter negare corporalem presentiam Christi sub pane, seu sub speciebus panis. &c. ]
P (Conf. MS. Dunelm. in quo prox- ima verba sic leguntur :—‘‘ Docent enim, quod cum pane et vino vere ex- hibeantur Corpus et Sanguis Christi vescentibus in coenaé Domini.’’—Vid. Confess. Fidei, Imp. Carolo V. exhi- bit. in Comitiis Auguste, ann. 1530. art. x.; ap. Melancthon. Op. (ed. Wit- teberg. 1562.) tom. i. fol. 30.—In Coena Domini docent, quod Corpus et San- guis Christi vere adsint, et distribuan- tur, vescentibus in Coena Domini; et improbant secus docentes.—Et conf. art. x. ap. eosdem Articulos copiosius et explicatius declarat. Wormatiz, ann. 1540, ubi supr. fol, 41.—De Cena
Domini docent, quod cum pane et vino vere exhibeantur Corpus et Sanguis Christi vescentibus in Coena Domini. }
« [Vid. Confess. Fid. exhib. in Co- mit. August. ann. 1530. art. xiii., ubi supr., fol. 30.—Vid. etiam fol. 46-48.]
τ Collat. Sangermani, 1561. [Vid. Comment. de Statu Religionis et Rei- publicz in Regno Galli, regibus Hen- rico II., Francisco II., et Carolo IX. (ed. 8vo. 5.1. 1571.) lib. iii. pp. 339— 342. ‘Articuli inter pontificiorum et Ecclesiarum delegatos unanimiter conclusi, in materia de Ccena Domini.’ —Tandem in hune articulum utrarum- que partium delegati consenseruat : ‘Quatenus fides res promissas przsentes facit, et vere recipit Corpus et San- guinem Domini nostri Jesu Christi, virtute Spirittis Sancti; hac ratione fa- temur presentiam Corporis et San- guinis Ipsius in sancta Coena: in qua nobis oftert, donat, et vere exhibit, sub- stantiam Sui Corporis et Sanguinis, op- eratione Spirittis Sancti: in quo reci- pimus et manducamus spiritualiter, et per fidem, illud Corpus pro nobis mor- tuum, ut simus ossa de Ossibus Ejus, caro de Carne Ejus, et eo vivificemur, et percipiamus quzcunque faciunt ad nostram salutem.’
CHRISTI IN SACRAMENTO EUCHARISTI#, 31
CAP:
enim a multis Romanensibus nobis objicitur, quasi credere- Il.
mus hanc Christi preesentiam et communicationem in sacra- mento per nudam fidem tantum effici.
IX. Saxonica Confessio Fidei, ab aliis Ecclestis comprobata, non alia est quam queedam repetitio Confessionis Augustane. In δὰ docentur homines’, “ Sacramenta esse actiones divi- nitus institutas ;” et, quamvis tenendum est “ extra usum in- stitutum res ipsas non habere rationem sacramenti,” ... . ‘in usu tamen instituto vere et substantialiter in hac commu- nione adesse Christum, et vere exhiberi sumentibus Ejus Corpus et Sanguinem ; Christumque testari, quod sit in eis, ...... sicut et Hilarius! inquit: ‘ Hee accepta et hausta's, Hijlar.’ faciunt, ut et nos in Christo, et Christus in nobis sit.’ ” aon 2
X. Similis est Confessio Wittembergica, que Tridentinz Confessio synodo proposita fuit, anno Domini 1552. In 1Π8ἃ enim de eae EKucharistiz sacramento docetur, quodt “verum Corpus Christi et verus Sanguis Ejus in eddem distribuantur ;” refu- tantque eos qui dicunt, “ panem et vinum Eucharistiz esse tantum absentis Corporis et Sanguinis Christi signa.”
XI. Accedat et Bohemica Confessio (eorum, quos quidam, rerum ignari, Picardos et Waldenses per contemptum vocant) a baronibus, et aliis nobilibus regni Bohemiz, serenissimo
Saxonica Confessio,
Confessio Boheinica.
Prezlatorum delegati illum articulum suorum collegio indicarunt, qui ab illis minime fuit omnino approbatus. Ita- que postridie alius ministris illorum nomine exhibitus fuit, in quo aliquid fuit immutatum: quod enim primus articulus Fidei, secundus Verbo attri- buebat. Illum articulum propter am- biguitatem, ne graviores errores pa- reret, noluerunt recipere ministri. Sed, ne in verbis certamen esse videretur, omnium delegatorum consensu illum in hee verba conceperunt: ‘ Confite- mur Jesum Christum in Ccena nobis offerre, dare, et vere exhibere, substan- tiam Sui Corporis et Sanguinis opera- tione Spiritus Sancti: et nos recipere et'edere spiritualiter et per fidem verum illud Corpus, quod pro nobis mortuum est, ut simus ossa de Ossibus Ejus, caro de Carne Ejus: ad hoc, ut eo vivifice- mur, et percipiamus quzcunque fa- ciunt ad nostram salutem. Et, quo- niam fides, innixa verbo Dei, res per- ceptas presentes facit, per istam vero fidem recipimus vere et efficaciter ve-
rum et naturale Corpus et Sanguinem Jesu Christi, virtute Spiritus Sancti. Hoe respectu fatemur presentiam Cor- poris et Sanguinis [psius in Ccena.’
His ita constitutis, utriusque partis delegati rem ad suos deferunt, ut libere utreeque partes quid sentirent statu- erent. Primaigitur fronte prelatorum plerique illum articulum ita conceptum recipiebant: verum, re cum Sorbo- nicis communicata, illum postea com- muni sententia repudiarunt.. . . . . . . Itaque ministri, communicandi ra- tione oblata, hanc illius articuli explica- tionem ad antistitum delegatos misere :
‘ Affrmamus nullam locorum distan- tiam impedire posse communicationem, quam habemus cum Christi Corpore et Sanguine; quoniam Ccena Domini est res ceelestis:’ &c. |
s Art. 15. [ Vid. Confess. Doctrine Saxon. Eccl. Synodo Tridentine oblat. ann. 1551. cap. De Coena Dom. ed. 8vo. 5.1. 1552. p. 69.)
Ὁ In Prefat. [eap. de Euch, ; ed. 8yo. Tubing. 5. a. ]
CrACR: I.
Consensus Polonicus.
DE SACRIS SYMBOLIS ET VERA PRESENTIA
regi Ferdinando oblata, scriptisque Lutheri ac Melancthonis, atque etiam inclyte academiz Wittembergensis suffragio, comprobata; qua" “corde credendum ac ore confitendum” docet, “ panem Cosnie Dominice verum Christi Corpus esse, quod pro nobis traditum est, calicemque verum Sanguinem Ejus, qui pro nobis fusus est; . . . . Christi autem verbis nemini licere, de suo, quidquam affingere, admiscere, aut de- trahere.” Quum quidam, vero, sacerdotes hanc illorum con- fessionem multis obtrectationibus onerarent, respondent, “Calumniatores se refellere nunquam non paratos esse, et indubitabili fide ac firmissimis argumentis ostendere se, quales eos adversarii faciunt, nec unquam fuisse, nec esse, nec (Deo volente) futuros esse,”
XII. Subjungo conciliationem articulorum de Coend Do- mini, et mutuum Consensum inter Ecclesias majoris et mino- ris Polonize, in synodo Sendomiriensi factum. “ Convenimus (inquiunt*) in sententid verborum Domini, . . ut illa orthodoxe intellecta sunt a patribus; . . atque (ut expressius clariusque loguamur). . . credimus et confitemur substantialem pre- sentiam Christi non significari duntaxat, sed vere in Coend Do- mini, rite [eo] vescentibus, repreesentari, distribui, et exhiberi Corpus et Sanguinem Domini; symbolis adjectis ipsi rei mi-
u Art. 13. {De Coena Domini.— nomen objiciunt. Quidam enim eorum
Vid. Confess. Fidei ac Religionis ba- ronum ac nobilium regni Bohemie, serenissimo ac invictissimo Ferdinando, Romanorum, Bohemize, &c., regi, Vienne Austriz, sub anno Domini 1535, oblat.; ed. 8vo. Dordraci, 1617. fol. 65.—Item, et hie corde creden- dum ac ore confitendum docent, pa- nem Coene Dominice verum Corpus Christi esse, quod pro nobis traditum est; calicemque verum Sanguinem Ejus, qui pro nobis in remissionem peccatorum fusus est; ut Christus Do- minus aperte dicit: ‘Hoc est Corpus Meum: ’‘ Hic est Sanguis Meus,’ &c.... Docent etiam, quod his Christi verbis, quibus Ipse panem Corpus Suum, et vinum speciatim Sanguinem Suum esse propuntiat, nemo de suo quid- quam attingat, admisceat, aut detrahat ; sed simpliciter his Christi verbis, neque ad dexteram neque ad sinistram decli- mando τας... ΤΡ eee Lee Est autem duplex adversariorum ge- nus, qui nostratibus semper hzreticum
confessioni, quam tamen candide ac sincere reddunt, nec itidem doctrine, cui etsi cum ipsis nihil conveniat, ab Scripturis tamen in ea nihil dissentit, non credentes, ferunt nostros multa, secus ac intus sentiant, verbis eloqui ; preterea etiam blasphemos esse in Sacramentum Corporis et Sanguinis Domini. At vetus hee sacerdotum ealumnia est, qua illi nostros Chris- tiano nomine apud vulgus_ spoliare conantur. Sed hance nostri jampridem refellerunt, ac nunquam non refellere parati sunt, et multorum indubitabili Fide, ac firmissimis argumentis, osten- derunt se nunquam, quales eos adver- sarii faciunt, fuisse, esse, nec Deo vo- lente futuros, &c. |
* Statim post initium. [Vid, ὃ 2.— Cons. Polon., &c., primo Sendomiriz, ann. 1570, insynodo generalisancitum : et deinceps in aliis; ac demum Wlodis- laviensi generali synodo, ann. 1583, con- firmatum ; &c., ed. 8vo. Heidelburge, 1605. p. 11. ]
CHRISTI ΙΝ SACRAMENTO LUCHARISTIA.
nime nudis, secundum sacramentorum naturam.
99
Ne vero
diversitas formularum loquendi contentionem aliquam pariat, placuit . . . . mutuo consensu adscribere articulum Confes- sionis Saxonicarum Keclesiarum de (πὰ Domini, ad Triden- tinum consilium [anno Domini 1551] misse: quem etiam
plum agnoscimus et recipimus.”
Ideoque repetunt hujus
articuli verba integra, paulo ante memorata.
XIII. Erat aliquando in ed opinione Lutherus, quasi theologi Basilienses et Argentinenses nihil aliud in Coena Domini esse faterentur, preter panem et vinum; cui Bucerus’,
y [Ea que sequuntur ex Historia Sacramentaria Rod. Hospiniani (scil. e part. alt. de Coena Domini, ad ann. 1536, fol. 144, Ὁ, ed. Tiguri 1602.) de- sumpta sunt, verbis identidem paulum mutatis. Buceri narrationem, quem laudat Cosinus, visum est hic subji- cere: scil. Hist. de Concordia circa ne- gotium Eucharisticum, inter 1). Lu- therum et superioris Germanize Theo- logos, anno 1536, Witemberge inita; ap. Buceri Script. Anglican. (ed. Basil. 1577.) pp. 651, 652.—Secundo, ..... responsum hoc dederunt: Se nimirum paratos esse viva voce ea revocare, que ostendi possent in publicis concionibus perperam et falso a se esse proposita ; seripto vero edito ea revocaturos, que similiter in scriptis publicis vel ipsi, vel alii in iis Ecclesiis quarum eandem nobiscum esse sententiam ipsis affirma- vimus, falsa proposuissent; quasi pa- nis tantum et vinum in Coena detur, et non etiam verus Christus : Hoc vero se omnes fassos esse, et adhuc fateri velle, quod in illa aliquando fuerint sententia, scripta D. Lutheri et suorum nimium sacramentis tribuere, crassioremque unionem Christi cum pane statuere, quam qualem S. Scriptura admittat : Hujus sententie causam fuisse eam, quod tropus omnis ab illis hactenus in verbis Coene negatus sit, et quod scrip- serint, intellectum verborum Christi hune esse: Hoe est Corpus Meum substantialiter et corporaliter, vel in pane adest corporaliter : SO Ex eo autem tempore quo intellexerint, ex posterioribus illorum scriptis, ipsos, nempe D. Lutherum ipsique addictos, naturalem unionem Corporis Dominici cum pane expresse negare, nec Chris- tum in panem localiter includere; .. . ex eo se ergo tempore libere hoc ipsum apud alios, tum in scriptis, tum in ser- monibus suis, professos, et in annum
COSIN,.
jam octavum usque diligentem adhi- buisse operam, ut 8111 quoque eadem sententia imbuerentur, Xe.:. . . - Locum enim in suis scriptis nullum re- periri, ubi in S. Coena nihil preter pa- nem et vinum esse docuerint.
Tertio, : ita responderi visum est: Se non de omnibus lo- qui: Interea tamen sibi constare se ipsius, nempe Lutheri, et caterorum sententiam in iis locis non satis in- tellexisse, ubi tropum omnem negant, et corporalem manducationem Cor- poris Christi usque adeo vehemen- ter urgent: scire sese etiam D. Lu- therum nostrorum sententiam simi- liter non satis assecutum, necdum ad- hue assequi in eo quod nobis objicit, nos veram presentiam Christi in S. Ceena negare: nullum enim inter nos, qui hic presentes adsumus, unquam id fecisse : quod si autem causa hee probe componatur, nos ipsi tali defen- sione posthac molestos non futuros. Li- benter quoque fatebimur errorem esse, si dicatur tantum panem et vinum in S. Coena exhiberi ; eamque sententiam, ut erroneam, acriter damnabimus.. .. Quarto: Quantum vero ad ipsum ne- gotium sacramentarium, sic respon- sum est: Suam et illorum omnium, qui in Ecclesiis liberarum et impe- rialium civitatum concionantur, (Eccle- siarum enim Helveticarum confes- sionem paulo post se exhibituros, ) fidem et doctrinam de hoc sacramento hene esse: Quod sentiant in eo, ex institu- tione et opere Domini, vere (prout verba Domini sonant) verum Suum Corpus, et verum Sanguinem, cum vi- sibilibus signis pane et vino exhiberi, dari, et sumi, prout hee antehac quo- que in publicis Ecclesiarum superioris Germaniz confessionibus, et in aliis scriptis, expresse professi sumus. .. . Ita omnes fatemur propter sacra-
CAPES Il.
Confessio theologo- rum Ar- gentine et Basiliz.
94. DE SACRIS SYMBOLIS ET VERA PRESANTIA
reliquorum omnium nomine, ingenue et aperte respondit: “ Tibenter se quidem, omuesque alios, hunc errorem damna- turos ; ipsos enim cum Helvetiis nunquam ita vel docuisse vel sensisse ; neque nominatim cuiquam, preter Anabaptistas, hune errorem tribuendum esse: se vero aliquando etiam in δὰ sententiA fuisse, quod scilicet Lutherus in suis scriptis mi- mium externis symbolis tribuerit, et crassiorem unionem Christi cum pane statuerit, quam qualem Scriptura admittat ; quasi Christus in pane adsit corporaliter, et in unam natura- lem cum pane substantiam uniatur; cujus etiam contactu, vel gustu, omnes (tam impli quam fideles) gratiz participes fierent : ipsorum porro fidem et doctrinam de hoc sacramento
hance esse, quod sentiant in 60, ex institutione et opere Do-
mini, vere (prout verba Illus sonant) verum Corpus et verum Sanguinem Suum, uni cum visibilibus signis pane et vino, ex- hiberi, dari, et sumi; et sic non solum Zuinglium et Cico- lampadium docuisse, sed ipsos quoque, in publicis Ecclesiarum superioris Germaniz confessionibus, allisque scriptis, con- fessos esse; dissidium vero magis esse de modo absentiz
vel priesentiz, quam de ips’ preesentid vel absentid:” que mentalem unionem, que est inter pa- nem et Corpus Christi, dici posse (quod et S. Patres facere solent) ibi sumi Corpus Domini in manus ipsas, os, et stomachum; cum tamen proprie loquendo neque manus, os, vel stoma- chus, ad Corpus Domini pertingere possit: Verum, quia nostri homines semper aliquid crassius ex hoe lo- quendi genere colligere soleant, quam
Multa et gravia nos preebituros sean- dala nostris Ecclesiis, si simpliciter di- ceremus, Impios zque participes fieri Corporis Domini, ac pios: ....... Quare cum D. Augustino nos affirmare: Allis, qui hae fide prediti non sunt, Corpus quidem Domini in Ceena eque offerri et exhiberi, ut et maxime fide- libus: eos vero Christum tantum sa- crainento tenus manducare; non enim
ipsius D. Lutheri et S. Patrum sen- tentia patiatur, adeo nos hac loquendi formula uti non solere, sed ista loqui: Ibi cum pane et vino Corpus Domini vere exhiberi, divino quidem et ccelesti, sed tamen vero et substantiali modo: Hac declaratione nos conteutos esse, et diligenter nostros hortari ad manduca- tionem, qua veram fidem conjunctam habeat, quo fructus hujus sacramenti fiant participes :
Quod ad manducationem impiorum diximus ; &c. . . . Si vero, que nos- tra sit de hae quzstione sententia, in- terrogemur, respondere nos solere: Im- pios illos, qui prorsus impii sunt, ita ut ipsis quoque verbis hujus sacra- menti fidem non adhibeant, nihil pre-
Eum ita ut debebant, in eseam videlicet Vite, Teciplunt, σον (Rursus : pp- 654, 655.)—Hac recitatione et declaratione Buceri habita, de cujus- que fide D. Lutherus ordine scisci- tabatur ; ubi universi et singuli suo nomine confessi sumus nos prorsus idem in omnibus sentire et docere, prout hee a Bucero recitata et decla- rata sint; nec cuiquam apud nos con- cessum iri, ut doceat vel dicat tantum panem et vinum in S. Cena adesse : Imo, hane sententiam in quibusdam civitatibus inter blasphemias relatam, peenasque gravissimas in eos, qui hee proponant, constitutas esse; nosque omnes fideliter docere, veram Corpus et Sanguinem ibi offerri et sumi. ]
Or
CHRISTI IN SACRAMENTO EUCHARISTIA., 2.0
quidem omnia Buceri socii, post eum, confirmirunt. Et simul addidit, “ Magistratiis in suis Ecclesiis severissimas poenas denuntiisse iis, qui negarent Corporis et Sanguinis Christi in 8. Coen’ presentiam.” Hance vero de sacramento Coenze sententiam, coram Landgravio Hassiz et Melancthone, comprobavit Bucerus’; qui fassus est, quod “ Corpus Christi vere et substantialiter a nobis accipiatur, quum sacramento utimur: item, quod panis et vinum sint signa exhibitiva, quibus datis et acceptis, simul Christi Corpus detur et exhi- beatur.” Quibus addidit, “ panem et Corpus uniri, non per substantiarum mixtionem, sed quatenus id datur cum sacra- mento quod sacramento promittitur, (hoc est, quia uno po- sito alind ponitur :) adeoque, quoniam utrinque in €o consen- tiatur, quod panis et vinum non mutentur, se sacramentalem ejusmodi conjunctionem statuere.” Lutherus, his intellectis?, suam quoque sententiam declaravit, et affirmavit: “ Non ullé se nature copulé Corpus et Sanguinem Christi unire cum pane et vino, et localiter includere ; neque sacramentis propriam tribuere virtutem, qua salutem ex se afferant ea sumentibus; sed sacramentalem solum unionem inter Corpus et panem Domini, interque Sanguinem et vinum, statuere ; tum etiam docere, confirmationem fidel (quam sacramentis tribuit) niti virtute, non qu ipsis inhereat externis rebus per se, verum que sit Christi, et dispensetur Ejus Spiritu per verba et symbola.” Denique ad hunc modum allocutus est, qui aderant, omnes: “ Si creditis, et docetis, in S. Coena
2 {Immo potius ‘‘ comprobaverat,’’ et ‘fassus erat,’’ Bucerus: que enim hie a Cosino interposita sunt, ad Con- ventum alium, scil. Cassellanum, anno superiori (1535) habitum, referenda sunt.—Vid. Hospin. Hist. Sacram. ad ann. 1535, sect. de Cassellano Con- ventu, fol. 137. b. ]
@ [ Scil. ea que Bucerus Witember- ge dixit, A.D. 1536.—Vid. Hospinian., ubi supra, fol. 144. b; et Buceri Hist. Concord., ubi supra, cujus verba sunt: His peractis, D., Lutherus cum suis, magistro videlicet Philippo, et D. Iona, et aliis duobus, secessit, et de his cum ipsis contulit. Ubi vero rursus conse- dimus, incepit 1). Lutherus sese gestu et verbis ostendere humanissimum, et in hune modum prefatus est: Vene-
D
randi domini et fratres, audivimus om- nium et singulorum vestrum responsa et confessiones; quod videlicet cre- datis et doceatis in ὃ. Coena verum Corpus et verum Sanguinem Domini exhiberi et sumi, et non panem et vi- num tantum: et quod exhibitio et per- ceptio hee vere fiat, et non imaginarie: offendimini autem tantum impiorum ratione, ita tamen ut fateamini in- dignos (ut ait Paulus) Corpus Domini sumere, ubi videlicet institutio et verba Domini non subyertuntur. De hisnon contendemus. Cum itaque ita se res habeat, probe inter nos convenit, vos- que agnoscimus et recipimus, (quantum ad hune articulum attinet,) ut fratres nostros in Domino, &e. j
2
~
C+ AC FE: ΤΕ
Gallicana Confessio.
1 | pro
6 ibi ” legitur
«ς ita ”
2 [* quod nobis in Coena da- τ} |
36 DE SACRIS SYMBOLIS ET VERA PRAHSENTIA
verum Corpus et verum Sanguinem Domini exhiberi, dari, et sumi, et non panem et vinum tantum, et quod perceptio et exhibitio hee vere fiat, et non imaginarie, inter nos convenit, vosque agnoscimus et recipimus, ut caros nostros fratres in Domino.” Que omnia, in 2°. tomo operum Lutheri?, et in Scriptis Buceri Anglicanis, copiosissime recitantur.
XIV. Subsequatur Confessio Gallicana; que, Lutetiz im synodo nationali constituta, Carolo IX. regi in colloquio Possiaceno exhibita fuit. Ha vero de hoc sacramento hee habet¢: “ Quamvis nunc” Christus “in ceelis sit, ibidem etiam mansurus, donec veniat mundum judicaturus, credimus ta- men Eum, arcand et incomprehensibili Spiritis Sui virtute, nos nutrire et vivificare Corporis et Sanguinis Sui substantia, per fidem apprehensi*. Dicimus autem, hoc spiritualiter fierl; non ut veritatis et efficaciz loco imaginationem aut cogitationem supponamus, sed potius quoniam hoc myste- rium nostre cum Christo coalitionis tam sublime est, ut omnes nostros sensus, totumque adeo ordinem nature, supe- ret: [denique, quoniam, cum sit divinum ac celeste, non nisi fide percipi et apprehendi potest.”] Item: “Credimus ... [tam] in 8. Coena, [quam in Baptismo,] Deum nobis re- ipsa (id est, vere et efficaciter) donare quicquid 101 sacra- mentaliter figurat ; ac proinde cum signis conjungimus ve- ram possessionem ac fruitionem ejus rei, que ibi' nobis offer- tur: itaque ... panem illum et vinum illud, qu nobis dan- tur”, vere nobis fieri spirituale alimentum, quatenus videli- cet oculis nostris velut spectandum prebent Carnem Christi nostrum cibum esse, et Hjusdem Sanguinem nobis esse po- tum. Itaque fanaticos omues illos rejicimus, qui hec signa
b [Hee non inventasunt apud opera _Islebiensis recitetur.’’ |
Lutheri Latine edita. Vid. autem Seck- endorf. Hist. Lutheranismi, ad ann. 1536, sect. 15. ὃ xlvii., (ed. Francof. 1692. tom. ii. p. 129;) qui dicit: “ Ex parte Lutherana videnda sunt quz ex tomo ji. Islebiensi, tomo vi. Alt. fol. 1045 et seqq., exhibentur. Ex illis queedam La- tine vertit Hospinianus, ἃ. 1. fol. 145.” —Ipse dicit Hospinianus: (ubi sup. fol. 145. a.) “Hane tractationem Concordiz breviter percurrimus, quod diligenter in Historia Martyrum Ludovici Rabi Ul- mensis Eeclesiz pastoris descripta ex- tet, et in secundo tomo operum Lutheri
¢ Art. xxxvi. [Vid. Confess. Fidei Eccl. Gallic. art. 36—38; ap. Com- ment. de Statu, Religionibus, et rei- publice in regno Galliz Regibus, Hen- rico IJ., Franciseo II., et Carolo IX. (ed. 8vo. s. ]. 1571.) lib. i. pp. 91, 92; item, ap. Corp. et Syntagm. Conf. Fid., &e. (ed. 4to. Geney. 1654.) pp. 85, 86.]
4 | Tpsissima confessionis verba sunt : ...“‘arcana et incomprehensibili Spiritas Sui virtute, per fidem apprehensa, nos nutrire et vivificare Corporis et San- guinis Sui substantia. Dicimus,”’ Xe. |
CHRISTI IN SACRAMENTO EUCHARISTIA.
et symbola repudiant ; quum Christus Dominus noster pro- Ο A Ρ. nuntiarit: ‘Hoc est Corpus Meum,’ et ‘Hoc poculum est San- 1) _ guis Meus.’” Huie autem Confessioni subscripsit Ecclesia Genevensis.
XV. Legati Wormatiam missi ab ecclesiis reformatis Gallicis Legato- non absimilem de hoc mysterio Confessionem sequentibus Oy. Coe" verbis exhibuerunt. ‘“ Fatemur',” (inquiunt®’,) “in Coena fessio,ann. Domini, non omnia modo Christi beneficia, sed ipsam etiam : ΠΑΝ Filii hominis substantiam, ipsam(que) veram carnem, [quam temur.”’] Verbum zternum in perpetuam persone unitatem assump- sit, in qua natus et passus pro nobis resurrexit, et ascendit in celum,| et verum illum Sanguinem quem pro nobis fudit, non significari duntaxat, aut symbolice [tantum, aut] typice, vel figurate (tanquam absentis memoriam) proponi, sed vere ac certe representari, exhiberi, et applicanda of- ferri; adjunctis [ipsius rei] symbolis minime nudis, sed que (quod ad Deum ipsum attinet, promittentem et offer- entem) semper rem ipsam vere ac certe conjunctam ha- beant’, sive fidelibus, sive infidelibus (id est, malis Chris- tianis) proponantur‘.”
XVI. Illi vero Confessioni subjungatur Belgica; que Belgica “certissimum esse” profitetur’, “Christum in nobis revera ©s%* perficere, queecunque Ipse his sacris signis nobis repreesentat ; quamyis modus ipse ingenii nostri captum superet, nec percipi
or of
Ξ fre ha- bent.” ]
e [Vid. Confess. Gallicane et Hel- 1827.) p. 351.—Ubi verba sunt; (ut veticze Eecl. de vera Corporis et San- in MS. Dunelm. plenius citata:) guinis Domini Jesu Christi presentia Certissimum vero est, Christum non
in sacramento Eucharistiz, oblat. cum consensu et approbatione Germ. Eccl. in Colloq. Wormatiensi, anno 1557 ; ap. Melch. Goldasti Politica Imperialia, par. xxix. (ed. Francof. 1614.) p. 1306. ]
f [Post hee sequuntur verba:— ‘“*Jam vero modum, quo res, (id est, verum Corpus et verus Sanguis Do- mini,) cum symbolis copulatur, dici- mus esse symbolicum sive sacramen- talem: sacramentalem autem modum non vocamus, qui sit duntaxat figura- tivus, sed qui vere ac certo sub specie rerum visibilium representat quod Deus cum symbolis exhibet et offert.’’ ]
8 Art. xxxv. [Vid. Belg. Fidei Confess. Gallice primum anno Do- mini 1561. script. ; ap. Syllogen Con- fessionum, sub tempus reformandz Ecclesie editarum, (ed. 8vo. Oxon.
sine causa tam sollicite hoe Suum sacramentum nobis commendare, ut- pote qui perficiat in nobis revera quz- cunque Ipse nobis his sacris signis re- presentat: quamvis modus ipse in- genii nostri captum superet, nec per- cipi a quoquam possit; quod videlicet omnes Spiritfis Sancti operationes oc- cultz sint et incomprehensibiles. Cz- terum nequaquam erraverimus, di- centes id quod comeditur esse ipsissi- mum Christi Corpus naturale, et id quod bibitur verum Ipsius Sanguinem: at instrumentum, seu medium, quo hee comedimus et bibimus, non est os corporeum, sed spiritus ipse noster, id- que per fidem ; &c.—Conf. Eeel. Belg. Confes. art. 35. ap. Corp. et Syntagm. Confessionum, &c. p. 146. j
ὲ
CAP: Its
Helvetica Confessio prior.
Helvetica Confessio posterior.
38 DE SACRIS SYMBOLIS Ef VERA PRASENTIA
a quoquam possit, quum Spiritis Sancti operationes occult sint et incomprehensibiles.”
XVII. Jam vero Helvetiorum antiquissimam Confessionem apponam ; que, communi consensu Basilez conscripta, ab om- nibus Helvetiis Ecclesiis protestantibus recepta et approbata fuit. Dicunt® autem, “ Quod fideles, quum edunt panem ac bibunt de poculo Domini, intus interim, opera Christi per Spiritum Sanctum, percipiunt etiam Carnem et Sanguinem Domini, et pascuntur his in vitam eternam.” Sed, licet hune cibum spiritualem esse affirmarint, postea tamen con- cludunt, “se, per spiritualem cibum, minime intelligere ima- ginarium, verum ipsum Domini Corpus pro nobis traditum.”
XVIII. In Helvetica Confessione posteriori, anno 1566 con- scripta et edita, vera Corporis Christi preesentia in Eucharistic sacramento verbis non minus disertis affirmatur!; scilicet: “Foris offertur a ministro panis, et audiuntur voces Do- mini: Accipite, edite, Hoc est Corpus Meum; Accipite, et dividite inter vos: Bibite ex hoc omnes; Hic est Sanguis Meus. Ergo accipiunt fideles, quod datur a ministro Domini, [et edunt panem Domini, ] ac bibunt de poculo Domini: intus interim, operai Christi per Spiritum 8., percipiunt etiam Carnem et Sanguinem Domini, et pascuntur his in vitam eter- nam; [etenim Caro et Sanguis Christi verus cibus et potus est
~h Cap. xxi.[ Falso certe priorem confes- sionem citavit Cosinus ; cujus citationes excerpte sunt omnes e Confessione Hel- vetica posteriori, ann. 1566, ubi ad cap. 21. ipsissima sunt hee verba, ut infr. num. seq.—Vid, autem Confess. Ee- clesiarum per Helvetiam, &c., com- posit. Basile, ann. Dom. 1536. Latine excus. 1581. art. xxii; ap. Syllogen Confess., p. 107; item, ap. Corp. et Syntagm. Confess., p. 70.—Ccenam vero mysticam, in qua Dominus Corpus et Sanguinem Suum, id est, Seipsum, suis vere ad hoc offerat, ut magis ma- gisque in illis vivat, et illi in Ipso, (asserimus) non quod pani et vino Corpus Domini et Sanguis vel natu- raliter uniantur, sed quod panis et vi- num ex institutione Domini symbola sint, quibus ab Ipso Domino per Ec- clesiz ministerium vera Corporis et Sanguinis ejus communicatio, non in periturum ventris cibum, sed in eterne vite alimoniam, exhibeatur.—Et Conf. Confess. Basiliens. vel Mylhusian. ann. 1052, script. Germanice, Latine
excus. 1561, 1581. art. vii. ; ap. Syl- logen Conf, p. 112; item, ap. Corp. et Syntagm., pp. 73, 74.—Confitemur Dominum Jesum sanctam suam Cee- nam instituisse ad memorandam sanc- tam suam passionem, δα tee. Et, sicut baptismo (in quo nobis ablutio a peccatis, que tamen a solo Patre, Filio, et Spiritu Sancto, perficitur, per minis- trum Ecclesiz offertur) vera aqua manet; ita etiam in Coena Domini (in qua nobis cum pane et vino Domini verum Corpus et verus Sanguis Christi per ministrum Ecclesie prefiguratur et offertur) panis et vinum manet. Credimus autem firmiter Ipsummet Christum cibum esse credentium ani- marum ad vitam eternam, et nostras animas, per veram fidem in crucifixum Christum, carne et Sanguine Christi cibari et potari. ]
i [Vid. Helv. Confess. ann. 1566. art. xxi. ap. Syllog. Confess., pp. 83, 84, 86; item, ap. Corp. et Syntagm., pp. 48—50. ];
CHRISTI IN SACRAMENTO WUCHARISTIA. 39
ad vitam eternam ;”] &c. (ut supra in priori confessione*.) Itemque: “Non est absens Ecclesize Suz, celebranti Ceenam, Dominus. Sol, absens a nobis in ceelo, nihilominus efficaciter presens est nobis. Quanto magis Sol Justitiz, Christus, Corpore in ccelis absens nobis, presens est nobis (non corpo- raliter quidem, sed spiritualiter) per vivificam operationem, et ut Ipse Se nobis presentem futurum exposuit in ultima Coena. (Joh. xiv.—xvi.) Unde consequens est, nos non ha- bere Coenam sine Christo: [interim tamen habere Coenam incruentam et mysticam, sicuti universa nuncupavit vetus- tas.”] Huic autem Confessioni subscripserunt, preeter omnes Helvetiorum reformatas Ecclesias, Hungarice, Pannonice seu Transylvanice, Polonice, et Lithuanice; que nec Au- gustanorum, nec fratrum Bohemorum, confessiones sequun- tur. Ita ut reformatorum omnium, hic in parte, perfecta sit harmonia. Subscripsit ei quoque Ecclesia Scoticana, ut et Genevensis.
XIX. Accedat postremo preeclara Ecclesiarum reformatarum regni Poloniz in Conventu Thorunensi Declaratio'; qua “‘pro- fitentur” (quod Eucharistiz sacramentum attinet) ‘se ei sen- tentize accedere, quee tum in Augustand Confessione, tum etiam in Bohemica et Sendomiriensi, ex Scripturis explicata est.” Deinde, vero, in speciali declaratione, sententiam exponunt™, et dicunt: 1. “ Hoc sacramentum constare rebus terrenis, pane et vino, et ccelestibus, Corpore et Sanguine Domini; quze, diverso quidem modo, utreeque tamen verissime, real- issime, ac presentissime, nobis exhibentur; nempe, terrene, modo naturali, corporali, et terreno; ccelestes vero, modo spiri-
* | Hee verba, ut supra diximus, in confessione priori non leguntur. |
1 [Vid. Acta Conventis Thorunien- sis, celebrati anno 1645. (ed. 4to. Varsa- viz, 1646.) Sess. iii. Generalis Confess. Doctrine Ecclesiarum Reformatarum, in regno Polonia, &c. ὃ Czterum con- troversias.—Profitemur ei nos senten- tie accedere, que tum in Augustana Confessione superioris sculi, anno 30. Imp. Car. V. a principibus et civita- tibus Imperii protestautibus exhibita, sive eam invariatam, sive repetitam, aut emendatam, dixeris, tum etiam in Bohemica et Sendomiriensi ex Scrip- turis explicata, in LEcclesiis hujus regni reformatis integrum jam fere
seculum obtinuit : prout tres illze con- fessiones, quamvis Verbis nou nihil dis- crepantes, tamen ut reipsa cum Scrip- turis, et inter sese in capitibus fidei ne- cessarlis conseltientes, Sendomiriensi Consensu, anno 1570, in Ecclesiis nos- tris recepte uniteque sunt; &c. ]
m { Vid. Declarat., &c. ὃ De Sacra Cee- na, art. 2—4, 10—12; sub cale. Georgii Calixti Annotat. in Confess. Reform. Thorunii in Colloquio ann. 1645. Sept. 13. oblat. ed. 4to. Wolferbyti, 1655. pp. 80—82; item, ap. Scripta partis re- formate in Colloquio Thoruniensi ann. 1645, parti Romano-Catholice exhi- bita, &e. (ed. 4to. Berolini, 1646.) § iii. Specialior Declaratio, &c.]
CA P.
Partis re- formatz in Con- ventuTho- runensi Confessio.
C A-P. ΤΙ:
᾿ δ᾽ 97 laut.” J
2 [ “ diver- simoda,”’
Ὁ {5 πὶ offertur.”’ |
Calvinus.
40 DE SACRIS SYMBOLIS ET VERA PRZSENTIA
tuali, mystico, et ccelesti.” [9.1] Hinc etiam affirmant, quod scilicet “panis et vinum vere sint et dicantur ipsum Corpus et Sanguis Christi, non quidem substantialiter, (hoc est', corporaliter,) sed sacramentaliter et mystice, seu per et prop- ter unionem sacramentalem ; que non consistit in nuda sig- nificatione, neque tantum in obsignatione, sed etiam in con- juncta illd (et) simultaned rei terrene et ccelestis (quamvis diversimodo’) exhibitione et communicatione.” 38. Eodem sensu dicunt (cum veteribus,) “panem et vinum in Cor- pus et Sanguinem mutari, non quidem ips’ substantia et natura, sed usu et officio; im quo sacra hee symbola non tam id esse dicuntur, quod sensu percipitur, quam id quod Vi promissionis in 115 intuetur et acceptat fides.” 4. Negant “‘se statuere nuda, vacua, inania signa, sed potius id quod significant, et obsignant, simul vere exhibentia; tanquam certissima media et efficacia instrumenta, per que Corpus et Sanguis Christi (adeoque Christus Ipse, cum omnibus suis beneficiis) singulis vescentibus exhibetur et offertur’, credentibus vero confertur, donatur, et ab ipsis in cibum, anime salutarem, et vivificum, acceptatur.” 5. Non negant “veram Corporis et Sanguinis Christi in Coena presentiam, sed tantum [localem et] corporalem przsentiz modum.” Credunt “Christi nobiscum unionem mysticam, et quidem non imaginariam, sed verissimam, realissimam, et efficacissi- mam?.” 6. Unde concludunt, “non solam virtutem, effica- ciam, operationem, aut beneficia Christi nobis communicari, sed imprimis ipsam substantiam Corporis et Sanguinis Christi, . ita ut Ipse in nobis, et nos in Ipso maneamus°.”
XX. Quoniam vero magnum est Calvyini nomen, (qui tam Augustanze quam Helveticze Confessioni subscripsit,) audi- amus porro, quid et ipse de hoc sanctissimo mysterio credidit
n (Integra hujus Art. xi. verba sunt: “ Nequaquam etiam negamus veram Corporis et Sanguinis Christi in Cena presentiam, sed tantum lo- calem et corporalem modum, et cum elementis substantialem: ipsam vero nobiscum presentiam sancte credi- mus, et quidem non imaginariam, sed verissimam, realissimam; nempe, ipsam illam Christi nobiscum unionem mysticam, quam Ipsemet, ut per ver- bum promittit, et per symbola offert,
ita per Spiritum efficit, quamque nos per fidem acceptamus;’’ &c. |
Se SEU Ipsam Illam Victimam, qu pro mundi vita data est, et in cruce mactata, ut per fidelem hujus Victimz communio- nem, et cum Christo Ipso unionem, consequenter etiam meritorum et be- neficiorum, sacrificio Ejus partorum, participes simus, et sicut Ipse in nobis, ita nos in Ipso maneamus.”’ }
CHRISTI IN SACRAMENTO EUCHARISTIZ. 41
et evulgavit ; cujus verba (cum in Institutionibus, tum alibi,) talia sunt, et priscorum patrum stylo ac menti tam conveni- entia, ut reformatorum Catholicorum nemo aliis uti deside- raret. “Audio” (inquit?) “quid verba” Christi “‘sonent; neque enim mortis tantum ac resurrectionis Suze beneficium nobis offert Christus, sed Corpus ipsum, in quo passus est et resur- rexit. Concludo realiter, (ut vulgo loquuntur,) hoc est, vere, nobis in Coena dari Christi Corpus, ut sit animis nostris in cibum salutarem.” Item4: ‘ Hoc verbum nec mentiri, nec illudere nobis,” potest; et, ‘‘ Nisi quis fallacem vocare Deum volet, inane ab Ipso symbolum proponi nunquam dicere audeat. Itaque, si per fractionem panis Dominus Corporis Sui participationem vere representat, minime dubium esse debet, quin vere preestet atque exhibeat’.”. .. “ Quod si ve- rum est, preeberi nobis signum visibile ad obsignandam invi- sibilis rei donationem, accepto Corporis symbolo, non minus Corpus etiam ipsum nobis dari certo confidamus.”.. .“ Absur- ditatibus omissis', quicquid ad exprimendam veram substan- ! [‘sub- tialemque Corporis ac Sanguinis Domini communicationem, Ee que cum sacris Coen symbolis fidelibus exhibetur, facere potest, libenter recipio; atque ita ut non imaginatione dun- taxat, aut mentis intelligentid percipere, sed ut reipsa frui in alimentum vite eterne intelligantur.” Rursus’: ‘ Itaque fatendum est, .:..substantiam interiorem sacramenti visi- bilibus signis conjunctam esse; et, quemadmodum panis in manu distribuitur, ita Corpus Christi, [ut Ejus participes simus,| nobis communicari. Hoc certe, etiamsi nihil aliud esset, nobis abunde satisfacere deberet ; quum intelligimus Christum nobis in Coena veram propriamque Corporis et
- Sanguinis Sui substantiam donare, ut pleno jure Ipsum pos- sideamus, et possidendo in omnem bonorum Suorum societa- tem vocemur.” Iterumt: “Idem Corpus, quod semel Filius
C-A.P. Il.
» Comment. in i. ad Corinth. [xi.24. suadeant. Quorsum enim Corporis
—Vid. Caly. op., ed. Amstel. 1667. tom. vii. p. 182. ]
4 Institutionis Chr. Rel., lib. iv. e. 17. [ὃ 38, 10, 19.—Op., tom. ix. pp. 365, 367, 370. ]
τ [Hee verba sequuntur apud Calv. — Atque omnino isthee piis tenenda regula est, ut, quoties symbola vident a Domino instituta, illic rei signate veri- tatem adesse certo cogitent, ac sibi per-
Sui symbolum tibi Dominus in ma- num porrigat, nisi ut de vera Hjus participatione te certiorem faciat? Quod 51, &c. ]
8 Tractatu de Coena Domini. [Op., tom. viii. p. 3. ]
‘ (Vid. Explicat. Doctr. de vera par- ticipatione Carnis et Sanguinis Christi in S. Coena; ubi supr. tom. viii. p. 744.—Interea tamen statuere oportet,
CASE:
δ PTE? non legi- tur ap.
Calv. ]
42 DE SACRIS SYMBOLIS ET SPIRITUALI MANDUCATIONE
Dei Patri in sacrificium obtulit, quotidie nobis in S. CeenA of- fert, ut sit in spirituale alimentum.” In his veram, realem, et substantialem, Corporis Christi prasentiam et communicati- onem, tam clare adserit, quam a quoquam potest adseri; sed modum determinare studiose non affectat. ‘ De modo” (ait) ‘si quis me interroget, fateri non pudebit, sublimius esse ar- canum, quam ut vel meo ingenio comprehendi, vel ut! verbis enarrari, queat; atque (ut apertius dicam) experior magis quam intelligam. Itaque veritatem Dei, in qua acquiescere tuto licet, hic sine controversid amplector. Pronuntiat 1116, Carnem Suam esse anime mez cibum, Sanguinem esse po- tum: talibus alimentis animam {111 meam pascendam offero. In sacra [Sua] Coena jubet me, sub symbolis panis ac vini, Corpus ac Sanguinem Suum sumere, manducare, ac bibere : nihil dubito, quin et Ipse vere porrigat, et ego recipiam.” Heec totidem verbis Calvinus.
XXI. Hee 6 probatis auctoribus, ac publicis Ecclesiarum Confessionibus, aliquanto prolixius in medium producere vo- luimus, ut melius innotesceret, quantis calumniis theologi protestantes, ab aliis rerum ignaris, inique onerentur; quasi per verba ‘ spiritualiter’ et ‘sacramentaliter’ veram (sive, sano sensu, realem) Corporis et Sanguinis Domini in 8. Eucha- ristia przesentiam et communicationem minime agnoscerent : quum, e contrario, illam ita diserte profitentur omnes, ut vix disertius, quam quibus ipsi usi sunt verbis, adseri potuisset.
CARPUT Ni.
I. QuID PER τὸ ‘CHRISTUM SPIRITUALITER PRESENTEM ESSE IN EUCHA- RISTIA’ INTELLIGANT ROMANENSES. II. QuID PER ILLUD IPSUM BER- NARDUS INTELLEXERIT. III. QuID PER ID INTELLIGANT PROTESTANTIUM EccLESI®. IV. ΕἾΡΕΒ PRESENTIAM CHRISTI NON FACIT, SED PRESUP- Pponit. V. UNIO CORPORIS CHRISTI CUM SYMBOLO PANIS, SACRAMEN- TALIS EST.
1, Quum ex Confessionibus supra memoratis satis superque constet, Protestantes credere, quod spiritualiter nv vere adsit
non aliud Corpus vivificum nobis esse, pus, quod semel Filius Dei, &c. ]
aut vere cibum posse censeri, nisi quod a Instit.; lib. ἵν. ὁ. 10: τἰ 59: Β΄ pro expiandis peccatis erucifixum est: tom. ix. p. 375.]
sicuti et verba sonant. Idem ergo Cor-
CORPORIS CHRISTI IN SACRAMENTO EUCHARISTIA. 43
Christus in Coend, (unde fit, ut vocem illam ‘spiritualiter,’ vete- rum exemplo, toties in hac materia usurpent,) juvat hic subjun- gere, quid Romanenses ipsi de voce illa sentiant. Kam sic illi exponunt, ut significet*, “ Christum adesse in Eucharistié non ad modum quo suapte natura existunt corpora, vel quo Corpus Ejus residet in ceelo, sed ad modum existendi spiri- tuum; quum sit totus in qualibet parte” hostiz: et, ‘ quam- vis per se nec videatur, nec tangatur, nec moveatur, tamen, ratione specierum sive accidentium, quibus conjunctus est, potest dici videri, tangi, et moveri;” itaY “ut, motis speciebus, vere moveatur Corpus Christi, (quamvis per accidens,) quo- modo anima nostra vere mutat locum, quum Corpus mutat locum; atque ut vere et proprie dicamus Christi Corpus in Eucharistia attolli, deponi, deferri, collocari in altari vel in pyxide, transferri a manu ad os, et ab ore ad stomachum :” prout’, “in concilio Romano sub Nicholao Papa secundo, compulsus est Berengarius confiteri, Christi Corpus sensua- liter sacerdotum manibus tangi, et frangi,” atque etiam den-
tibus atteri?.
* Card. Bellarm. de Euch., lib. i. c. 2. De explicatione sententiz Catholice (Romane,) ὃ Tert. Reg. et seqq. [Vid. Bellarm. op., ed. Ve- net. 1721, tom. iii. p. 186; ubi verba sunt:—(Reg. 3.) Adverbia, que di- cunt modum existendi corporalem, non dicuntur de Christo in Eucharistia, licet dicantur de Ipso ut in celo re- sidet: alia vero nihil prohibet dici. Ratio est, quia (ut sepe diximus) non habet Christus in Eucharistia mo- dum existendi corporum, sed potius spirituum, cum sit totus in qualibet parte. Itaque dicemus Christum esse in Eucharistia vere, realiter, substan- tialiter, ut concilium recte loquitur; sed non dicemus corporaliter, id est, eo modo quo suapte natura existunt cor- pora, nec sensibiliter, mobiliter, &c. Immo, contra dici posset esse spiritu- aliter, ut Bernardus dicit in sermone de S. Martino, ubi affirmat in sacra- mento exhiberi nobis veram carnis sub- stantiam, sed spiritualiter, non carna- liter: tamen non videtur hee vox
multum frequentanda, quia periculum esset, &c.—( Reg. 5.) Quamvis Corpus Christi in Eucharistia per se non vi- deatur, nec tangatur, nec moveatur ; tamen, ratione specierum sive acciden-
Verum hee omnia, atque id genus alia pluri-
tium quibus conjunctum est, potest dici videri, tangi, moveri; &c.—Vid. etiam reg. 6, ibid.—Ideo sit regula sexta ex Petro de Soto, lect. vi. de sa- cramento Eucharistie. Verba, que significant motum localem, vere et pro- prie dicuntur de Corpore Christi in Eucharistia existente, ratione specie- rum, licet per accidens, non per se: cztera autem, que significant alias mutationes vel actiones, dicuntur qui- dem de Corpore Christi ratione spe- cierum, sed improprie et figurate. ]
y Ibid., prima par. [Prima pars hu- jus regule (scil. sexta) certissima est, quia realis presentia Corporis Christi id necessario requirit, ut, motis specie- bus, vere moveatur Corpus Christi, &c. |
2 Tbid., § Quinta regula. [ Ubi supr. ]
a [Vid. Cone. Rom. sub Nic. Pap. IT., ap. Labbe, tom. ix. col. 1101, ubi Berengarii abjurationis verba sunt: “Ego Berengarius ... et ore et corde profiteor... etiam verum Corpus et Sanguinem Domini nostri Jesu Christi esse, et sensualiter, non solum sacra- mento, sed in veritate, manibus sacer- dotum tractari, et frangi, et fidelium dentibus atteri.”’ ]
CAP. III.
CAP. 1710:
44 DE SACRIS SYMBOLIS ET SPIRITUALI MANDUCATIONE
ma, nec δ. Scriptura nec antiqui patres unquam nobis tra- diderunt. Atqui, etiamsi daretur spirituum seu animarum talis presentia, qualem hic vult Bellarminus, eam corpori humano attribuere absurdum esset, cum corporum natu- ram destruat.
II. Fatetur quidem Bellarminus cum Bernardo?, Christum in sacramento nobis exhiberi, non carnaliter, sed spiritua- liter; qui utinam ita acquievisset, nec ulterius, quam ducit S. Scriptura et antiqua patrum doctrina, progressus esset. Modum enim presentiz et manducationis Corporis Christi accuratius quam par erat, cum Innocentio Papi III. et synodo Tridentin4, explicare laborans, eidem opera, quicquid antea recte dixerat, perperam evertit, et statim respuit quod prius optime adseruerat, suam ipsius sententiam impugnans. Timet* scilicet “ periculum,” ne spiritualiter illud “ trahatur” ab lis, quos vocat ‘‘ adversarios,” “non tam ad modum signi- ficandum, quam ad ipsam naturam” Corporis et Sanguinis Domini excludendam; “ propter quod item periculum, non videtur,” ait, “valde usurpandum illud” 8. Bernardi, Corpus Christi “non esse corporaliter” in sacramento, “nisi conti- nuo addatur explicatio” superius posita; quam nos humane sive curiositati, sive arrogantiz, (que mihil videri vult nes- cire,) acceptam ferimus. Hcquod autem periculum? aut quid tandem timet; quum ipsam veram naturam Corporis Christi, et realem ac substantialem przsentiam, nobis in sacra com- munione exhiberi, omnes Evangelio credentes fateantur ; addita circa modum duntaxat S. Bernardi explicatione, quam ipse etiam Cardinalis, vi veritatis adactus, improbare non ausus est? Cur igitur admittit modum esse spiritualem, non carnalem ; deinde carnalem preseutiam requirit, etiam quoad modum? Ad nos quod attinet, dicimus aperte et affirmamus omnes cum Bernardo, in Eucharistid Corpus Christi preesens adesse spirituali, adeoque vera et reali, presentia; negamus yero, pariter omnes cum eodem Bernardo et universi anti- quitate, carnalem Corporis Christi in Eucharistia tum pree- sentiam tum exhibitionem. Rem ipsam igitur lubentes am-
> S. Bernard. Sermo 46 5. Mart.[Op., carnaliter, exhibeatur. ] ed. Par. 1586, tom. i. col. 411.—Quod © Card. Bell., ubi supr. § Tert. reg. residuum (agni) est, utique jam, datur [ tom. iil. p. 186.—Bellarminiverbasunt: igni: quod videlicet usque hodie,eodem . . ‘non tam ad modum, quam ad ip- caro nobis, sed spiritualiter, utiquenon sam naturam significandam.’’ ]
CORPORIS CHRISTI IN SACRAMENTO EUCHARISTIZ. 415
plectimur; a modo autem inquirendo humiles et devoti abstinemus.
111. Przsentiam credimus, et conjunctionem Christi cum anima, atque etiam cum corpore nostro; quam melius vocare non possumus quam sacramentalem, hoc est, que per viam comestionis fiat ; ita ut, dum panem sacratum comedimus et vinum sanctificatum bibimus, simul cum eis Ipsum Corpus et Sanguinem Christi edamus et bibamus, non vid aut modo corporali, sed alio incomprehensibili, et soli Deo noto, quem spiritualem vocamus; generalem enim modi explicaticnem non improbamus, (si hic sistatur, cum Bernardo et cunctis veteribus,) sed eorum temeritatem qui, altum se sapere pu- tantes, curiose et petulanter inquirunt quid sit esse spiritu- aliter preesens, quasi modum agendi Spiritis Dei compre- hendere se posse crederent. Nos vero hunc modum fate- mur, cum patribus, esse ineffabilem atque imperscrutabilem, —hoe est, non ratione inquirendum, aut indagandum, sed sold fide credendum. Etsi enim videtur incredibile, in tanta locorum distantia, penetrare ad nos Christi Carnem, ut nobis sit in cibum, meminisse tamen oportet, quantum supra sensus nostros emineat Spiritis S. virtus, et quam stultum sit Ejus immensitatem modo nostro metiri velle. Quod ergo mens nostra non comprehendit, concipiat fides.
IV. Que tamen fides prsentiam istam non facit, aut prestat; sed, jam nunc per verbum Christi factum, ve- rissimam et realem esse apprehendit. Et fides quidem, qua Christi caro dicitur a nobis manducari, non est ea sola, qua Christus pro peccatis nostris crucifixus et mortuus creditur, (ista enim fides preesupponitur, et ante sacramentalem man- ducationem requiritur,) sed proprie ea est, qua creditur verbo Christi, dicentis, Hoc est Corpus Meum; id, quod S. Augustinus® intellexit, quum ait: “Quid paras dentem et ventrem ? crede, et manducisti.” In hic enim mystica man- ducatione, per admirabilem Spirittis S. virtutem, invisibiliter substantize Corporis et Sanguinis Christi communicamus,
4 §. Aug. super Joh. [vi. 28.] Tract. cibum, non qui perit, sed qui per- 25. [ὃ 12.—Op., tom. iii. par. 11. 60]. 489. manet in vitam xternam, Ut quid —-‘ Quid faciemus?’ inquiunt...... Re- paras dentes et ventrem? Crede, et spondit Jesus, et dixit eis: ‘Hoc est mandueasti. Discernitur quidem ab opus Dei, ut credatis in Eum quem _ operibus fides ; &c.] misit 1116. Hoe est ergo manducare
CAP.
ITT.
ΘΣΑΣΡῚ
IIT.
46 DE SACRIS SYMBOLIS ET SPIRITUAL] MANDUCATIONE
haud secus ac si visibiliter Carnem et Sanguinem Ejus ede- remus et biberemus.
V. Summa est: Corpus et Sanguis Christi uniuntur pani et vino sacramentaliter, ita ut credentibus vere Christus ex- hibeatur, nullo tamen vel sensu vel ratione hujus seculi, sed fide verbis Evangelii nitente, intuendus. Dicitur autem Christi Caro et Sanguis pani et vino uniri, quia in Eucha- ristiz celebratione simul et semel cum pane Caro, et cum vino Sanguis, exhibentur et percipiuntur. Nihil nunc restat, nisi ut in ejus mysteri admirationem prorumpamus; cui nec mens plane cogitando, nec lingua explicando, par esse potest.
ΟΡ:
1, ΤῈ TRANSMUTATIONE PANIS ET VINI IN CORPUS ET SANGUINEM DOMINI, QU PONTIFICIIS TRANSUBSTANTIATIO DICITUR. II. Dr OMNIPOTENTIA DEI. III. Dr accrpENTIBUS PANIS. IV. SACRAMENTALIS UNIO SIGNI ET sIGNATI. V. ET VI. Status CONTROVERSIM, TAM NEGATIVE, QUAM AFFIRMATIVE, DECLARATUR. VII. CoNCILIT TRIDENTINI DEFINITIO. Butta pil IV. PAPA, ET FORMA JURAMENTI AB EODEM PAPA PRAISCRIPTI. D ECRETALE INNOCENTH III. Jesurrarum pictata. VIII. Portentum INGENS, TRANSUBSTANTIATIO.
I. Arup pontificios pro articulo fidei habetur, quod in Eucharistia panis et vini substantia annihilatur, que ejus locum Corpus et Sanguis Christi succedunt; (sicut in ¢ 6. et 7. fusius videbimus.) Reformati vero longe aliter statuunt. Conversionem autem sive transmutationem panis in Corpus Christi (vini in Sanguinem Ejus, par est ratio) nemo protes- tantium negat simpliciter. Sciunt enim et admittunt, panem in Eucharistid, vi verborum atque benedictionis Christi, con- ditione, usu, et officio, plane immutatum esse ; hoc est, de communi et vulgari, mysticum et sacramentalem nobis fac- tum esse cibum; per quem non solum significari, sive per figuram adumbrari, sed et re ipsi simul exhiberi, atque in animis digne communicantium ipsum verum Christi Corpus recipi, omnes affirmant, firmiterque credunt. Interim, ipsum hunc panem amittere suam substantiam, et transire in sub- stantiam Corporis Christi, nequaquam credunt; quum nec
CORPORIS CHRISTI IN SACRAMENTO EUCHARISTIA. 47
Scripture Sacre, nec veteres per multa seecula Scripturarum interpretes, talem unquam conversionem, aut essentialem transmutationem nobis tradiderint, qué ipsa panis substantia (id est, materia et forma) abjiciatur; sed sacramentalem tantum, et mysteriis refertam, qua panis communis ita mu- tatur in mysticum, ut ad aliud officium, usum, et finem alium, destinetur; quee quidem mutatio tum gratiz convenit, tum potentiz Divine, naturalem rerum essentiam non abolenti, sed conservanti, eique ad supernaturales effectts utenti.
II. De omnipotentia Dei, an hoc vel illud facere possit, non est quod disputemus; et infinitam Ejus potentiam decempeda imbecilitatis nostre metiri non debemus. Demus []lum aliquid posse, quod non sit penes non investigare, et in omnibus, que facit, sit ratio facti voluntas et potentia Fa- cientis: contradictoria tamen Ei minime sunt attribuenda. At etiamsi omnipotentia Dei tanta esset, ut posset in Eucha- ristii substantiam panis et vini annihilare, et in Corpus et Sanguinem Christi essentialiter transmutare, (accidentibus panis et vini absque subjecto remanentibus,) tamen, quod Deus id fieri velit, et quod idem factum sit in hoc sanctissimo sacramento, id nobis probari postulamus. Neque enim a posse ad velle valebit argumentum; et Deum velle, quod volunt transubstantiatores, nimis audacter ab eis pronun- ciatum est. Dixit olim Tertullianus® contra Praxeam: “ Non, quia” Deus “omnia potest facere, ideo [utique] credendum est Illum” hoe vel illud “fecisse, [etiam quod non fecerit :] sed, an fecerit, requirendum.” Non enim agnoscit Deus ejusmodi omnipotentiz Suze laudem, qua veritatis et con- stantiz laus Sibi adimatur, et rerum in Ipsius Verbo testa- tarum natura evertatur. Sublatis enim pane et vino, ipsum quoque sacramentum tollitur.
III. Qui formam et materiam panis penitus evanescere statuunt, iidem accidentia panis remanere volunt. At si, vi verborum Christi, substantia panis mutetur in substan- tiam Corporis Ejus, quid obstat, quo minus efidem vi etiam mutentur accidentia panis in accidentia ejusdem Corporis ? Qui urgent τὸ ῥητὸν, ostendere debebant Christum dixisse : Hoe est substantia Corporis Mei absque suis accidentibus. Sed Christus non phantasticum Corpus aut spectrum Mar-
€ [Vid.Tertull. contr. Praxeam, ap.Tertulliani op.,ed. Rigalt. Lut. Par. 1664.p.505. ]
ΟἿΑΓΣ Vee
C AP. Τὰ:
1 Vid. cap. iii, § 5.
48 DE SACRIS SYMBOLIS ET SPIRITUALI MANDUCATIONE
cioniticum se discipulis dare dixit, at ΠΙᾺ Ipsum Corpus quod pro nobis traditum, nec quantitate nec reliquis humani corporis accidentibus carens; absque quibus nec tradi nec crucifigi potuit. Quum transubstantiatores fateantur Cor- pus Christi quantitatem suam in celo retinere, in sacra- mento autem negent,—aut contradictionem agnoscant, aut transubstantiationem suam auferant, omnino necesse est.
IV. Reformatis Ecclesiis non licet esse tam curiosis, neque supra Scripturam et antiquitatem sapere; que, verbis Christi firmissime credentes', formam hujus sacramenti statuunt in unione signi cum re signata, id est, Corporis Christi exhibi- tione, pane manente pane, et sacramentalibus usibus desti- nato; per quam hee duo, ex divina ordinatione, ita unum fiunt, ut, quamvis unio ista non sit naturalis, aut substantialis, aut hypostatica, aut localis, (per unius in altero existentiam,) tamen, adeo concinna est, et vera, ut in comestione sacrati panis verum Christi Corpus nobis communicetur, ac signi sig- natique nomina passim ultro citroque permutentur, et pani tribuatur quod est Corporis, et contra Corpori quod est pa- nis; Sintque simul tempore, qu disjuncta sunt loco. Nam presentia Corporis Christi in hoc mysterio, non distantiz, sed absentize opponitur; et quidem ista, non illa, usum et fruitionem objecti intercipit.
ὟΝ, Ex his patet, quod status istius controversiz, que reformatos inter et pontificios hodie agitatur, ad quatuor om- nino capita reduci potest :—primum de signis, secundum de re signati, tertium de signorum et rerum conjunctione, quartum de eorundem participatione. Et, quod ad primum attinet, in hoc nos ab illis discrepamus, quod illi pro signis tantum statuuut accidentia, nos vero substantiam panis et vini, ut sacramentorum natura postulat, et docet Scriptura. In secundo, non id dicimus, quod ill, sententiai nostra non bene intellecti, nobis affingunt. Non enim dicimus, merita tantum mortis Christi per sacrata symbola significari, sed ipsum verum Corpus quod pro nobis crucifixum, ipsumque verum Sanguinem pro nobis effusum, tum representari, tum offerri; ut mentes nostre Christo perfruantur, non minus certo, et vere, quam ipsa corporalia et visibilia signa videmus, accipimus, edimus, et bibimus. Ad tertium itaque, quoniam res significata nobis offertur, et exhibetur, tam vere quam
CORPORIS CHRIST] IN SACRAMENTO EUCHARISTI 2. 49
signa ipsa, ei ratione, signorum cum Corpore et Sanguine Domini conjunctionem agnoscimus, et mutata esse elementa dicimus in usum alium ab eo, quem prius_ habuerunt. Negamus vero, quod affirmant pontificii, evanescere panis et vini substantiam, aut ita mutatam esse in Corpus et San- guinem Domini, ut nihil tandem reliquum sit, preter nuda elementorum accidentia, que cum eodem Corpore et Sanguine conjungantur. Quinetiam negamus sacramentum, extra usum a Deo institutum, rationem habere sacramenti, in quo Christus reservari aut circumgestari debeat, aut possit; *quum communicantibus tantum adsit. Postremo (quod in quarto capite restat explicandum) non dicimus, in hac sacra Coen, nos tantum esse participes fructis mortis et passionis Christi, sed fundum ipsum cum fructibus, qui ab Ipso ad nos redeant, conjungimus; asserentes cum Apostolo, “ Panem quem fran- gimus esse κοινωνίαν Corporis Christi, et poculum Sanguinis Hjus communicationem,” (imo, in eidem illé substantia, quam accepit in utero Virginis, et quam sursum in celos invexit ;) in hoc tantum a pontificiis dissidentes, quod illi manduca- tionem hance et conjunctionem corporaliter fieri credant, nos non naturali aliqué ratione, aut modo corporali, sed tamen tam vere, quam si naturaliter aut corporaliter Christo con- jungeremur®, Et, quemadmodum qui indigne (hoc est, ore corporeo, non mente fideli) sacramentum usurpat, damna- tionem sibi ipsi edit et bibit, sic etiam, qui digne id facit, absolutionem et justificationem comedit ; quod itidem nihil aliud est, quam dijudicare, atque edere Corpus Domini, quatenus laceratum est, et bibere Ejus Sanguinem, quatenus pro mundi viti fusus est. Interim,—quod asserunt ponti- ficii,—Christum dare nobis Corpus et Sanguinem Suum, ore ac dentibus sumendum et comedendum, ita ut non solum de- glutiatur ab impiis, veri fide destitutis, sed etiam a muribus et gliribus,—id vero nos ore, corde, et mente penitus per- negamus.
VI. Itaque (ut hee omnia
§ [Vid. MS. Dunelm., ubi proxima verba sic leguntur:—‘ qui tantum su- mentibus adest, et vera fide non desti- tutis.’
h [Vid. MS. Dunelm., ubi hee verba interposita leguntur: ‘ Esus enim ille certe qui imperatur, quando Christi
COSIN.
in summam rei controverse
Corpus comedere jubemur, non est esus corporeus ; nam panem, qua Christi Corpus est, ore non comedimus, sed animo: edere autem animo panem qua Christi Corpus est, et edere Corpus Christi, unum et idem esse affirma- mus. |
CAP. UW
1Cor.x.16.
CRAP: LY.
50 DE SACRIS SYMBOLIS ET SPIRITUALI MANDUCATIONE
reducamus) non queritur, an Corpus Christi a sacramento suo, juxta mandatum Ejus instituto ac usurpato, absit: quod nos protestantes et reformati nequaquam dicimus aut credimus: (nam, quum ibi detur et sumatur, omnino oportet ut adsit, licet sacramento suo quasi contectum sit, et ibi, ut in se est, conspici nequeat:) neque queritur aut controver- titur, an panis et vinum supernaturali virtute et omnipo- tentid Divina, a communi elementorum usu, in sublimiorem usum et dignitatem transmutentur ;—fatemur enim in sacra- mentis omnino necesse esse ceelestem et supernaturalem mutationem intervenire, nec posse fieri sacramentum, nisi per omnipotentiam Dei; Cujus Solius est sacramenta in Ecciesii instituere, ipsisque efficaciam tribuere. Denique non dicimus Dominum discipulis Suis dedisse tantum figu- ram, symbolum, aut signum Sui Corporis; neque negamus Corpus et Sanguinem Christi sacramentaliter uniri cum pane et vino Eucharistico, aut vere, realiter, et substantialiter usur- pari in sacramento; sed (ut omnem evitemus ambiguita- tem) negamus, post verborum prolationem, et consecrationem panis, panem non amplius esse panem, sed transubstantiari in Corpus Christi, ita ut de pane et vino nihil residuum sit, preterquam prioris substantiz accidentia. Proinde tota queestio est de symbolorum externorum transubstantiatione : an scilicet substantia panis convertatur in substantiam Cor- poris Christi, et substantia vini in substantiam Sanguinis Christi; sive (ut hodie Ecclesiz Romane doctores transub- stantiationem describunt) an substantia panis et vini intereat, inque ejus locum substantia Corporis et Sanguinis Christi succedat : quorum utrumque reformati negant.
VIL. Ecclesia Romana in festo Corporis Christi canit:: “ Non est panis, sed est Deus-homo, Liberator meus.” Con- cilium Tridentinum rem ipsam sic definivit* :—“ Quoniam .. ...-Christus, Redemptor noster, Corpus Suum id, quod sub specie panis offerebat, vere esse dixit, ideo persuasum semper in Ecclesia Dei fuit, idque nunc hee sancta synodus declarat,
i {Hee verba nec in Romano nec in “Non est panis, sed est Deus Parisiensi Breviarioinventa sunt. Vid. Homo, Liberator meus: autem ‘ Carm. Joannis Hussi de Coena Qui in cruce pependisti, Sacra ;’ ap. Herm. Adalbert. Danielis Et in carne defecisti.”’ ] ‘Thesaurum Hymnologicum,’ &c. (8vo. k Cone. Trid. Sess. xiii, c. 4, [ Labbe,
Lipsiz, 1844.) tom. ii. par.iii. Append., tom. xiv. col. 806. ] p. 870. carm, xl. ν. 5:—
CORPORIS CHRISTI IN SACRAMENTO EUCHARIST ®. 51
per consecrationem panis et vini, conversionem fieri totius substantiz panis in substantiam Corporis [Christi] Domini nostri, et totius substantiz vini in substantiam Sanguinis Ejus; que conversio convenienter et proprie a sancta Catho- lic” Romana ““ Ecclesii transubstantiatio est appellata.””— Proinde!: “ Si quis dixerit, in sacrosancto Eucharistiz sacra- mento, remanere substantiam panis et vini una cum Corpore et Sanguine Domini nostri Jesu Christi, negaveritque mira- bilem illam et singularem conversionem totius substantiz panis in Corpus, et totius substantiz vini in Sanguinem, manentibus duntaxat speciebus panis et vini; quam quidem conversionem Catholica” Romana “ Ecclesia aptissime tran- substantiationem appellat : anathema sit.”—Ad eundem mo- dum definiens ipse Papa, atque idem concilium confirmans, juxta hane et non aliam formam, professionem et juramen- tum fidei fieri districte precipiendo mandavit, atque unum 6 novis symboli Romani articulis voluit esse hujusmodi™, sub tenore et poend sequenti: “ Ego N. firma fide credo et pro- fiteor omnia et singula que continentur in symbolo Fidei, quo Sancta Romana Ecclesia utitur; videlicet: Credo in unum Deum; &c.... Profiteor pariter in Missa ...; atque in Eucharistiz sacramento esse vere, realiter, et substantialiter, Corpus et Sanguinem uni cum Anima et Divinitate Domini nostri Jesu Christi, fierique conversionem totius substantiz panis in Corpus, et totius substantiz vini in sanguinem” ; quam conversionem Catholica” Romana “ Ecclesia transub- stantiationem appellat. . . . Omnia .. . a sacrosanctia Tridentini synodo tradita, definita, et declarata, indubi- tanter recipio; ... simulque contraria omnia, .. . ab eddem damnata, rejecta, et anathemizata, ego pariter damno, rejicio, et anathematizo.” Atque, “ hance veram catholicam fidem, extra quam nemo salvus esse potest, (quam in pre- senti sponte profiteor, et veraciter teneo,) eandem integram et inviolatam, usque ad extremum vite spiritum, constantissime retinere . .. . . spondeo, voveo, ac juro: Sic me Deus adju- vet, et hec sancta Dei Evangelia.” Istud vero mandatum
' Thid., can. 2. [ubisupr. col. 808.] ο0]. 944, 945, 946.]
™ Bulla Pii Pape 1V. confirm, Cone. 1 [Hoe loco in margine manuscripti Trid. super forma juramenti professio- | Dunelmenis verba ‘ Hactenus bene’ ru-
nis Fidei, una cum eodem Concilio _ brica scripta sunt. } edita. [ Vid. Labb., Concilia, tom. xiv.
E 2
CAP. Ys
CAP. EV:
52 DE SACRIS SYMBOLIS ET SPIRITUALI MANDUCATIONE
tali epiphonemate et interminatione claudit: “Nulli ergo omnino hominum liceat hanc paginam nostre voluntatis et mandati infringere, vel ei aust temerario contraire. Si quis autem hoc attentare preesumpserit, indignationem Omnipo- tentis Dei, ac beatorum Petri et Pauli apostolorum Ejus, se noverit incursurum. Datum Rome, apud sanctum Petrum, anno Incarnationis Dominic millesimo quingentesimo sexa- gesimo quarto, idibus Novembris, pontificatis nostri anno quinto.” Nimirum, hance suam fidem Romanam recepit Papa Pius quartus a Papa Innocentio tertio, qui doctrinam de transubstantiatione panis et vini in Corpus et Sanguinem Christi primus omnium stabilivit, Fideique duodecim articulis addidit, atque ita decimum tertium fabricavit, et in Decre- talibus suis promulgavit. Sic enim in Decretali Innocentu 111. sub annum 1215. Lateranensi congregationi proposito, ac postea a Papa Gregorio IX, ejusdem Innocentii nepote, promulgato, scriptum legitur®; viz.: ‘ Firmiter credimus, et simpliciter confitemur, quod unus solus est verus Deus,” &c. ; quodque ‘ Corpus et Sanguis” Christi ‘in sacramento alta- ris sub speciebus panis et vini veraciter continentur, tran- substantiatis pane in Corpus, et vino in Sanguinem.” Hisce paparum definitionibus subjiciamus tantum trium Jesui- tarum dictata; que ab omnibus quidem, non prisce, sed recentis, Romane fidei asseclis magna pertinacia recipiuntur. 1. Alphonsi Salmeronis: “ Necessario statuenda est” (in- quit?) “transubstantiatio; tum, ut excludatur panis et vini substantia, quam Lutherus et aliqui’ alii “ admiserunt ; tum, ut verba Domini” (que tamen absque hoc sunt verissima‘) “‘verainveniantur, [ut deducemus ;| tum, ut infinita patrum’ testimonia, de conversione, [com]mutatione, consecratione, benedictione, transformatione, sanctificatione, (tot enim fere nominibus transubstantiatio ab illis appellata est,) firma sint, et non inania, vel futilia: tum denique, ut solidam Corporis et Sanguinis Christi preesentiam tueri possimus‘’.”
Quod igitur; ed. Col. Agr. 1604, tom. ix. p. 108. ]
ο Decretal. de sum. Trin. et Fide Cathol., tit. i. cap. Firmiter credimus.
[Vid. Decret. Greg. IX. lib. i. tit. i. cap. 1.—Corp. Jur. Can., ed. Par. 1612, tom. 11. col. 7, 9.]
P Tom. ix. Tract. xvi. [Alphons, Sal- meron.Comment. in Evang. Hist., tract. xvi. De veritate Corporis Christi, §
4 [In MS. Dunelm. hee verba mar- gine leguntur in transcriptoris manu. |
τ De his, quam parum ad hance rem pertineant, videbimus infra.
5. [ Alph. Salmeronis ipsissima verba sunt: .. . “tum denique, ut solidam
53
CORPORIS CHRISTI IN SACRAMENTO EUCHARISTLA.
Item‘t: “Ut David coram Abimelech vultum suum mu- tavit, et tune accepit panes propositionis, qui erant certus Eucharistiz typus, ita Christus in sacramento simulat Se panem esse; quia proprie panis non est, etsi esse maxime videatur. 2. Francisci Toleti Cardinalis": ‘“ Verba” con- secrationis ‘‘ efficacia” “sunt instrumenta transubstantiandi substantiam panis in Christi verum Corpus; ita ut, post prolationem, in illé Hostid non sit panis ulla substantia, sed sola illius’ accidentia, que dicuntur species panis, sub quibus est verum Corpus Christi presens.” 3. Denique, Roberti Bellarmini itidem Cardinalis*: “Catholica Ecclesia semper docuit, per conversionem substantiz panis et vini in Corpus et Sanguinem Domini (que conversio postmodum transubstantiatio appellata est) fieri, ut Corpus et Sanguis Domini vere et realiter in sacramento Eucharistiz presentia sint.” Verba aliorum, qui, ut Ecclesiz Latine sive Ro- mane, ejusque pontifici, absolutam quidvis definiendi potes-
σΑΡ, ᾿ν:
al 105 sius.”’ }
tatem vindicarent, nihilo saniora protulerunt, haud oper
pretium erit recitare, nisi cui lubeat defensorem’ Bellar- mini Gretserum, aut eum 7 qui primus calamum contra Lu- therum strinxit, audire ; qui rem omnem tandem ad unicum pontificis judicium et mandatum revocant.
VIII. Nos nunc, quid Deus possit, considerare super- sedemus ; nam de Dei voluntate nobis constare debet, ante- quam de Ejus potentia solliciti simus. Hoc tamen dicimus : Transubstantiationem istam Romanam genus esse portenti, quod omnium superat miraculorum indolem, Et, quamvis Dominus, immensi Sua virtute, substantiam panis in aliam
Corporis et Sanguinis Christi prasen- tiam absque ullo loci motu tueri pos- sumus; nam, quod in Ipsum Christi Corpus, quod in ccelo est, mutatur, non indiget aliquo locali motu, ut esse inci- piat in Eucharistia. |
' Tom. xvi. disp. 3. in Ep. S. Petri. [Alph. Salm. in 1 S. Pet. ii, ubi supr., tom. xvi. p. 67.]
" Instru. Sacerd., lib. ii. ο. 27. [ed. 4to. Col. Agr. 1621. pp. 318, 319. ]
* Lib. iii, de Euch. ec. xi. [De modo existentize Corporis Domini, Wc., § i.— Bellarm. Op. ed. Ingolst. 1601. tom. iii. col. 711. ]
ἡ Gretserus Def. Bellarm., lib. iii. c. 9. [ Vid. ed. Ingolst. 1607, tom. i. col.
1403.--Cum igitur judex controver- siarum neque sit Scriptura, neque prin- ceps politicus, neque privatus uniuscu- jusque spiritus, conficitur judicem hune esse principem ecclesiasticum, hoc est, Romanum Pontificem, vel solum, vel certe cum concilio et consensu coépi- scoporum.— Et passim. |
Silv. Prierias, sub initio Dial. [de potestate pape; ap. Lutheri op. ed. Jenz, 1564,—Vid. tom. i. p. 16.—Fun- damentum tertium. Quicunque non innititur doctrine Romane Ecclesize ac Romani pontificis, tanquam regule Fidei infallibili, a qua etiam ‘Sacra Scriptura robur trahit et auctoritatem, hereticus est.—Et passim. |
ΟΡ. LOY
Nomen sive vox transub- stantia- tionis.
Res sive sententia ipsa.
-
54 DE SACRIS SYMBOLIS ET SPIRITUALI MANDUCATIONE
substantiam convertere possit, nemo tamen (quamdiu sub- stantiam panis superstitem et incolumem sensibus percipit) id factum a Christo sibi persuadebit. Hactenus quidem nihil simile factum fuisse legimus, vel sub Veteri, vel sub Novo, Dei Testamento. Quapropter hoc dogma, non minus toti antiquitati incognitum, quam ab universa S. Scriptura alienum, heeret adhuc ad scopulos incredibilitatis; nec a nobis fidem illud impetrare zquum est, quod, a nuperis hominibus non ita pridem excogitatum, pro articulo Fidei et religionis Christiane obtrusum esse noscitur. Nam in Scripturis Sacris adducendis, ad stupendam hance illorum doctrinam suffulciendam, omnino frustra sunt; et verum non est, quod toties miré confidentii) depredicant, universam semper Kcclesiam in eam doctrinam consensisse, que longo tempore fuit Kcclesiz penitus inaudita, et ante pauca de- mum szcula autoritate Papali, sub nominibus Lateran et Tridentine Synodi, comprobata:—id, quod secuturis jam capitibus demonstratum imus.
CAPUT V.
TRANSUBSTANTIATIONEM, NEC SECUNDUM VOCEM AUT NOMEN, NEC SECUN- DUM REM AUT SENTENTIAM, IN 5. SCRIPTURIS AUT ANTIQUIS ECCLESLE DOCTGRIBUS HABERI, IMO, CUM EISDEM PUGNARE, OSTENDITUR ; ATQUE ADEO DE FIDE NNO ESSE.
I. Nomen Transubstantiationis ipsi etiam transubstan- tiatores concedunt ante XII. szeculum fuisse imauditum: tantum abest, ut vel in S. Scripturis, vel in antiquorum patrum monumentis, inveniri possit. Stephanus quidem Eduensis episcopus perhibetur hance vocem semel usurpasse ; et refertur ille a recentioribus quibusdam ad seculum X, sed sine testimonio vetustiorum. Nec dicit ille absolute, et simpliciter, panem transubstantiatum esse, sed quasi tran- substantiatum ; quod sano sensu admitti potest @.
II. Imo, rem ipsam sine nomine, sive sententiam sine voce creditam, non posse ex Scripturis probari, ingenue
a Vide cap.i. ἢ. vi., cap. ili. ἢ. iv., cap. iv. n. v., et hoc ipsum cap. n. v.
CORPORIS CHRISTI IN SACRAMENTO EUCHARISTIZ. 55
fassi sunt scholasticorum doctissimi, Scotus, Durandus, Biel, Cameracensis, Cajetanus, et alii non pauci; qui tamen illam, authoritate papali post annos mille et ducentos introductam, atque in Ecclesid Romani receptam, alias defensitare sate- gerunt.
Ill. “Non exstare locum ullum Scripture tam ex- pressum, ut sine Ecclesiz” (Romanz) “declaratione” (id est, Papz Innocenti III. in congregatione sud Laterana) “evidenter cogat transubstantiationem admittere,’ dixit Scotus». “ Verbum audiri, sed ex verbo modum hunce sciri,” negavit Durandus*. ‘ Neutiquam inveniri in canone Bibli- orum,” scripsit Biel®. “ Substantiam panis manere, rationa- bilius et facilius esse ad tenendum, imo minoribus incom- modis obnoxium, et sacris Scripturis minus repugnare,” affir- mavit Occamus®; et post eum Cardinalis Cameracensis‘, qui
> Scotus in iv. Sent., dist. xi. queest. 3. [Hee non suntipsissima Scoti verba; qui tamen non aliud adhibet argumen- tum. Vid. Joan. Duns Scoti op., ed. Lugd. 1639, tom. viii. pp. 606, 607, 616, 618, 619.—§ 5. Tertio sic: nihil est tenendum, tanquam de substantia Fidei, nisi quod potest expresse haberi de Scriptura, vel expresse declaratum est per Ecclesiam, vel evidenter sequitur ex aliquo plane contento in Scriptura, vel plane determinato ab Ecclesia ...
§ 7. Pro opinione secunda (i. e. non manere panem, &c.) potest argui.... tertio, quia ista transubstantiatio non videtur magis probari ex Scripturis, quam panem non manere, imo minus...
§ 13. Nune autem ipsa (sancta Ro- mana Ecclesia) tenet panem transub- stantiari in Corpus, et vinum in San- UICC Ce ee ett eet a o's
§ 15. Dicendum, quod Ecclesia de- claravit istum intellectum esse de veri- tate Fidei, in illo symbolo edito sub Innocent. III. in concilio Lateranensi : “ Firmiter credimus,’ &c.... Et bre- viter, quidquid ibi dicitur esse creden- dum, tenendum est esse de substantia Fidei: et hoe post istam declarationem solemnem factam ab Ecclesia. Et, si queras quare voluit Ecclesia, &c.: . . dico, quod eo Spiritu exposite sunt Scripture, quo condite. Et ita sup- ponendum est, quod Ecclesia Catho- lica eo Spiritu exposuit, quo tradita est nobis Fides.—Conf. Bellarm. de Euch., lib. iii. cap. 23. §. Secundo dicit, infra citat. p. 57. not. k. ]
¢ Durand., ut supr. [ Haud scio, an hee sint ipsa verba Durandi, cujus sententia autem minime dispar sic legi- tur: (Sentent. Theol., lib. iv. dist. xi. quest. 3. ὃ 5. ed. Lugd. 1787. pag. 717.)
. . “ Idem factum quantum ad substan- tiam, sed diversum quantum ad modum faciendi. Pradictus autem modus con- versionis substantie panis in Corpus Christi constat quod est possibilis : alius autem modus, qui communius tenetur, est in-intelligibilis: nee unus istorum est magis per Ecclesiain ap- probatus, vel reprobatus, quam alius. Nec oportet difficultates Fidei difficul- tatibus superaddere, quin potius juxta documentum Scripture conandum est difficultates elucidare.’’—Vid. etiam queest. i. passim. |
4 Biel, in can. Missa, lect. xl. [sub init., ed. Lugd. 1542. (5. p.)—Inqui- rendum est, qua mutatione incipit Cor-
pus Christi esse in Sacramento. Circa
quod notandum, quod, quamvis ex- presse tradatur in Scriptura quod Cor- pus Christi veraciter sub speciebus pa- nis continentur (continetur,) et a fide- libus sumitur, tamen, quo modo ibi sit Christi Corpus, an per conversi- onem alicujus in Ipsum, an sine con-
versione incipiat esse Corpus Christi
cum pane manentibus substantia et accidentibus panis, non invenitur ex- pressum in canone Bibliz. Unde de hoe antiquitus fuerunt diverse opinio- nes, ut recitat Magister, &c. |
© Occamus, Centilii lib. iv. quest. 6. {conel. 39.—Vid. Guilhelmi de Ocham
In 5. Li- teris non invenitur.
56 DE SACRIS SYMBOLIS ET SPIRITUALI MANDUCATIONE
fatetur itidem, “Transubstantiationem non posse probari ex
Sacris Literis.”’
Quinetiam Cardinalis Roffensisg, ‘‘ Nullum
in Scriptura verbum positum esse,” dixit, “quo probetur
in Missi hane substantiz transmutationem fieri.”
Item,
Cajetanus Cardinalis: ‘ Non apparet” (inquit™) “ex Evan- gelio coactivum aliquod, ad intelligendum hee verba pro- prie,’ nempe, HOC EST CORPUS MEUM: 1π|οἷ, “ presentia illa
Centilogium Theologicum, sub fin. lib. iv. Sentent., ut infra; ubi aliis quam que citat Cosinus verbis idem legitur argumentum.} [Et in iv. Sent. dist. xi. q. 6. [ed. Lugd. 1495, s. p—Quan- tum ad secundum dico, quod in Al- tari est vera transubstantiatio Corporis Christi: sed hoc potest multis modis poni: uno modo ponendo quod rema- neat ibi substantia panis, et cum hoc quod Corpus Christi coexistat sub- Stantizowillis ὍΣΟ ο΄. τ ase) Primus modus patet, quia hoc potest fieri per simplicem coexistentiam veri Corporis Christi substantiz panis, ὅσο. .. Primus modus potest teneri, quia non repugnat rationi, nec alicui auctori- tati Biblizw, et est rationabilior et fa- cilior ad tenendum inter omnes mo- dos; quia pauciora inconvenientia se- quuntur ex eo, quam ex aliquo alio modo; W&c. ]
f Card. Camerac. iniv. ἃ. xi. q. 6. art. 1, 2. [Vid. Questiones Petri de Alliaco, Card. Camerac., super primum, tertium, et quartum Senten- tiarum, ed. 8vo. Par. 5. a. fol. 265 b.— Quarta opinio et communior est, quod substantia panis non remanet, sed sim- pliciter desinit esse: cujus pessibilitas patet, quia non est Deo impossibile, quod illa substantia subito desinat esse, quamvyis non esset possibile creata vir- tute. Et, licet ita esse non sequatur evidenter ex Scriptura, nec etiam vi- dere meo ex determinatione Ecclesiz, quia tamen magis favet ei, et communi opinioni sanctorum et doctorum, ideo teneo eam. ]
δ Lib. contra Luth. de capt. Baby- lon. ec. i. [cap. x.—Joh. Fischerii ΟΡ.» ed. Wirceburgi 1597, col. 227.—Sed prius illud aggrediamur et doceamus, quod citra patrum interpretationem, et usum nobis ab eisdem traditum, nemo probabit ex ipsis nudis Evangelii verbis sacerdotem quempiam his temporibus veram Christi Carnem et Sanguinem consecrare. Non, quod res hee jam ambigua sit, sed quod ejus certitudo non tam habeatur ex verbis Evangelii,
quam ex patrum (ut diximus) inter- pretatione, simul et usu tanti temporis quem illi posteris reliquerunt.—(Tunc, post consecrationis verba:) Hactenus Matthzus, qui et solus Testamenti Novi meminit. Neque ullum hie verbum positum est, quo probetur in nostra missa veram fieri Carnis et Sanguinis Christi preesentiam. |
h Cajet, in Th. p. 3. q.75. art. i. [ Vid. S. Thome Aquin. Par. iii. cum eom- mentariis Card. Cajetani, ed. fol. (black letter) Bonon. 1528, fol. 301; unde re- petita sunt hee verba, que desunt ad ed. Venet. 1596. Totum sic se habet Cajetani argumentum: ... “ Sciendum est ex auctoritate Sacre Scripture, de existentia Corporis Christi in sacra- mento Eucharistie nihil aliud haberi expresse nisi verbum Salvatoris dicen- tis, Hoc est Corpus Meum: oportet enim verba hee vera esse. Et, quo- niam verba Sacre Scripture expo- nuntur dupliciter, (vel proprie, vel metaphorice,) primus error circa hoe fuit interpretantium hee Domini ver- ba metaphorice: quem Magister Sent. di. xi. lib. iv. tractat; qui et in hoe articulo reprobatur. Et consistit vis reprobationis in hoc, quod verba Do- mini intellecta sunt ab Ecclesia pro- prie: et propterea oportet illa verba verificari proprie. Dico autem ab Ec- clesia, quoniam non apparet ex Evangelio coactivum aliquod ad intelligendum hee verba proprie.’’ |
i Ibid. q. 45. art. 14. [Hie locus falso citatur : etenim nullus est arti- culus xiv. Vid. autem quest. 75. art. i., ubi supra.—Habemus igitur ex veri- tate verborum Domini in sensu pro- prio, Corpus Christi veraciter esse in Eucharistia; et hoe est primum, quod ex Eyangelio habemus circa hoc sacra- mentum. Alterum autem, quod Evan- gelium non explicavit expresse, ab Ecclesia accepimus, sc. conversionem panis in Corpus Christi.—Item, art. 4, ubi supr. fol. 306. Titulus intelligitur de conversione substantiali, qué panis substantialiter sumptus transubstanti-
CORPORIS CHRISTI IN SACRAMENTO EUCHARISTIX®. 57
in Sacramento, quam tenet” Romana “ Ecclesia, ex his ver- bis Christi non potest demonstrari, nisi etiam accesserit” Romane “ Ecclesiz declaratio.”” Denique, ipse etiam Cardi- nalis Bellarminus* ait, quod, “ quamvis Scripturam addux- erit, que ipsi satis clara ad probandam transubstantiationem videatur homini non protervo, tamen an ita sit merito dubi- tari potest, quum homines doctissimi atque acutissimi, qualis cum primis Scotus fuit, contrarium sentiant.’”’ Protestantes vero nihil aliud postulant, quam ut cum hisce doctissimis et acutissimis viris sentire sibi liceat.
IV. Ipsa sane institutionis verba, panem esse, quicum exhibetur Corpus Domini, (estque eadem ratio, si vinum et Sanguinem attendamus,) manifeste eis ostendunt, qui veritati cedere, quam contentioni indulgere, malunt ; nempe Christi verba sunt, (postquam panem accepisset, benedixisset, fre- gisset :) ‘Hoc est Corpus meum;’ verba vero Apostoli, (quo nemo melius mentem Christi explicare potuit :) “ Panis quem frangimus est κοινωνία Corporis Christi,’—id est!, exhibitio Corporis Christi, qui fideles ejusdem Corporis participes fiunt. Panem esse, qui porrigebatur, nihil opus erat ulterius indicari, (id enim accipientium sensibus patebat;) at una dari Corpus Christi,—de eo nemini constare potuisset, nisi ipse indicasset qui neminem unquam fefellit. Quanquam autem, ex institutione Divina et explicatione apostolica, unusquisque fidelium, panem benedictum comedens, non magis an Corpus Domini comedat dubitare debet, quam si panem in Corpus Domini substantialiter conversum esse sciret,—non tamen propterea sequitur, panem ita conversum -esse, ut secundum substantiam suam esse desinat, incipiatque presens esse nihil aliud, quam ipsissimum naturale Corpus Christi ex pane factum. Certum enim est, non alid ratione panem esse Corpus Christi, quam qui poculum est novum
atur in Corpus Christi: sic enim Ec- supra adduximus, videatur nobis tam
clesia intelligit conversionem. ]
κ De Euch., lib. iii. cap. 23. ὃ. Se- cundo dicit. [Vid. Bellarm. op., ed. TIngolst. 1601, tom. iii. col. 752.—Se- cundo dicit (Scotus) non extare locum ullum Scripture tam expressum, ut sine Ecclesie declaratione evidenter cogat transubstantiationem admittere. Atque id non est omnino improbabile. Nam etiamsi Scriptura, quam nos
clara, ut possit cogere hominem non protervum, tamen an ita sit merito du- bitari potest, cum homines doctissimi et acutissimi, qualis imprimis Scotus fuit, contrarium sentiant. }
1 {In MS. Dunelm. pro “id est, ex- hibitio... fiunt,” legitur: ‘i.e. me- dium, sacramentum, sive organum, cu- jus interventu Corpus Christi nobis communicatur. Panem esse,’ &Xc. }
Institutio- nis verba.
Prisce Ecclesize doctores.
58 DE SACRIS SYMBOLIS ET SPIRITUALI MANDUCATIONE
testamentum, nec aliam ex illd, aliam ex isté enunciatione, posse elici consequentiam. Quocirca, cum poculum nonnisi sacramentali metonymia possit esse illud testamentum, pla- num fit, nec panem aliter esse posse Corpus Christi.
V. Quod vero aiunt Bellarminus aliique™, fieri non posse ut verba illa Christi sint vera, nisi per conversionem, quam Ecclesia Romana transubstantiationem vocat,—id tantum a veritate abest, ut, si admittatur, non solum tollat potentiam divinam, (quasi Deus non possit facere, ut remanente sub- stantia panis Corpus Christi preesens sit, et vere exhibeatur in hoe Sacramento,) sed etiam evertat veram naturam, tum benedictionis divinz que res conservat, tum ipsius Sacra- menti quod ex duobus constat, tum denique Corporis et Sanguinis Domini, que ex pane et vino a sacerdotibus for- mari, non sine maxima et stupendd prorsus audacia, di- cuntur. Sed veritas verborum Christi satis sibi constat absque tantarum veritatum dispendio. Pone testatorem tabulas vel codicillos de manu sud in heredis manus tra- dentem, additis hisce verbis, ‘ Accipe domum quam tibi relin- quo :—nemo quidem existimaturus esset chartaceum illud instrumentum esse ipsissimam domum ligneam aut saxeam ; neque tamen quisquam propterea testatorem obscure vel falso locutum putaret. Ad eundem plane modum Christus sacra symbola, verbis Suis et precibus sanctificata, tanquam sigilla Novi Testamenti tabulis appensa, Suis discipulis tra- didit ; quibus illi de bonis ab Ipso relictis non minus certi redditi sunt, quam filii de terreni patris hereditate per instrumentum a notario confectum, aut mant propria exa- ratum.
VI. Sacris literis addamus prisce Ecclesiz judicium. Habemus enim ipsos primos religionis nostrze sanctos, et incorruptos antistites, primaque Ecclesiz Catholice lumina ; qui explicaté sententia solam spiritualem et mysticam pree- sentiam Corporis Christi in Eucharistid, magno, communi, et constanti consensu, professi sunt. De panis autem et vini substantia penitus abolita, sive de novo isto et peregrino transubstantiationis dogmate, ne quidem vel audiverunt quicquam, vel omnino locuti sunt; imo, patrum universorum
m Ubi supra. [ Vid. cap. iv. num. vii. ]
CORPORIS CHRISTI IN SACRAMENTO EUCHARISTILE. 59
doctrina ei perspicue et constanter adversatur, quicquid pre se ferant pontificii in contrarium. Sed, si lubeat sin- gulos audire, eorum ego aliquot illustriora loca (quoniam omnia in immensam nimis catervam excrescerent) strictim nominabo.
VII. Ordiar ab ipso sanctissimo martyre Justino, scrip- tore vetustissimo ; qui post apostolica tempora inter primos eorum est, quorum indubitata scripta ad nos pervenerunt. Que autem doctrina de mysterio S. Cone, ejus tempore, tum Rome tum alibi fuerit, non obscure ex his verbis ° intel- ligitur: “ Postquam preses gratias egit, et acclamavit popu- lus, illi qui a nobis dicuntur diaconi, seu ministri, dant cui- que preesentium quod sumant de pane et vino; et hoe ali- mentum a nobis vocatur Eucharistia: ... non enim ut vul- garem panem, neque ut vulgare poculum, hec sumimus.’”’— Ut panem sumunt, sed non ut communem. Et paulo post: * Per hanc alimoniam sanguis et caro nostra per mutationem nutriuntur ; eamque Jesu Christi carnem et Sanguinem esse didicimus.”” Quare et substantia panis etiam post conse- crationem manet, et vere corruptibilis cibus est; quod de Christi Corpore immortali dici non potest: neque enim Caro Christi carnem nostram alit, nec in eam mutatur; sed cibus iste qui sacramentaliter Caro Christi dicitur. Caro autem Christi animas nostras nutrit in vitam ternam.
VIII. Ad eundem modum scripsit Sanctus Irenzus, martyr itidem, et ejusdem seeculi episcopus. ‘Panis” (inquit?) “qui est a terra, percipiens invocationem Dei, jam non com- munis panis est, sed Eucharistia, ex duabus rebus constans,
ἃ [Contigit Justini martyrium... - ann. Chr. 165.—Vid. Cave, tom. i. p. 61.]
9. Apolog. ii. ad Antoninum Imp. prope finem. [ Vid. Apol. i. § 65, 66, ap.Justin. Mart. op., ed. Ben. Par. 1742. p- 838. ---εὐχαριστήσαντος δὲ τοῦ προ- εστῶτος, καὶ εὐφημήσαντος παντὸς τοῦ λαοῦ, οἱ καλούμενοι παρ᾽ ἡμῖν διάκονοι διδόασιν ἑκάστῳ τῶν παρόντων μεταλα- βεῖν ἀπὸ τοῦ εὐχαριστηθέντος ἄρτου καὶ οἴνου καὶ ὕδατος, καὶ τοῖς οὐ παροῦσιν ἀποφέρουσι" καὶ ἣ τρυφὴ αὕτη καλεῖται παρ᾽ ἡμῖν εὐχαριστία, fs οὐδενὶ ἄλλῳ μετασχεῖν ἐξόν ἐστιν, ἢ τῷ πιστεύοντι ἀληθῆ εἶναι τὰ δεδιδαγμένα ὑφ᾽ ἡμῶν, καὶ λουσαμένῳ τὸ ὑπὲρ ἀφέσεως ἄμαρ- τιῶν καὶ εἰς ἀναγέννησιν λουτρὸν, καὶ
οὕτως βιοῦντι ὡς ὁ Χριστὸς παρέδωκεν. οὐ γὰρ ὡς κοινὸν ἄρτον, οὐδὲ κοινὸν πόμα, ταῦτα λαμβάνομεν" ἀλλ᾽ ὃν τρόπον διὰ λόγου Θεοῦ σαρκοποιηθεὶς Ἰησοῦς Χρισ- Tos, 6 Σωτὴρ ἡμῶν, καὶ σάρκα καὶ αἷμα ὑπὲρ σωτηρίας ἡμῶν ἔσχεν, οὕτως καὶ τὴν SC εὐχῆς λόγου τοῦ παρ᾽ αὐτοῦ εὐ- χαριστηθεῖσαν τροφὴν, ἐξ ἣς αἷμα καὶ σάρκες κατὰ μεταβολὴν τρέφονται ἡμῶν, ἐκείνου τοῦ σαρκοποιηθέντος ᾿Ιησοῦ καὶ σάρκα καὶ αἷμα ἐδιδάχθημεν εἶναι. |
P Lib. iv. cont. Her. 6. 34. [3]. cap. xviii. ὃ 5.—S. Irenzi op., ed. Ben. Par. 1710. p. 251.—as yap amd γῆς ἄρτος προσλαμβανόμενος τὴν ἔκκλησιν τοῦ Θεοῦ οὐκέτι κοινὸς ἄρτος ἐστὶν, ἀλλ᾽ εὐ- χαριστία, ἐκ δύο πραγμάτων συνεστη- κυῖα, ἐπιγείου τε καὶ οὐρανίου.
CEASE: Ng
Justinus Martyr®, A.D. 144.
S. Irenzus A.D. 160.
Tertullia- nus A.D. 200.
60 DE SACRIS SYMBOLIS ET SPIRITUALI MANDUCATIONE
terrena et ccelesti.” Si vero substantia panis tollatur, tollitur quod terrenum est. Iterum4: “ Quemadmodum granum tri- tici, decidens in terram, et dissolutum, multiplex surgit, . . . et percipiens verbum Dei fit Kucharistia, (quod est Corpus et Sanguis Christi,) sic et nostra corpora, ex eo nutrita, et reposita in terram, ac resoluta, resurgent in suo tempore.” Iterum’: “ Per creaturam nutrimur; creaturam autem Ipse nobis prestat....Eum calicem, qui est creatura, Suum Sanguinem, et eum panem, qui est creatura, Suum Corpus confirmavit. ... Quando ergo calix et panis percipiunt ver- bum Dei, fit Eucharistia Sanguinis et Corporis Christi; ex quibus augetur et consistit carnis nostre substantia.” Ham autem nutriri vel augeri vero et naturali Corpore Christi, non sine magni impietate ab ipsis transubstantiatioribus diceretur. Nihil enim naturaliter corpus nostrum nutrit, nisi quod per alterationem in carnem nostram et sanguinem convertitur ; quod de Corpore Christi incorruptibili affirmare blasphemum est. Interim tamen symbola, que suo modo et sunt et dicuntur Corpus et Sanguis Christi, ita corporibus nostris nutrimentum et augmentum suppeditant per res terrenas, ut etiam propter res ipsas ccelestes, que median- tibus terrenis a fidelibus percipiuntur, corpora nostra idonea reddunt ad beatam resurrectionem et immortalitatis glo- riam.
IX. Tertullianus, qui circa annum ducentesimum floruit, cum adhue Catholicus ardentissimi zeli plenus esset, scripsit contra Marcionem hereticum, qui (inter alia nefanda dog- mata) docuit etiam Christum e Virgine Marii non ipsam humani corporis naturam atque substantiam, sed externas
4 Lib. v. c. 12. [eap. 2. in MSS.— Vid. c. ii. § 3, ubi supra, p. 294.---καὶ
¥ Ibidem. [Vid. § 2, 3, ubi supr.—
ἐπειδὴ μέλη αὐτοῦ ἐσμέν, καὶ διὰ τῆς
ὅνπερ τρόπον τὸ ξύλον τοῦ ἀμπέλου κλι- θὲν εἰς τὴν γῆν τῷ ἰδίῳ καιρῷ ἐκαρποφό- pnoe, καὶ ὃ κόκκος τοῦ σίτου πεσὼν εἰς τὴν γῆν καὶ διαλυθεὶς πολλοστὸς ἔγέρθη, διὰ τοῦ Πνεύματος τοῦ Θεοῦ, τοῦ συνέ- χοντος τὰ πάντα, ἔπειτα δὲ διὰ τῆς σο- φίας τοῦ Θεοῦ εἰς χρῆσιν ἐλθόντα ἂν- θρώπων, καὶ προσλαμβανόμενα τὸν λόγον τοῦ Θεοῦ εὐχαριστία γίνεται, ὕπερ ἐστὶ σῶμα καὶ αἷμα τοῦ Χριστοῦ, οὕτως καὶ τὰ ἡμέτερα σώματα et αὐτῆς τρεφόμενα, καὶ τεθέντα εἰς τὴν γῆν καὶ διαλυθέντα ἐν αὐτῇ, ἀναστήσεται ἐν τῷ ἰδίῳ καιρῷ.
κτίσεως τρεφόμεθα, τὴν δὲ κτίσιν ἡμῖν αὐτὸς παρέχει, τὸν ἥλιον αὐτοῦ ἀνατέλ- λων καὶ βρέχων, καθὼς βούλεται. τὸ ἀπὸ τῆς κτίσεως ποτήριον, αἷμα ἴδιον ὡμολόγησεν, ἐξ οὗ τὸ ἡμέτερον δεύει αἷμα, καὶ τὸν ἀπὸ τῆς κτίσεως ἄρτον, ἴδιον σῶμα διεβεβαιώσατο, ad’ οὗ τὰ ἡμέτερα αὔξει σώματα. ὅπότε οὖν καὶ τὸ κεκραμένον ποτήριον, καὶ 6 γεγονὼς ἄρτος ἐπιδέχεται τὸν λόγον τοῦ Θεοῦ, καὶ γίνεται ἣ εὐχαριστία σῶμα Χριστοῦ, ἐκ τούτων δὲ αὔξει καὶ συνίσταται ἣ τῆς σαρκὸς ἡμῶν ὑπόστασι».]
CORPORIS CHRISTI IN SACRAMENTO EUCHARISTLE. 61
duntaxat ejus formas et species, assumpsisse; ex quo fonte transubstantiatores Romani suam de accidentibus, a sub- jecto abstractis et in aere pendentibus, doctrinam omnino hausisse videntur. Contra hane detestandam heeresim dis- putans Tertullianus*, atque argumentum petens a Sacra- mento Eucharistiz, Christum non phantasticum, sive imagi- narium, sed verum et naturale Corpus habuisse, ad hunc modum probat: Figura corporis corpus naturale arguit ; spectri enim seu phantasmatis nulla est figura. At (inquit) Christus “acceptum panem, et distributum discipulis, Cor- pus Suum illum fecit dicendo, ‘Hoc est Corpus Meum,’— id est, figura Corporis Mei: figura vero non fuisset, nisi veritatis fuisset' Corpus. Res enim vacua, ut? est phantas- ma, figuram capere non potest.” Hujus argumenti pars quzeque vera est, et necessariam rationis consecutionem con- tinet. Primo enim oportet panem manere panem; alioqul, retorto argumento, dixisset Marcion non esse panem, sed mera panis accidentia, que panis esse videbantur: (sicut respondent transubstantiatores.) Secundo, Corpus Christi exponitur per veri illius Corporis figuram, que pani attri- buitur. Est enim panis aptus representare Corpus Domini, propter alendi vim, que illi terrena imest, huic ccelestis. Tertio denique veritas Corporis eo probatur, quod vera et substantiali figuri representetur; quum, sublata (prout pontificii volunt) panis substantid, ipsa quoque Corporis Christi veritas in sacramento destruitur.
X. Origenes Tertulliani equalis non dissimilem habet locutionem. ‘Quod si” Christus, (ait',) “ut obloquuntur _isti” (Marcionistz,) “carne destitutus erat, et exsanguis,— cujusmodi Carnis, cujus Corporis, et qualis tandem Sanguinis, signa et imagines panem et poculum ministravit ?” Si signa sunt et imagines Corporis ac Sanguinis Christi, icet eum vere Corpus et Sanguinem habuisse probent, tamen, quia signa sunt, non ipsa sunt; et, quia ipsa non sunt, transub- stantiationis figmento apertissime contradicitur. Idem, in Le-
5. Contra Marcion., lib.iv.c.40.[Ter- Orig. op., ed. Ben. Par. 1733, tom. i. p. tulliani op., ed. Rigalt. Lut. Par. 1664, 853.—ei δ᾽, ὡς οὗτοί φασιν, ἄσαρκος pp- 457, 458. ] καὶ ἄναιμος ἦν, ποίας σαρκὸς, ἢ Tivos
t Dial. iii. de Hom. Christo, contr. σώματος, ἢ ποίου αἵματος εἰκόνας διδοὺς,
Marcionistas. [Vid. Adamantii Dia- ἄρτον τε καὶ ποτήριον ἐνετέλλετο τοῖς log. de recta in Deum fide, sect. ἱν.-- μαθηταῖς ; k.7.A.]
11 “esset.”’ ] 2[ “quod.” }
Origenes A. 220.
CAP. ὟΣ
5. Cypria- nus A.250.
62 DE SACRIS SYMBOLIS ET SPIRITUALI MANDUCATIONE
viticum, transubstantiationi disertissime adversatur: “ Agnos- cite” (inquit") “ quia figuree sunt ; et ideo tanquam spirituales, non carnales, examinate et intelligite que dicuntur: sin quasi carnales accipitis, ledunt vos et non alunt. Est enim in Evangelio litera, que oceidit eum qui non spiritualiter, que dicit, ea advertit. Si enim secundum literam sequeris hoc ipsum quod dictum est, ‘Nisi manducaveritis Carnem Meam, et biberitis Sanguinem Meum,’ occidet hee litera.” Quatenus ergo ad Corporis et Sanguinis Christi manduca- tionem hee verba referuntur, mystice et spiritualiter intelli- genda sunt. Iterum,in S. Matthzum scribens*, verum et immortale Christi Corpus a corpore Illius typico et sym- bolico diserte secernit: sacramentum enim ex utroque con- stat. ““Π|6 cibus” (inguit) “qui sanctificatur per ver- bum Dei et preces, juxta id quod habet materiale, ΠΥ ven- trem abit et im secessum ejicitur.” Et hc quidem ait de typico symbolicoque corpore. Absit enim, ut verum illud et celeste Christi Corpus m secessum ejici sentiamus ; quod tamen fateri necesse est, si id Christi Corpus naturale sit, quod symbolicum corpus et materiale in Eucharistid vocat Origenes. Nam ista sola accidentia esse nemo sanus dixerit.
XI. Sanctus Cyprianus Carthaginensis episcopus, et glo- riosissimus Christi martyr, de sacramento Dominici cali- cis illustrem ad Cecilium conscripsit epistolam, cujus hee
« Hom. vii. in Levit. [ὃ 5.—Op., tom. 11, p. 225; ubi ipsissima verba
manu Cosini scripta, verumtamen rubrica obliterata, hee sunt que se-
sunt: ‘ Agnoscite quia figure sunt, que in divinis voluminibus scripta sunt: et ideo tanquam spiritales, et non tanquam carnales, examinate et intelligite quz dicuntur. Si enim quasi earnales ista suscipitis, ledunt vos, et non alunt. Est enim et in Evangelio litera que occidit : non solum in Veteri Testamento occidens litera deprehen- ditur. Est et in Novo Testamento litera quz occidat eum qui non spiri- tualiter que dicuntur adverterit. Si enim secundum literam sequaris hoc ipsum quod dictum est :—‘ Nisi man- ducaveritis Carnem Meam, et biberitis Sanguinem Meum ;’—occidit hee li- ἴοχα
* In cap. xv. S. Matt. [Margine manuscripti Dunelm. post hane notam
quuntur verba: “ Habetur istius com- mentarii exemplar Grzeeum in Biblio- theca Regine Suzciz, unde mihi ho- rum verborum copia facta est. Inve- niuntur etiam hee eadem verba Grece in exemplari ejusdem commentarii, quod asservatur in bibl. regia Parisiis ; contra quam Perronius Card. affir- mavit.”’—Vid. Orig. op., tom. ili. p. 499.—ei δὲ πᾶν τὸ εἰσπορευόμενον εἰς τὸ στόμα εἰς κοιλίαν χωρεῖ, καὶ εἰς ἀφε- δρῶνα ἐκβάλλεται, καὶ τὸ ἁγιαζόμενον βρῶμα διὰ λόγου Θεοῦ καὶ ἐντεύξεως, κατ᾽ αὐτὸ μὲν τὸ ὑλικὸν, εἰς τὴν κοιλίαν χωρεῖ, καὶ εἰς ἀφεδρῶνα ἐκβάλλεται. |
Υ Indigne faciunt, qui propter hee verba Origenem inter Stercoranistas hereticos numerant.
CORPORIS CHRISTI IN SACRAMENTO EUCHARISTI&. 63
summa est?: “ Ut calix, qui in commemoratione(m) Christi offertur', mixtus vino offeratur ;” (contra sententiam Aqua- riorum :) “ubi enim” (inquit) “vimum non est in calice, Sanguis Christi non potest exprimi; quia videmus in vino Sanguinem Christi ostendi, sicut in aqui populus fidelium intelligitur.” At transubstantiatoribus pontificiis neque aqua neque vinum est in calice oblato; absque quibus (vino prasertim, quod erat elementum a Domino nostro institutum, et de quo Cyprianus przcipue loquitur,) ne sacramentaliter quidem presens est Christi Sanguis: tan- tum abest, ut de corporali illius presentid, vino penitus amoto, et ad nihilum redacto, (hoc est, ad accidens sine sub- jecto,) quicquam omnino crediderit prisca Christi Ecclesia ; que non magis vinum in Sanguinem, quam aquam in popu- lum, transubstantiari dixisset. Sed non est, quod multa ex hoc patre adducam testimonia, quum omnia ejus scripta plenissime ostendant in Eucharistid veram panis et vini sub- stantiam exhiberi, ut similitudo alimenti vivifici, quod a fidelibus ex Corpore et Sanguine Christi percipitur, atque adunatio totius populi in unum Corpus congregati, recte suo respondeat sacramento.
XII. Nota sunt illa Niceni Concilii verba, quibus fideles, a
visibilibus illis et naturalibus panis et vini elementis, aperte a
revocantur ad internum et spiritualem mentis aspectum quo Christus apprehenditur. ‘“ Ne” (inquiunt*) “ proposito pani et poculo humiliter intenti simus, sed sublata in altum mente per fidem consideremus proponi in sacra ill4 mensa Agnum Dei tollentem peccata mundi; .. . et pretiosum
* Lib. 11. Ep. iii, sive Ep. lxiii. in scriptis. [Vid. Gelasii Cyziceni Hist.
edit. Pamel. [Vid. 5. Cypr. op., ed. Oxon. 1682, pp. 148, 154.—Ut calix, qui in commemoratione Ejus offertur, mixtus vino offeratur. Nam, cum di- cat Christus, ‘Ego sum Vitis vera,’ Sanguis Christi non aqua est utique, sed vinum. Nec potest videri Sanguis Fijus, quo redempti et vivificati sumus, esse in calice, quando vinum desit ealici quo Christi Gang ostenditur, Ric Ne saith eats - + Quando au- tem in calice vino aqua miscetur, Christo populus adunatur, et creden- tium plebs Hi, in quem credidit, copula- tur et conjungitur. }
* In Actis ibid. a Gelas, Cyzic. con-
Cone. Nicen., cap. xxx. §. De Divina Mensa, &c.; Labbe, tom. ii. col. 234.— ἐπὶ τῆς θείας τραπέζης πάλιν κἀνταῦθα μὴ τῷ προκειμένῳ ἄρτῳ καὶ τῷ ποτηρίῳ ταπεινῶς προσέχωμεν" GAN ὑψώσαντες ἡμῶν τὴν διάνοιαν πίστει νοήσωμεν κεῖσ- θαι ἐπὶ τῆς ἱερᾶς ἐκείνης πραπέζης τὸν ᾿Αμνὸν τοῦ Θεοῦ τὸν αἴροντα τὴν ἅμαρ- τίαν τοῦ κόσμου, ἀθύτως ὑπὸ τῶν ἱερέων θυόμενον" καὶ τὸ τίμιον αὐτοῦ σῶμα καὶ αἷμα ἀληθῶς λαμβάνοντας ἡμᾶς πιστεύ- ew ταῦτα εἶναι τὰ τῆς. ἡμετέρας ἀναστά- σεως σύμβυλα. διὰ τοῦτο γὰρ οὔτε πολὺ λαμβάνομεν, ἀλλ᾽ ὀλίγον, ἵνα γνῶμεν ὅτι οὐκ εἰς πλησμονὴν, ἀλλ᾽ εἰς ἅγιασ-
dv. |
CAP. ὟΣ
1 Populo, scilicet,
Concil. cen. I. A. 325.
S. Athana- sius, A. 330.
64 DE SACRIS SYMBOLIS ET SPERITUALI MANDUCATIONE
Ejus Corpus ac Sanguinem vere accipientes, nos credamus hzee esse nostre resurrectionis symbola. Nam ideo etiam non multum, sed parum, accipimus, ut agnoscamus quod non ad satietatem, sed ad sanctificationem, accipiatur.”” Quis vero hoc, “non multum, sed parum,” etiam inter ipsos transubstantiatores, de Corpore Christi dictum esse intel- ligat ? aut quis credat Corpus et Sanguinem Ejus a patribus Nicenis proprie vocata esse symbola; quum nulla res sui ipsius symbolum aut signum esse possit? Quamvis, igitur, in symbolis propositis sistendum non sit, (oportet enim attendere ad id, quod in sacramento precipuum est, ut “sursum corda” habeamus ad Dominum, qui cum eisdem symbolis simul exhibetur,) symbola tamen sunt, et terrena pars sacramenti, tam panis quam poculum: quod transub- stantiationem jugulat.
XIII. Sanctus Athanasius, qui Niceni Concilii tempore floruit, eidemque interfuit, vir, si quis alius, Catholice Fidei per omnia tenacissimus, non aliam in Eucharistid Corporis Christi manducationem agnovit, quam spiritualem. “ Domi- nus” (inquit>) “spiritum a carne discriminavit, ut discere- mus ea, que loqueretur, non carnalia esse, sed spiritualia. Quot enim hominibus Corpus Ejus suffecisset ad cibum, ut universi mundi alimonia fieret? Sed propterea ascensionis Suze in celum mentionem fecit, ut eos a corporali intellectu abstraheret, ac deinde Carnem Suam, de qua locutus erat, cibum e supernis ccelestem, et spiritualem alimoniam (καὶ πνευματικὴν τροφὴν,) ab Ipso donandum intelligerent: ‘Qui enim locutus sum vobis, spiritus et vita sunt ;’—quod perinde est ac si diceret, Corpus Meum quod ostenditur, et datur pro mundo, in cibum dabitur, ut spiritualiter (πνευματικῶς)
®> In illud Evang. “ Quicunque dixerit verbum,’’ &c. Etine. vi. S. Joh. ** Qui manducat Carnem Meam,”’ &e. [Vid. S. Athanasii Epist. iv. ad Serapionem, § 19.—Op., ed. Ben. Par. 1698, tom. i. par. ii. pag. 710.— τὸ πνεῦμα πρὸς TO κατὰ σάρκα διέστει- λεν, ἵνα μὴ μόνον τὸ φαινόμενον, ἀλλὰ καὶ τὸ ἀόρατον αὐτοῦ πιστεύσαντες μά- θωσιν, ὅτι καὶ ἃ λέγει οὐκ ἔστι σαρκικὰ, ἀλλὰ πνευματικά. πόσοις γὰρ ἤρκει τὸ σῶμα πρὸς βρῶσιν, ἵνα καὶ τοῦ κόσμου παντὺς τοῦτο τροφὴ γένηται; ἀλλὰ διὰ
τοῦτο τῆς εἰς οὐρανοὺς ἀναβάσεως ἐμνη- μόνευσε τοῦ υἱοῦ τοῦ ἀνθρώπου, ἵνα τῆς σωματικῆς ἐννοίας αὐτοὺς ἀφελκύσῃ, καὶ λοιπὸν τὴν εἰρημένην σάρκα βρῶσιν ἄνωθεν οὐράνιον καὶ πνευματικὴν τρο- φὴν παρ᾽ αὐτοῦ διδομένην μάθωσιν. ἃ γὰρ λελάληκα, φησὶν, ὑμῖν, πνεῦμά ἐστι καὶ Con’ ἧσον τῷ εἰπεῖν, τὸ μὲν δεικνύμε- νον καὶ διδόμενον ὑπὲρ τοῦ κόσμου δοθή- σεται τροφὴ, ὡς πνευματικῶς ἐν ἑκάστῳ ταύτην ἀναδίδοσθαι, καὶ γίνεσθαι πᾶσι φυλακτήριον εἰς ἀνάστασιν ζωῆς αἰω- viov. |
CORPORIS CHRISTI IN SACRAMENTO EUCHARISTIZ£. 65
unicuique tribuatur, et fiat singulis preeservatio ad resurrec- C A P. tionem vite sterne.” Quibus sanctissimi patris verbis _Y- quum nullum idoneum responsum regerendum esse videret Cardinalis Perronius‘’, totum tractatum tanquam despera- bundus respuit, et negavit esse Athanasii; quod ante eum
fecit nemo. Nihil est enim cur improbetur.
XIV. Proximus esto Cyrillus Hierosolymitanus episcopus, S. Cyrillus Sancti Athanasii coztaneus. Agens ille de chrismate, quo eat baptizati inungebantur, ita αἰ: ‘“Czeterum vide, ne illud A.D. 350. putes unguentum tantum. Quemadmodum enim panis Eu- charistiz, post S. Spiritis invocationem, non amplius est panis communis, sed est Corpus Christi, sic et sanctum hoc unguentum non est amplius unguentum nudum, neque commune, postquam consecratum est, sed est charisma Christi; quod adventu Spiritis S., per Ipsius divinitatem, energiam habet; . . . et corpus quidem unguento perun- gitur, anima vel Spiritu S. vivificoque sanctificatur.” Quid potest luculentius dici? Aut unguentum per consecrationem transubstantiatur in Spiritum et charisma Christi, aut panis et vinum per consecrationem non transubstantiantur in Cor- pus et Sanguinem Christi. Sicut itaque unguentum (ma- nens, quoad substantiam, unguentum) non tamen vocatur unguentum tantum, aut unguentum nudum et commune, sed jam est charisma Christi: sic panis et vinum (manens, quoad substantiam, panis et vinum) non tamen vocatur panis aut vinum tantum, sive nudus panis et vinum commune, sed jam est Corpus et Sanguis Christi. ‘Sub typo” (inquit®)
© Del’ Euchar., liv. ii. Auth. x. ch.
: ματος, οὐκ ἔτι ἄρτος λιτὸς, ἀλλὰ Σῶμα 1. [ed. a Paris, 1622, f. 253, 257.—
= ; x Χριστοῦ, οὕτω καὶ τὸ ἅγιον τοῦτο μύρον
La premiere, que |’ écrit dont il est pris n’est de sainct Athanase, mais faussement supposé et allegué sous son WOU ts sy Mais c’est trop employer de temps pour éclaircir une piece supposée et illegitime: car l’ecrit (scil. Tract. in vers. Evang. ‘ Qui- cunque dixerit verbum,’ &c., wt legitur in marg.) dont ce texte est pris, n’est ny de sainct Athanase, ny d’aucun autheur authentique. |
4 Catech. [ xxi.] Myst. iii. [de sacro Chrismate, § 3.—S. Cyrill. Hier. op., ed. Ben. Par. 1720, p. 316.—aaa’ dpa μὴ ὑπονοήσῃς ἐκεῖνο τὸ μύρον ψιλὸν εἶναι" ὥσπερ γὰρ 6 ἄρτος τῆς εὐχαρισ- τίας, μετὰ τὴν ἐπίκλησιν τοῦ ἁγίου ΤΠιν εύ-
COSIN. E
οὐκ ἔτι ψιλὸν, οὐδ᾽, ὡς ἂν εἴποι Tis, κοινὸν μετ᾽ ἐπίκλησιν, ἀλλὰ Χριστοῦ χάρισμα καὶ Πνεύματος ᾿Αγίου παρουσίᾳ τῆς αὐ- τοῦ θεότητος ἐνεργητικὸν γινόμενον" ὕπερ συμβολικῶς ἐπὶ μετώπον καὶ τῶν ἄλλων σου χρίεται, τῷ δὲ ἁγίῳ καὶ ζωο- ποιῷ Πνεύματι ἣ ψυχὴ ἁγιάζεται. καὶ τῷ μὲν φαινομένῳ μύρῳ τὸ σῶμα χρίεται, τῷ δὲ ἁγίῳ καὶ ζωοποιῷ Πνεύματι 7 ψυχὴ ἁγιάζεται.
€ Catech. [xxii.] Mystag. iv. .[de Corp. et Sang. Dom, j—Aliud (inquit) gustat ibi corporeum palatum, aliud fides. [Vid. ὃ 3, ubi supr., p. 320.— ἐν τύπῳ yap ἄρτου δίδοταί σοι τὸ σῶμα, καὶ ἐν τύπῳ οἴνου δίδοταί σοι τὸ αἷμα. --- Item, ὃ 6. p. 521.-- μὴ ἀπὸ τῆς γεύσεως
66
DE SACRIS SYMBOLIS ET SPIRITUALI MANDUCATIONE
CAP. “panis datur tibi Corpus, et sub typo vini datur tibi San- “giles? quod captiose et mali fide Grodecius interpretatur’, “Sub specie panis,” et “Sub specie vini:”’ de speciebus enim, seu accidentibus sine subjecto existentibus, nihil un- quam Cyrillo, vel antiquorum cuiquam, in mentem venit.
XV. Neque vero dissimilia sunt, que in Liturgid seu Anaphora S. Basilii leguntur. ‘“ Proposuimus,” (inquit®,) “‘typum Corporis et Sanguinis Christi;” quem, post conse- crationem, panem EHucharistiz appellat®. Si ¢ypus sit Cor- poris, certe ipsum Corpus non est, ita ut nihil aliud sit quam Corpus ; nam (uti modo diximus) nihil sui ipsius typus aut figura esse potest, non magis quam sui ipsius pater aut
S. Basilius, A.D.
360.
filius esse potest.
Preces etiam fiunt! in eidem Anaphora,
“ut panis fiat Corpus Christi, in remissionem peccatorum
vitamque eternam, 115 qui accipiunt.”
Et quidem creden-
tibus fit Corpus vivificum, quia illi panis ccelestis et Corporis
Christi vere sunt participes.
Altis vero, tam non recipien-
tibus quam non credentibus, licet antitypon sit, tamen illis
nequaquam est nec fit Corpus Christi.
fide} Christum manducat.
κρίνῃς TO πρᾶγμα, GAN ἀπὸ τῆς πίστεως, κι τ. λ.}
f [ Vid. Grodecii versionem, ap. Bib- lioth. S. Patr. per Marg. de la Bigne, ed. Par. 1589, tom. ii. col. 202; ubi verba sunt: “ Nam sub specie panis datur tibi Corpus, et sub specie vini datur Sanguis.’”’—Conf. vers. Bened., ap. ed. Ben. Par. 1720. p.320.—“< Nam in figura panis datur tibi Corpus, et in figura vini datur tibi Sanguis.”’ |
§ Liturg. que eidem attribuitur. { Vid. Anaphoram D. Basilii epise. Cesarez Cappadociz, ex vetustissimo codice Syriaca lingua et charactere seripto traductam per Andr. Masium; ap. Comment. de Paradiso a Mose Bar- Cepha Syro scriptum, ex Syr. ling. translatum per Andr. Masium, ed. Anty. 1569. p, 243.—Et qui proposui- mus typum Corporis et Sanguinis Christi Tui, adoramus ; ac supplices ro- gamus Te per bonitatis Tue benignita- tem, veniat Sanctus Tuus Spiritus super nos, et super hee qua proposuimus dona, et sanctificet ipsa.—Conf. Mis- sam §. Basilii, ap. Euchologium Ja- cobi Goar, ed. Lut. Par. 1647. pag. 109.---προθέντες τὰ ἀντίτυπα τοῦ ἁγίου Σώματος καὶ Αἵματος τοῦ Χριστοῦ Σου,
Nemo enim absque
δεόμεθα, K.T.A.]
h Lib. de Sp. Sancto. [ Vid. cap. xvii. § 66.—S. Basilii op., ed. Ben. Par. 1730, tom. iii. pp. 54, δ5.---τὰ τῆς ἐπι- κλήσεως ῥήματα ἐπὶ τῇ ἀναδείξει τοῦ ἄρ- του τῆς εὐχαριστίας, καὶ τοῦ ποτηρίου τῆς εὐλογίας, τίς τῶν ἁγίων ἐγγράφως ἡμῖν καταλέλοιπεν ;—Vid. etiam 5, Ba- 5111 Miss., ap. Jac. Goar, Eucholog. p- 166. ]
i [Vid. Anaphoram 1). Basilii, ubi supr. p, 244,.—Effice panem istuim Cor- pus gloriosum Domini Dei nostri Jesu Christi, Corpus Celeste, Corpus vitae efficiens, Corpus pretiosum, in expia-~ tionem culparum, et remissionem pec- catorum, vitamque zternam, lis qui ac- cipiunt. Conf. 5. Basilii Liturg. Gree. —Op., ed. Ben. Par. 1722, t. ii. append. p- 679.—O Ἱερεὺς expwvice’ Kal ποι- Hon τὸν μὲν ἄρτον τοῦτον γίνεσθαι εἰς τὸ ἅγιον Swuu αὐτοῦ τοῦ Κυρίου δὲ καὶ Θεοῦ καὶ Swrijpos ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, εἰς ἄφεσιν ἁμαρτιῶν, καὶ εἰς ζωὴν τὴν αἰ- ὦνιον, τοῖς ἐξ αὐτοῦ μεταλαμβάνουσιν. Ὁ λαὺς λέγει: ᾿Αμὴν. Ὃ Ἱερεὺς λέ- yeu’ Τὸ δὲ ποτήριον τοῦτο, τὸ τίμιον Ai- μα, κ-τ.λ.]
} Idem, lib. de Bapt.—“ Credentes,”’ inquit, “‘ et manducantes.”’ [ Hec ipsis-
CORPORIS CHRISTI IN SACRAMENTO EUCHARISTIZA. 67
XVI. 5. Gregorius Nyssenus, S. Basilii frater, luculenter exprimit, qualis fiat in pane et vino per consecrationem mutatio. “Sicut altare”’ (inquit*) “natura est lapis com- munis, sed, Dei cultui consecratum, fit mensa sancta et altare immaculatum; ac sicut panis Eucharistiz initio est panis communis, sed, ubi eum mysterium sacrificaverit, Cor- pus Christi et dicitur, et est, et excellenter operatur; sicut etiam sacerdos (heri homo vulgaris) novitate benedictionis fit doctor pietatis, mysteriorum preesul, et (nihil corpore vel formi mutatus) invisibili quidam vi ac gratii animam in melius transformatam gerit: ita, simili consequentia rati- onum, etiam aqua, cum nihil aliud sit quam aqua, superna benedicente gratia, in eam que mente percipitur regenera- tionem hominem renovat.” Eant nunc transubstantiatores, et dicant vel lapidem in altare, hominem in sacerdotem, aquam in baptismum transubstantiari, vel panem in Corpus Christi non transubstantiari: nam Nysseno similis est per omnia consequentiz ratio.
XVII. Ad eundem modum 8. Ambrosius, explicans muta- 5. Ambro- tionem panis, qualis illa sit, per quam in Eucharistié fit ae aoe Corpus Christi:—“ Tu ipse” (inquit') “ eras, sed eras vetus creatura: postquam consecratus es, nova creatura esse coe- pisti.” Qualis in Baptismo hominis, talis in Eucharistia panis, mutatio. Si non transubstantietur natura hominis per regenerationem, nec transubstantiatur panis per bene- dictionem. Fit homo per baptismum, non quod natura
CAP. Ve
S. Grego- rius Nys- senus,
A.D. 370.
sima verba non inventa sunt. Vid.
δὲ τοῦ λόγου δύναμις καὶ τὸν ἱερέα ποιεῖ autem lib, i. cap. ii. § 10.—S. Basilii
σεμνὺν καὶ τίμιον, TH καινότητι τῆς εὖὐ-
op., tom. ii. append. p, 636.—Vid. etiam cap. i. § 3. p. 626; item, cap. iii. § 1. p. 649; et § 2. p. 650. ]
* Orat. de S. Baptismo. [Orat. in Baptismum Christi—S. Greg. Nys- sen, op., ed. Par. 1688, tom. 111. pp. 809, 371.—ére) καὶ τὸ θυσιαστή- ριον τοῦτο τὸ ἅγιον, ᾧ παρεστήκαμεν, λίθος ἐστὶ κατὸ τὴν φύσιν κοινὺς, οὐδὲν διαφέρων τῶν ἄλλων πλακῶν, αἵ τοὺς τοίχους ἡμῶν οἰκοδομοῦσι, καὶ καλλω- πίζουσι τὰ ἐδάφη" ἐπεὶ δὲ καθιερώθη τῇ τοῦ Θεοῦ θεραπείᾳ, καὶ τὴν εὐλογίαν ἐδέξατο, ἐστὶ τράπεζα ἁγία, θυσιαστήριον ἄχραντον" . .. -. 6 ἄρτος πάλιν ἄρτος ἐστὶ τέως coli: ἀλλ᾽, ὅταν αὐτὸν τὸ μυστήριον ἱερουργήσῃ, Ξῶμα Χριστοῦ λέγεταί τε καὶ γίνεται" - « ««««- ἡ αὐτὴ
λογίας τῆς mpds\ τοὺς πολλοὺς καινό- τητος χωριζόμενον" χθὲς γὰρ καὶ πρῴην εἷς ὑπάρχων τῶν πολλῶν καὶ τοῦ δήμου, ἀθρόον ἀποδείκνυται καθηγεμὼν, πρόε- δρος, διδάσκαλος εὐσεβείας, μυστηρίων λανθανόντων porary ωγὸς᾽ καὶ ταῦτα ποιεῖ, μηδὲν τοῦ σώματος ἢ τῆς μορφῆς ἀμειφθεὶς, ὁ ἀλλ᾽ ὑπάρχων κατὰ τὸ φαινό- μενον ἐκεῖνος ὃς ἦν, ἀοράτῳ τινὶ δυνά- μει καὶ χάριτι τὴν ἀόρατον ψυχὴν μετα- μορφωθεὶς πρὸς τὸ βέλτιον: . . . . κατὰ δὲ τὴν ὁμοίαν ἀκολουθίαν τῶν λογισμῶν καὶ τὸ ὕδωρ, οὐδὲν ἄλλο τυγχανὸν ἢ ὕδωρ, ἀνακαινίζει τὸν ἄνθρωπον εἰς τὴν νοητὴν ἀναγέννησιν. 7 | Lib. iv. de Sacr. cap. 4. [8 16.— S. Ambrosii op., ed. Ben, Par. 1690, tom. ii. col. 369. ]
F2
68 DE SACRIS SYMBOLIS ET SPIRITUALI MANDUCATIONE
ae P. formavit, sed quod gratia reformavit: fit panis per con- —— secrationem, “™non quod natura formavit, sed quod bene- dictio consecravit.” Natura enim non nisi hominem nudum, panem nonnisi panem communem, formavit: regeneratio vero ex homine nudo facit hominem sanctum, in quo Christus spiritualiter habitat; benedictio itidem ex pane communi facit panem mysticum sive sacramentalem. In- terim mutatio hee naturam non destruit, sed gratiam nature adjicit. Quod clarius adhuc ab ipso sanctissimo patre exprimitur, loco superius adducto. ‘Tu forte dices,” (ait",) ‘‘panis meus usitatus est. Sed panis iste panis est? ante verba”’ (benedictionis) “ sacramentorum: ubi acces- '[“Caro.”]serit consecratio, de pane fit Corpus! Christi. Hoe igitur adstruamus: Quomodo, qui panis est, potest esse Corpus Christi? Consecratione. Consecratio autem fit........ verbis Domini, .. ut venerabile sacramentum conficiatur..... Vides, quam ‘operatorius sit sermo Christi. Si ergo tanta vis est in sermone Domini, ut inciperent esse” (panis et vinum) “ que non erant, quanto magis operatorius est, ut sint que erant, et in aliud commutentur!..... Ergo, (ut tibi respondeam,) non erat Corpus Christi ante conse- crationem, sed post consecrationem ... . jam est Corpus Christi. Ipse dixit, et factum est .... Tu ipse eras, sed eras vetus creatura: postquam consecratus es, nova crea- tura esse ccepisti.” His verbis docet Ambrosius, quomodo panem esse Corpus Christi intelligendum sit ; nempe, ut hae mutationis ratione panis et vinum non desinant esse, per substantiam, quod sunt: (tunc enim non essent quod erant :) et tamen in Eucharistid per benedictionem fiant, que ante non fuerunt. Sic enim sunt et manere dicuntur que erant per naturam, ut tamen in aliud commutentur per gratiam, hoc est, ut sint certa et imdubitata symbola Corporis et Sanguinis Christi, adeoque etiam vera justitie et redemp-
m Idem, de Myst. init. c. ix. [ὃ 50; ture, quia benedictione etiam natura
ubisupr. col. 338.—Forte dicas : Aliud video. Quomodo tu mihi adseris quod Christi Corpus accipiam? Et hoc no- bis adhue superest ut probemus. Quan- tis igitur utimur exemplis? Probemus non hoc esse quod natura formavit, sed quod benedictio consecravit ; majorem- que vim esse benedictionis quam na-
ipsa mutatur. |
© De Sacram., lib. iv. c. 4. [8 14— 16; ubi supra, col. 368, 369. ]
° [Hee sententia in MS. Dunelm. verbis aliquanto mutatis sic legitur :— ‘¢ Sed panis iste panis est” (hoc est, nu- dus panis) ‘‘ ante verba sacramento- rum ;” &c.
CORPORIS CHRISTI IN SACRAMENTO EUCHARISTI®. 69
tionis nostre pignora. Ecquid magis diserte et perspicue contra transubstantiationis somnium dici potest ?
XVIII. Sanctus etiam Chrysostomus, magnus Ecclesiz doctor, carnalem hance transubstantiationem, et manduca- tionem Corporis Christi absque manducatione panis, aper- tissime repudiat, atque refellit. ‘ Mysteria” (inquit?) “non sunt carnaliter, sed interioribus oculis, hoc est, spiritualiter, consideranda et contemplanda: hujusmodi enim est myste- riorum natura.” Ubi observanda est antithesis inter car- naliter et spiritualiter, que nullum cavillandi locum relin- quit. Rursus?: “Sicut in Baptismo, sensibili aque ele- mento, intelligibile donum regenerationis confertur, ita etiam intelligibile hoc Corporis et Sanguinis Christi donum, non corporea aut sensibili aliqua actione, sed spirituali fidei intelligenti4, animo atque mente percipitur:” Quod nihil est aliud, quam res spirituales predicari de rebus sensi- bilibus, quibus et significantur et obsignantur. Magis autem aperte loquitur in Epistola ad Cesarium; ubi non substantialem, sed sacramentalem, panis mutationem in hoc mysterio esse docet; secundum quam externa elementa ipsarum rerum significatarum nomine vocentur, et ita mu- tentur, ut pristine tamen substantize suze naturam retineant. “Caro Christi,” (inquit') “cujus appellatione panis, per sanc- tificationem sacerdotis, dignus factus est: sed incorrupte nature suze proprietatem retinet et conservat, sicut ipsa natura et substantia panis remanet.” ... “ Antequam sanc- tificetur panis, panem nominamus ; Divina autem illum con-
P Homil. xlv. in S. Joh., al. xlvi. ~[ Vid. Hom. xlvii., al. xlvi., § 2. in S. Joh. vi. 63.—S. Chrysost. op., ed. Ben. Par. 1728, tom. viii. p. 278.—rt δέ ἐστι τὸ σαρκικῶς νοῆσαι; τὸ ἁπλῶς εἰς τὰ προκείμενα ὁρᾷν, καὶ μὴ πλέον τι φαντάζεσθαι. τοῦτο γάρ ἐστι TapKiKas. χρὴ δὲ μὴ οὕτω κρίνειν τοῖς ὁρωμένοις, ἀλλὰ πάντα τὰ μυστήρια τοῖς ἔνδον ὁφ- “θαλμοῖς κατοπτεύειν. τοῦτο γάρ ἐστι πνευματικῶς.
4 Ibidem. [ Nullibi homiliarum in S. Joh. inventa sunt hee verba. Vid. autem Hom. Ixxxii., al. ]xxxiii. in S. Matt. xxvi. 35. § 4; ubisupr. tom. vii. p- 787.—érel οὖν ὁ λόγος φησὶ τοῦτό ἐστι τὸ Σῶμά Mov’ καὶ πειθώμεθα, καὶ πιστεύομεν, καὶ νοητοῖς αὐτὸ βλέπωμεν ὀφθαλμοῖς. οὐδὲν γὰρ αἰσθητὸν παρέ-
δωκεν ἡμῖν 6 Χριστὺς, ἀλλ᾽ αἰσθητοῖς μὲν πράγμασι πάντα δὲ νοητά. οὕτω γὰρ καὶ ἐν τῷ βαπτίσματι δι’ αἰσθητοῦ μὲν πράγματος γίνεται τοῦ ὕδατος τὸ δῶρον, νοητὸν δὲ τὸ ἀποτελούμενον, ἣ γέννησις καὶ ἣ ἀναγέννησις *, ἤτουν ἀνα- καίνισις.---- ἘΠ xc ἀναγέννησις, ἤτουν de- est in Savil. }
τ Idem, in Epist.ad Czsarium con- tra Heres. Apollinaris. [Op., tom. iii. col. 744.—Sicut enim, antequam sane- tificatur panis, panem nominamus: di- vind autem illum sanctificante gratia, mediante sacerdote, liberatus est qui- dem ab appellatione panis; dignus au- tem habitus Dominici Corporis appel- latione, etiamsi natura panis in ipso permansit: et non duo corpora, sed unum Corpus Filii predicamus. |
S. Chry- sostomus,
A.D. 390.
S. Augus- tinus,
A.D. 400.
70 ΡῈ SACRIS SYMBOLIS ET SPIRITUALI MANDUCATIONE
secrante gratid, ... . . . Dominicum Corpus appellari meruit, etsi natura panis permaneat.” Hoc perspicuum magni patris testimonium quum Cardinalis Bellarminus re- fellere non posset, satis esse putavit, si epistolam illam Chrysostomi esse negaret’. Sed nugatur tam ille, quam Possevinus‘, cum dicunt eam inter Opera Chrysostomi non extare. Preterquam enim quod tum Florentiz" tum alibi exstabat’, citatur in Collectaneis contra Severianos™, quae ex Fr. Turriani Jesuite versione habentur in iv. tomo Antiq. Lectionum Henrici Canisii, et in fine libri Jo. Damasceni contra Acephalos*. Subjicio luculentum testimonium ex opere imperfecto in 5. Mattheum,—libro quem vel Chrysos- tomus, vel alius antiquus auctor, vere quidem hic in parte Catholicus, ab Arianis minime depravatus, conscripsit. “Τὴ his” (inquitY) “ vasis sanctificatis,” ... “non est VERUM COR- Pus CHRISTI, sed MystERIUM Corporis Ejus continetur.” XIX. Quod etiam, plus millies, ab Augustino dictum. Sed ex tot aliis, que ad hance rem faciunt, locis pene imnu- meris, tria tantum recitabo; que summatim omnia reliqua comprehendunt.—[1.] “*Non hoe Corpus, quod videtis,
5. Lib. ii. de Euch. cap. 22. [ὃ Oc- tavum.—Bellarm. op., ed. Ingolst. 1601, tom. 111, col. 617, 618.—Octavum testimonium sumit ex libro sive epis- tola ad Cesarium Monachum; ubi legimus panem post consecrationem non vocari amplius panem, licet natura panis in ipso permaneat. Respondeo: Nihil ejusmodi usquam scripsisse Chrysostomum ; neque enim in toto Chrysostomi opere ullus est liber vel epistola ad Czsarium. . Nolo enim cum Chrysostomo miscere testimonia incerta, et nullius auctoritatis. |
τ In Apparatu.—Chrysost. [Vid. Antonii Possevini Apparat. Saer., ver- bo Chrysost.; ed. Venet. 1606, tom. 11. p. 154.—Qui ab hereticis quibus- dam tributus est liber sive epistola ad Cesarium monachum, nullus est. Nec vero inter omnia Chrysost. scripta ullus est liber sive epist. ad Cesarium. |
u Steph. Gard. ep. Wint. contra Pet. Mart., lib. ii. de Euch. [ Vid. Confuta- tiones Cavillationumin saer. Euch.,obj. 201; ed. Lovan. 1554, pp. 479, 480. —Objicitur preterea ex Chrysost. ad Czsarium, &c. (Conf. Petr. Mart. Loc. Com. class. iy. cap. x. § 31, ed. Tigur. 1587, p. 854.) .... Respons. Cathol. Non est hoe Joannis Chry-
sostomi, sed Joannis cujusdam Con- stantinopolitanii—Vid. autem Petri Martyris Defens. Doctrine Veteris de Eucharistia, par. i. object. 201, ed. s. 1. 1562, p. 368; ubi Steph. Gardinero Petrus Martyr respondet.—Conf. etiam object. 130. p. 285.1]
Y [Vid. Fabricii Bibl. Gree., ed. Hamb. 1790, tom. i. p. 699.—Et conf. Prefat. Emerici Bigotii sub Epistole ad Cesarium init., ap. S. Chrysostomi op., ed. Ben. Par. 1728, tom. iii. p. 741. —‘‘ jus exemplar reperi apud RR. PP. Dominicanos in monasterio S. Marci.” |
w (Vid. Henrici Canisii Thesaur. Monument. Eccles., ed. Anty. 1725, tom, ii. p. 255.—Item, conf. Animad- vers. Historic. Jacobi Basnage in Epist. ad Ces., ubi supr. tom. i. p. 226.]
x (Vid. S. Joh. Damascen. lib. contr. Jacobitas.—Op., ed. Par. 1712, tom. i. p. 427.]
y §. Chrysost., in op. imperf. in S. Matth., hom. xi. [ap. S. Chrysostomi op., sub fin. tom. vi. p. lxiii.; ubi autem legitur in marg.—‘* Hee”’ (scil. verba a Cosino citata) “ἴῃ quibusdam exem- plaribus desunt.”’
z In Psal. 98. [8 9.—Op., ed. Par. 1680, tom. iv. col. 1066.]
CORPORIS CHRISTI IN SACRAMENTO EUCHARISTIA. 71
mandueaturi estis, nec bibituri illum Sanguinem quem fu- suri sunt qui me crucifigent. Sacramentum aliquod vobis commendavi: spiritualiter intellectum, vivificabit vos.” Hezec S. Augustinus, verba Christi enarrans.—2. “*Si sacramenta quandam similitudinem earum rerum, quarum sacramenta sunt, non haberent, omnino sacramenta non essent. Ex hic similitudine plerumque etiam ipsarum rerum nomina accipiunt. Sicut ergo secundum quendam modum sacra- mentum Corporis Christi Corpus Christi est, ita et sacra- mentum Fidei Fides est.”—38. Eodem pertinet, quod contra Maximinum Arianum scribit®: In sacramentis, “non quid sint, sed quid ostendant, . . . attenditur; quoniam signa sunt rerum, aliud existentia, et aliud significantia.”—EKt alibit, de pane et vino loquens: “ Ne quis attendat” (in- quit) “in eis, quod sunt, sed potius quod signa sunt.”— Nam‘ “et Dominus non dubitavit dicere, Hoc est Corpus Meum, quum signum Corporis daret.” Manifestior sane est hec S. Augustini sententia, quam ut vel negari vel eludi possit. Si enim sacramenta aliud existant, et aliud signifi- cent, in id quidem, quod significant, non sic permutantur, ut permutata non amplius existant. Permutatur aqua in Baptismo, sicut et panis ac vinum in Eucharistid. Sed quicquid permutatur non statim transubstantiatur, aut pris- tinam suam existentiam perdit. Ut enim integra substantia aquz manet in Baptismo, sic integra substantia panis et vini manet in Eucharistia.
XX. Sanctus Prosper, haud longo intervallo Augustinum 5, Pros- secutus, et scriptor per omnia Catholicus, docuit® Eucha- ace ristiam “duobus constare, visibili elementorum specie, et invisibili Christi Domini nostri carne et sanguine,” (hoc est,) “sacramento, et re sacramenti; .. . sicut persona Christi con-
σε:
a Epist. xxiii. ad Boniface. [4]. Epist.
xevili.—Op., tom. ii. col. 267. |
> Contra Max., lib. iii. cap. 22. [ Vid. lib. 11. cap. 22. ὃ 3.—Op., tom. viii. col, 725. ]
© De Doctr. Christ. cap. 7. [ Vid. lib. ii. cap. i. ὃ 1.—Op., tom. iii. par. i. col. 19.]
4 [Hee verba non inventa sunt.— Vid. autem ὃ 4. ubi supr. col. 20.— Odore unguenti Dominus, quo perfusi sunt pedes Ejus, signum aliquod dedit ; et, sacramento Corporis ct Sanguinis Sui
pregustato, significavit quod voluit. } © Sent. Prosp. [q. v. ap. Prop. op., ed. Lugd. 1539, p. 214; item, ap. S. Aug. op., ed. Ben. Par. 1689, tom. x. append. col. 247.] dist. ii. de Cons. cap. [48.] Hoc est. [Vid. Gratiani De- cret. par. iii., ed. Par. 1612, col. 2108; ubi Augustino ap. Prosp. Sent. ad- scriptum est. Ibi autem haud extat. Lanfranci nostri verba sunt adv. Be- rengarium, lib. de Corp. et Sang. Dom., cap. x.—Op., ed. Lut. Par. 1648, p.
239. |
72. DE SACRIS SYMBOLIS ET SPIRITUALI MANQUCATIONE +
>
stat ....ex Deo et homine.” Quis vero, preter Eutychium infamem hereticum, Christum Deum in hominem, aut ho- minem Christum in Deum, transubstantiatum esse dixerit ?
XXI. Nihil hic clarius B. Theodoreti testimonio, ex quo intelligimus queenam veteris Ecclesiz hic de re fuerit sen- tentia. “Servator quidem noster” (inquit‘) “in institutione Eucharistiz nomina rerum commutavit, et Corpori id quod erat symboli nomen imposuit, symbolo vero id quod erat Corporis.” Hoc autem Eum propterea fecisse dicit®, “ut, qui divinorum mysteriorum participes fiant, non attendant naturam eorum que videntur, sed per nominum permuta- tionem ei credant mutationi, que ex gratia facta est. Qui enim, quod natura Corpus est, triticum et panem appellavit, Is symbola et signa, que vocantur, appellatione Corporis et Sanguinis Sui honoravit; non naturam quidem mutans, sed nature gratiam adjiciens.” Talem igitur docet symbolorum in Eucharistia fieri mutationem, ut interim eorum vel natura vel substantia permaneat: quod postea clarius adhue explicat. Cum enim Eranista, Eutychii partes propugnans, dixisset? : “Quemadmodum symbola Dominici Corporis et Sanguinis alia quidem sunt ante invocationem sacerdotis, sed post eam mutantur et alia fiunt, ita etiam Corpus Domini post as- sumptionem mutatur in divinam substantiam et naturam ;” (ex hypothesi vero transubstantiationis argumentum hoc Kutychianum est plane indissolubile ;) respondet ei ortho-
f Dialog. i. [Immutabil.—B. Theo- doreti op., ed. Par. 1642, tom. iv. p. 17.—Op8. Ὁ δέ ye Σωτὴρ 6 ἡμέτερος ἐνήλλαξε τὰ ὀνόματα, καὶ τῷ μὲν Σώματι τὸ τοῦ συμβόλου τέθεικεν ὄνομα, τῷ δὲ συμβόλῳ τὸ τοῦ Σώματος" κ.τ.λ.}
g Tbidem, [ubi supr. p. 18. —nBov- λήθη γὰρ τοὺς τῶν θείων μυστηρίων με- ταλαγχάνοντας, μὴ